Op het affiche van Jaws, Steven Spielbergs iconische zomerblockbuster uit 1975, duikt de gigantische witte haai op onder een meisje dat naakt in zee zwemt. De film werd een enorm succes, dus er kwamen talrijke vervolgen. En zoals die films variaties op een thema waren, werd ook voor de posters het geniale stramien van het origineel gekopieerd. Op het affiche van Jaws 2, uit 1978, duikt de witte haai op achter een meisje dat aan het waterskiën is; op dat van Jaws 3-D (1983) achter de filmtitel, die in perspectief is gezet zodat het niemand kan ontgaan dat de film in 3D is.

Wél mooi is de teaserposter van Jaws: The Revenge (1987). Daarop vormt de snoet van de verticaal uit de diepte opduikende haai de A. Op de poster werd later hetzelfde titelbeeld gebruikt, maar staat ook nog een vrouw die op de voorplecht van een wiebelend bootje met een harpoen de haai van het vege lijf probeert te houden. Nóg mooier is het Poolse affiche van Jaws 2, waarop ontwerper Edward Lutzcyn de van onder opduikende, gigantische witte haai twee bekken vol vervaarlijk glimmende tanden gaf.

Ook goedkope inhakers als Up from the Depth, L’ultimo squalo en Piranha kregen posters die opzichtig verwijzen naar Jaws. En hetzelfde geldt – natuurlijk – voor de 3D-versie van Piranha die binnenkort in de bioscopen verschijnt. Op de Franse variant dobbert maar weer eens een meisje nietsvermoedend op een luchtbedje; onder haar lichten de bijtgrage tandjes van een school piranha’s op. Ook de tagline laat weinig aan de verbeelding over: Sea, Sex… and Blood. Origineel is het niet, effectief wel…

Daags voor de Tweede Kamerverkiezingen stond er in NRC Handelsblad een stuk waarin een verband werd verondersteld tussen verkiezingsposters en (historische) verkiezingsnederlagen. Aldus werd de iconische groene poster van de PSP uit 1972, met een jonge, blote vrouw en een koe (‘PSP ontwapenend’), tot één van de allerslechtste gebombardeerd (want van 4 naar 2 zetels).

Zou er echt een verband zijn tussen posters en verkiezingsuitslag? Op een van de weinige verkiezingsposterborden die nog overeind staan in Amsterdam – tussen de spoorlijn en de Panamalaan – valt op te maken hoe volstrekt inwisselbaar de posters eigenlijk zijn, en hoe loos de leuzen (Ik was er al wel dertig keer langs gefietst voordat me opviel dat er iets niet in de haak was).

Job Cohen is nu lijsttrekker van de VVD (‘De economie kan wel wat VVD gebruiken’ staat er onder zijn hoofd); Mark Rutte leidt de PvdA (‘Sterk en sociaal’). Ook Geert Wilders (‘Eerlijke kansen voor iedereen’) en Femke Halsema (‘Meer veiligheid, minder immigratie’) hebben stuivertje gewisseld. Het hoofd van CDA-lijsttrekker Balkenende staat op de poster van Trots op Nederland (‘Meedoen moet, teruggaan ook goed’ – die Rita Verdonk-slogan was me eerder eigenlijk ook nooit opgevallen), Verdonk is doorgehopt naar het CDA (‘Betrokken / Betrouwbaar / Verdonk’).

Na wat gegoogle blijkt dat de nepposters een actie zijn van hi-society: ‘Overstappen was nog nooit zo makkelijk.’ Best leuk, in ieder geval beter geslaagd dan de nepposters die in de week van de verkiezingen de cover van de VPRO Gids sierden.

Vorige maans schreef ik in de Volkskrant-rubriek ‘Alledaags kunst’ dat het zo jammer was dat ze zo goed als uit het straatbeeld zijn verdwenen. Maar zie, opeens hangen ze er weer, op peperbussen en elektriciteitskastjes: posters voor bokswedstrijden – voor grote evenementen als de Ben Bril Memorial, maar ook voor kleinere wedstrijden.

Er zit een vreemd soort schoonheid in de posters, die veelal worden gemaakt door dtp-ers, en niet door ontwerpers. Volgens een vast stramien: met stoere strijders in gevechtshouding, met gespierde bovenlijven die veelal voorzien zijn van imposante tatoeages. Een enkeling toont trots zijn kampioensriem.

Ze staan in vrijwel identieke houding, of het nu om ‘gewoon’ boksen gaat, om kickboksen of om muay thai: de armen over elkaar of in gevechtshouding, met twee gebalde vuisten. Tientallen naast elkaar, meestal niet al te fraai vrijstaand gemaakt, met om hun hoofd een glow, een soort stralenkrans, die helder afsteekt tegen de doorgaans diepzwarte, dreigende achtergrond. De belangrijkste, sterkste vechtjas staat in het midden, of is iets groter afgebeeld. Onder de boksers staan hun namen, soms gekoppeld aan een tegenstander. De naam van het gevecht staat meestal in grote kapitalen, en laat ook al weinig aan de verbeelding over: Victory or Hell, Slamm! of GLORY. Helemaal onderaan de poster prijken de logo’s van de sponsors die het evenement mogelijk hebben gemaakt: bouw- en tegelzetbedrijven, grand cafés, sportscholen en heel soms een omroep: RTL of EuroSport.

Maar het mooist van alles is de blik van de vechters. Die kijken stuk voor stuk zoals ze Mohammed Ali, Mike Tyson of een ander icoon eens hebben zien kijken op televisie, bij de persconferentie of de weging voor een titelgevecht: strak, über-cool, en voor de duvel niet bang.

Zo keken ze niet altijd. Lang geleden, de posters werden nog geschilderd, zag je bij Bep van Klaveren (‘Holland’s grootste bokskampioen aller tijden’) nog wel eens superieur lachje rond zijn mond. Die posters waren sowieso veel vriendelijker, door de handgeschreven letters, de achtergrondkleur (lichtblauw of wit) en door de bijna lieflijke beschrijvingen van de boksers. De posters spraken vooral de gewone, brave burgervaders aan: ‘Voorziet u tijdig van plaatsen om teleurstellingen te voorkomen’.

Het is een eufemisme, maar het imago van boksen is in de loop der jaren nogal veranderd.

Zo goed als de afstudeerfilms van Lichting 2009 zijn, vooral op productioneel vlak, zo middelmatig zijn de meeste affiches. Je ziet direct wat de voorbeelden zijn en wat de bedoeling is, maar de uitvoering schiet in veel gevallen tekort. En nu is het formaat ook nog gehalveerd ten opzichte van vorig jaar, maar dat zal de kredietcrisis wel zijn.

Veel posters zijn geijkte combinaties van een portret en de titel in een willekeurig lettertype. Op het affiche van Iliriana staat het hoofd van de hoofdpersoon links, op dat van Bingo rechts. Maar die heeft tenminste nog een goeie blik in zijn ogen. Het grauwe, grofkorrelige affiche van het fascinerende vormexperiment In een vergeten moment heeft wel wat van een oud Russisch icoon. De persoon in kwestie is nauwelijks te herkennen, maar dat zal een rechtenkwestie zijn. Geen van de geportretteerden in de film is om toestemming gevraagd.

Bijna net zo grofkorrelig is de foto van het piepjonge circusmeisje uit de documentaire Tzirk. Ze zit in de rechter benedenhoek, omringd door veel zwart, wat goed werkt. De kriebelige, breekbare titel en credits zijn handgeschreven door Sander van Dieren, die met de poster afstudeert aan de ArtEZ hogeschool voor de kunsten in Arnhem. De poster van Baba (van Kamiel van Kessel) is al even simpel en doeltreffend: een móói portret van de hoofdpersoon, die recht in de lens kijkt. Ook hier zijn de titel en alle credits gezet in een en dezelfde, elegante letter.

Het hoofd van de titelheld uit Wes gaat voor de helft schuil achter een boom, die om ondoorgrondelijke redenen de halve poster in beslag mag nemen. Alle credits staan over het bovenlijf van Wes, die in niets lijkt op het voetballende branieschoppertje uit de film. Het contrast had niet groter kunnen zijn: fantastische productie, bar slechte poster.
Van de wispelturige, mooie hoofdrolspeelster uit Sacha draait zijn alleen haar blote rug en achterhoofd zichtbaar. Daar overheen heeft regisseur Sara Verweij tamelijk willekeurig een rommelpotje aan verschillende (slecht gespatieerde en leesbare) lettertypes geparkeerd. Om onbegrijpelijke redenen staat de pay off in het Engels: ‘Someone has been holding back / you know it is yourself’.

Op de poster van De herinnering en daarna (een documentaire over een jonge vrouw) zou je ook de hoofdpersoon verwachten, maar er is gekozen voor een grauwe Oostblokflat. Dat valt in ieder geval op. De typografie, mooi geplaatst in de witte lucht boven het gebouw, is bijpassend sober. De titel van Blijf bij me, weg is op de poster in tweeën geknipt. Hij staat in grote kapitalen. Op twee regels, zonder komma, maar in een veel minder mooi lettertype dan in de film zelf. Eronder staat de titel voor alle zekerheid overigens wél zoals de regisseuse hem heeft bedoeld, met komma. Van de vijf polaroids is geen chocola te maken: een hand, nog een hand, en nog een hand…

Het affiche van Het mysterie van de volle maan is één op één gekopieerd van Harry Potter: de manier waarop de hoofdrolspelers zijn geposteerd, de kleurstelling, alleen het titelbeeld is een beetje aan de magere kant. Origineel is het niet, maar de poster maakt wel in één opslag duidelijk wat de film te bieden heeft, en dat is al heel wat. Ook de poster van Hawkes treft de sfeer van de film uitstekend. Geen toeval; hij is getekend door een van de medewerkers aan de film: Matthijs Joor, die afstudeert in de richting Interactieve Media en Visual Effects. Het is alleen jammer dat de titel slecht is geplaatst (want in het volste gedeelte) en dat de credits onscherp en dus slecht leesbaar zijn.

Ook twee documentaires worden aan de man gebracht met een geïllustreerd affiche. Voor dat van Altijd 19 maakte Elise van Iterson een fraaie tekening van de onfortuinlijke hoofdpersoon. Vanuit de verte lijkt hij een beetje op Michael Moore, het zal wel door het petje komen. Je vraagt je toch af waarom niet voor een foto is gekozen. Ook de plaatsing van de filmtitel roept vragen op: je leest Al 19, en dat kan toch niet de bedoeling zijn. Op de documentaire Brul van de Leeuw plant de getekende hoofdrolspeler een Vlaamse gele vlag met zwarte leeuw in de wereldbol. Aardig, maar het voegt niets toe. In de documentaire zitten prachtige, zeer bruikbare beelden van de jonge Belgische hoofdrolspeler, met een rood-wit-blauwe sjerp om zijn nek.

Ook het affiche van de fictiefilm Jacco’s film is getekend. In dit geval werkt dat wel. Soortgelijke tekeningen zitten ook in de film, zogenaamd gemaakt door het wonderkind Jacco zelf. En door het woord film in de titel is de kale zwart-wit poster toch als filmposter te herkennen. Het affiche is ontworpen door het Amsterdamse bureau Shosho  (dat de afgelopen jaren steeds meer examenposters is gaan maken; deze editie liefst vijf), maar leunt geheel en al op de illustratie en het handschrift van striptekenaar Floor de Goede. Ze zijn misschien wel wat te strak voor een jochie van tien. Aan de andere kant: Jacco is dan ook een wonderkind.

Bovenste rij, v.l.n.r.:
Altijd 19 – vormgeving: Elise van Iterson
Baba – vormgeving: Kamiel van Kessel
Bingo – vormgeving: Shosho (Susanne Keilhack en Joost Hiensch)
Blijf bij me, weg – vormgeving: Faas Panhuyzen
Brul van de leeuw – vormgeving: Shosho (Susanne Keilhack en Joost Hiensch) / illustratie Menno Mans

Middelste rij, v.l.n.r.:
De herinneringen en daarna – vormgeving: Shosho (Susanne Keilhack en Joost Hiensch)
Hawkes – vormgeving: Matthijs Joor
Iliriana – vormgeving: Shosho (Susanne Keilhack en Joost Hiensch)
In een vergeten moment – vormgeving: Petra Warrink
Jacco’s film – vormgeving: (Susanne Keilhack en Joost Hiensch) / illustratie Floor de Goede

Onderste rij, v.l.n.r.:
Sacha draait – vormgeving: Sara Verweij
Tzirk – vormgeving: Sander van Dieren
Het mysterie van de volle maan – vormgeving: Tristan Westerhuis
Wes – vormgeving: Christian Nevesely

De reeks variaties op Shepard Fairey’s iconische ‘Obama/Hope’-poster wordt almaar groter. The Village Voice verzamelde de beste 25. Daaronder zijn een aantal hele slechte, voorspelbare en flauwe varieties, maar ook een paar sterke. Van links naar rechts: Obama’s tegenstrever John McCain, addict/zangeres Amy Whitehouse en Mad’s Alfred E. Neuman, inderdaad nope, dope en hopeless…

Woensdag gaat het festival van Cannes van start met de Pixarfilm UP, over een oude krasse baas die samen met een mollige padvinder aan een tros ballonnen naar het land van zijn dromen vliegt.

Het beeld van de fraaie, gestileerde UP-poster doet denken aan een recente reclamecampagne voor Miss Chérie van Dior. En dat beeld doet weer denken aan Albert Lamorisse klassieker Le ballon rouge (en aan de recente, lieve ode Le voyage de ballon rouge van de Taiwanese meester Hou Hsiao-hsien).

De fruitige Dior-commercial werd overigens geregisseerd door Sophia Coppola:
Miss Dior Cherie Commercial by Sofia Coppola

Cannes bestaat uit drie festivals: Le Festival de Cannes (sinds 1946), de Semaine de la Critique (sinds 1962) en de Quinzaine des Réalisateurs. Alledrie hebben een eigen gezicht en een eigen poster.

Op die van de Quinzaine staat een grote Q met daarachter regisseur Albert Serra (Honor de Cavalleria, El cant dels ocells) en actrice Lolita Chammah (Mes copains, Les bureaux de Dieu). De foto werd gemaakt door Xavier Lambours, tijdens een tripje naar Roemenië, waar Quinzaine-fims werden vertoond.

Op de frisse poster van de Semaine staat een onbekende jongevrouw in een wit zomerjurkje, tegen een zachtblauwe lucht. Boven haar hoofd is een reepje strand te zien – op zijn kop, wat voor een vreemd effect zorgt. Zon, zee en strand, luidt de boodschap, over het soort film dat tijdens de Semaine wordt vertoond, kom je niets te weten. Het logo in drie tinten blauw is overigens nieuw – op de website van de Semaine is een 20 pagina tellend boekwerk te downloaden hoe het toegepast dient te worden.

Compleet anders van toon is de officiële festivalposter, geïnspireerd door een zwart-wit still uit Michelangelo Antonioni meesterwerk L’avventura (1960): Monica Vitti zet een deur open, naar de magische wereld van de cinema, word je geacht te denken, en nodigt ons uit om mee te dromen. De stemmige poster is gemaakt door Annick Durban, die ook verantwoordelijk is voor de rest van de aankleding van deze editie – van het drukwerk tot het geveldoek op het festivalpaleis.

De Franse autoriteiten hebben de poster van Coco avant Chanel verboden, omdat de beroemde modeontwerpster, gespeeld door Audrey Tautou, er rokend op staat afgebeeld. Dat was niet zomaar: Coco Chanel rookte gemiddeld 50 sigaretten per dag.

De afbeelding druist in tegen het wettelijke verbod op het propageren van roken in reclame, aldus een woordvoerder van het reclamebureau dat de openbare bus- en metrohokjes exploiteert. De poster wordt ‘ongezond en ongepast’ genoemd.

De producenten van de film vinden dat cultuur boven de wet zou moeten staan en dat Coco Chanel zonder sigaret afbreuk doet aan haar persoonlijkheid. ‘Ze was een verstokte roker en werd daar ook bekend om, dus is het onverantwoord haar zonder haar kankerstokje af te beelden.’ Hoe dan ook, de posters zijn verwijderd.

Het relletje staat niet op zichzelf. Recent onderging een ander Frans icoon hetzelfde lot. Monsieur Hulot, het beroemde typetje van de roemruchte filmmaker Jacques Tati, raakte zijn pijp kwijt op de poster voor een grote Tati-tentoonstelling in de Cinematheque Française in Parijs. In plaats daarvan photoshopten de censoren een mal speelgoed-windmolentje met felgele wieken in zijn mond. Ceci n’est pas une pipe, grapten de verontwaardigde koppenmakers.

Het rookverbod geldt overigens niet alleen voor Franse onderdanen. Wat langer geleden verdween op het Franse affiche van Basic Instinct 2 ook al de sigaret in de rechterhand van Sharon Stone.