jpekker

Wat is de minimale hoeveelheid op een poster om nog begrijpelijk of prikkelend te zijn? Het Koninklijk Theater Carré zoekt al jaren de grenzen op met eenvormige knalrode posters met witte gecentreerde letters: Youp in Carré, Tango in Carré, Henk in Carré, Joe in Carré. Rob 70 in Carré, Paard in Carré. Paard in Carré? Ah, dat zal het Wereldkerst Circus dan wel weer zijn.

“De portier kan die posters ook maken”, fulmineerde grafisch ontwerper Anthon Beeke eens op een bijeenkomst over vormgeving en marketing. Om de posters enig cachet te geven liet Carré een eigen lettertype maken: de Oskar Carré, dat net als het Carré-logo teruggrijpt naar de reclamebelettering in de vroege 20e eeuw.

Dat een minimalistische poster wel degelijk kan prikkelen bewijst Klad van ’t Barre Land: een groot wit vlak, met in de rechter bovenhoek de naam van het gezelschap (in het zwart) en de voorstelling (in rood). Overigens alleen als zodanig te herkennen voor de doelgroep, die weet dat ’t Barre Land een toneelspelersgezelschap is.

Wat de bedoeling is van het grote witte vlak is onduidelijk. De website (zelfs een url ontbreekt, net als de speeldata) leert dat Klad is geïnspireerd op de Sudelbücher (Kladboeken) van Georg Christoph Lichtenberg; een onnavolgbare hoeveelheid briljant geformuleerde invallen observaties en overpeinzingen die hij opgeschreven heeft tussen 1765 en 1799.

Op de site staat ook: het leuke van een kladboek is dat het nog leeg is…

Op het affiche van The Last Exorcism Part II doet één meisje in haar eentje waar Anthon Beeke cum suis vier mannen voor nodig had: ze vormt het cijfer 2. Ze heeft er wel een flinke slagschaduw voor nodig. Wat ook helpt: ze is behekst.

Beeke maakte zijn ‘blote mannenalfabet’ voor de fraaie heruitgave van zijn ‘blote meisjesalfabet’ uit 1970. Uit kostenoverwegingen ontbraken de cijfers namelijk in het oorspronkelijke alfabet, dat hij in lijn met 15e-eeuwse voorbeelden als tegenhanger op Wim Crouwels New Alphabet (1967) creëerde op basis van de Baskerville Old Face (1768).

Fraai, maar nog een stuk luguberder, is ook de poster van John Dies At The End. Daarop bestaan de letters uit organen en schedels,medische apparatuur en een hotdog en een six-pack. Ook leuk: boven de titel staat tussen haakjes ‘spoiler alert’.

De citymarketeers van I amsterdam hebben zelfs een speciale verzamelposter laten maken, zo groot is het festivalaanbod. Op die poster staat een pronkende pauw; in zijn staart zijn foto’s verwerkt van onder meer muzikanten, acteurs en actrices, publiek en een draaimolen. Eronder staan de namen vermeld van een aantal zomerse Amsterdamse festivals – van het Vondelparkfestival en Julidans tot de Uitmarkt en het Nederlands Theater Festival.

Maar er zijn er nóg veel meer, zomerse festivals en zomerfestivals. Op de posters van de meeste wordt middels veel groen en allerhande beesten nadrukkelijk een link gelegd met de buitenlucht en de natuur. Op de poster van het festival Amsterdam Duurzaam staat een blonde juffrouw met een bloterige jurk van blaadjes; op die van de Zomer in de Tolhuistuin een vrouw met een geel hemdje en een soort van boeket op de plek van haar hoofd. Wat er precies te doen is t/m 28 augustus, dat vertelt de poster dan weer niet.

Op het affiche van Appelsap lijkt het Oosterpark wel een tropisch regenwoud, A day at the park en Dance Valley lijken zich af te spelen in een sprookjesbos, en ook Dutch Valley communiceert middels een weiland en een koe weinig meer dan dat het oer-Hollands is.

Op de poster van het Over het IJ-festival staan ook een paar bomen, maar die vallen in het niet bij de markante kraan van de NDSM-werf, de thuishaven van het festival. De stalen middenconstructie is met Photoshop vervangen door een onmenselijk ogende wervelkolom. Ernaast staan in een pietepeuterig klein lettertype een aantal wetenswaardigheden over het festival: 61 theatermakers, 407 koptelefoons, 3 botters, 12 zeecontainers…

Dat zal allemaal wel, maar vanwaar die wervelkolom? Als belofte dat het een wervelend festival wordt? Of moet het beeld duidelijk maken dat Over het IJ een festival met ruggengraat is?

Lichting 2011 van de Filmacademie studeert af met dertien films. Ze worden aan de man gebracht met even zoveel affiches, gemaakt door beginnende ontwerpers, door bevriende ontwerpers, en door ervaren afficheontwerpers zoals Gijs Kuijper (De rode loper) en Brat Ljatifi (Geen weg terug), die allebei de Cinema.nl Afficheprijs al eens wonnen, en zoals Joost Hiensch (Kluizenaar) en Susanne Keilhack (Destiny), beiden werkzaam bij het Amsterdamse ontwerpbureau ShoSho dat sinds jaar en dag affiches voor Filmacademieproducties maakt. Twee posters werden gemaakt door medestudenten: Dennis Groenendijk, student IM/VFX, verzorgde de visual effects én de poster van Een bizarre samenloop van omstandigheden, Lucas Camps produceerde en co-regisseerde Meester, en maakte tevens het affiche.

Je zou verwachten dat nog één keer alle remmen los zouden gaan; de posters hoeven immers nog geen publiek naar de bioscoop te lokken en er zijn ook nog geen geldschieters en andere belanghebbenden die zich er tegenaan bemoeien. Ondanks de (relatieve) vrijheid zijn de meeste affiches saai, clichérijk of weinig meer dan goed bedoelde huisvlijt.

De drie die er nog enigszins uitspringen zijn de speelse poster van Het onopmerkelijke leven van Hans Boorman (ontwerp Nina Mathijsen en Marnix de Klerk), het grafische affiche van Transhuman (Aga Rietdijk), en de handgetekende poster van Daar is het beter (Menno Schut).

Daar is het beter is een documentaire annex roadmovie over twee generaties arbeidmigranten (Turken van de eerste generatie op weg naar hun geboorteland en Bulgaren die in Nederland op zoek zijn naar werk), door Schut even simpel als treffend gevisualiseerd middels twee witte bestelbusjes die verschillende kanten oprijden. De achtergrond en de auto’s (een VW Transporter en een Dacia) zijn afzonderlijk van elkaar geschilderd. De titel is gezet in de goed gekozen Neo Retro Fill. Mooi detail: ook de kleurstelling van de logo’s is aangepast.

De eindexamenfilms zijn te zien tijdens het Keep an Eye Filmacademie Festival, t/m 1 juli in het gebouw van de Filmacademie, Markenplein 1 Amsterdam.

De rubriek Gezien verschijnt iedere woensdag in het katern PS Kunst van Het Parool.

Linksboven de poster van Another Year, een film van Mike Leigh over een in- en ingelukkig koppel met een passie voor tuinieren, nadrukkelijk afgezet tegen de seizoenen. Ernaast de poster van Tim Burtons Big Fish, een compleet andere film, waar desalniettemin eerder hetzelfde idee al werd toegepast.

Je ziet door de bomen het bos niet meer: linksonder het affiche van The Tree of Life, de lang verwachte nieuwe Terrence Malick met Brad Pitt en Sean Penn in de hoofdrollen, waarop óók al een boom op staat afgebeeld. Daarnaast de Nederlandse poster van Tom Tykwers Heaven, die om onduidelijke redenen eveneens middels een boom (en de naam van scenarist Krzysztof Kieslowski) aan de man werd gebracht. Een succes was dat niet: op het dvd-hoesje stond hoofdrolspeelster Cate Blanchett dan ook een stuk prominenter en was de boom naar de rechter bovenhoek verplaatst.

Op het affiche van Jaws, Steven Spielbergs iconische zomerblockbuster uit 1975, duikt de gigantische witte haai op onder een meisje dat naakt in zee zwemt. De film werd een enorm succes, dus er kwamen talrijke vervolgen. En zoals die films variaties op een thema waren, werd ook voor de posters het geniale stramien van het origineel gekopieerd. Op het affiche van Jaws 2, uit 1978, duikt de witte haai op achter een meisje dat aan het waterskiën is; op dat van Jaws 3-D (1983) achter de filmtitel, die in perspectief is gezet zodat het niemand kan ontgaan dat de film in 3D is.

Wél mooi is de teaserposter van Jaws: The Revenge (1987). Daarop vormt de snoet van de verticaal uit de diepte opduikende haai de A. Op de poster werd later hetzelfde titelbeeld gebruikt, maar staat ook nog een vrouw die op de voorplecht van een wiebelend bootje met een harpoen de haai van het vege lijf probeert te houden. Nóg mooier is het Poolse affiche van Jaws 2, waarop ontwerper Edward Lutzcyn de van onder opduikende, gigantische witte haai twee bekken vol vervaarlijk glimmende tanden gaf.

Ook goedkope inhakers als Up from the Depth, L’ultimo squalo en Piranha kregen posters die opzichtig verwijzen naar Jaws. En hetzelfde geldt – natuurlijk – voor de 3D-versie van Piranha die binnenkort in de bioscopen verschijnt. Op de Franse variant dobbert maar weer eens een meisje nietsvermoedend op een luchtbedje; onder haar lichten de bijtgrage tandjes van een school piranha’s op. Ook de tagline laat weinig aan de verbeelding over: Sea, Sex… and Blood. Origineel is het niet, effectief wel…

Daags voor de Tweede Kamerverkiezingen stond er in NRC Handelsblad een stuk waarin een verband werd verondersteld tussen verkiezingsposters en (historische) verkiezingsnederlagen. Aldus werd de iconische groene poster van de PSP uit 1972, met een jonge, blote vrouw en een koe (‘PSP ontwapenend’), tot één van de allerslechtste gebombardeerd (want van 4 naar 2 zetels).

Zou er echt een verband zijn tussen posters en verkiezingsuitslag? Op een van de weinige verkiezingsposterborden die nog overeind staan in Amsterdam – tussen de spoorlijn en de Panamalaan – valt op te maken hoe volstrekt inwisselbaar de posters eigenlijk zijn, en hoe loos de leuzen (Ik was er al wel dertig keer langs gefietst voordat me opviel dat er iets niet in de haak was).

Job Cohen is nu lijsttrekker van de VVD (‘De economie kan wel wat VVD gebruiken’ staat er onder zijn hoofd); Mark Rutte leidt de PvdA (‘Sterk en sociaal’). Ook Geert Wilders (‘Eerlijke kansen voor iedereen’) en Femke Halsema (‘Meer veiligheid, minder immigratie’) hebben stuivertje gewisseld. Het hoofd van CDA-lijsttrekker Balkenende staat op de poster van Trots op Nederland (‘Meedoen moet, teruggaan ook goed’ – die Rita Verdonk-slogan was me eerder eigenlijk ook nooit opgevallen), Verdonk is doorgehopt naar het CDA (‘Betrokken / Betrouwbaar / Verdonk’).

Na wat gegoogle blijkt dat de nepposters een actie zijn van hi-society: ‘Overstappen was nog nooit zo makkelijk.’ Best leuk, in ieder geval beter geslaagd dan de nepposters die in de week van de verkiezingen de cover van de VPRO Gids sierden.

Vorige maans schreef ik in de Volkskrant-rubriek ‘Alledaags kunst’ dat het zo jammer was dat ze zo goed als uit het straatbeeld zijn verdwenen. Maar zie, opeens hangen ze er weer, op peperbussen en elektriciteitskastjes: posters voor bokswedstrijden – voor grote evenementen als de Ben Bril Memorial, maar ook voor kleinere wedstrijden.

Er zit een vreemd soort schoonheid in de posters, die veelal worden gemaakt door dtp-ers, en niet door ontwerpers. Volgens een vast stramien: met stoere strijders in gevechtshouding, met gespierde bovenlijven die veelal voorzien zijn van imposante tatoeages. Een enkeling toont trots zijn kampioensriem.

Ze staan in vrijwel identieke houding, of het nu om ‘gewoon’ boksen gaat, om kickboksen of om muay thai: de armen over elkaar of in gevechtshouding, met twee gebalde vuisten. Tientallen naast elkaar, meestal niet al te fraai vrijstaand gemaakt, met om hun hoofd een glow, een soort stralenkrans, die helder afsteekt tegen de doorgaans diepzwarte, dreigende achtergrond. De belangrijkste, sterkste vechtjas staat in het midden, of is iets groter afgebeeld. Onder de boksers staan hun namen, soms gekoppeld aan een tegenstander. De naam van het gevecht staat meestal in grote kapitalen, en laat ook al weinig aan de verbeelding over: Victory or Hell, Slamm! of GLORY. Helemaal onderaan de poster prijken de logo’s van de sponsors die het evenement mogelijk hebben gemaakt: bouw- en tegelzetbedrijven, grand cafés, sportscholen en heel soms een omroep: RTL of EuroSport.

Maar het mooist van alles is de blik van de vechters. Die kijken stuk voor stuk zoals ze Mohammed Ali, Mike Tyson of een ander icoon eens hebben zien kijken op televisie, bij de persconferentie of de weging voor een titelgevecht: strak, über-cool, en voor de duvel niet bang.

Zo keken ze niet altijd. Lang geleden, de posters werden nog geschilderd, zag je bij Bep van Klaveren (‘Holland’s grootste bokskampioen aller tijden’) nog wel eens superieur lachje rond zijn mond. Die posters waren sowieso veel vriendelijker, door de handgeschreven letters, de achtergrondkleur (lichtblauw of wit) en door de bijna lieflijke beschrijvingen van de boksers. De posters spraken vooral de gewone, brave burgervaders aan: ‘Voorziet u tijdig van plaatsen om teleurstellingen te voorkomen’.

Het is een eufemisme, maar het imago van boksen is in de loop der jaren nogal veranderd.

Zo goed als de afstudeerfilms van Lichting 2009 zijn, vooral op productioneel vlak, zo middelmatig zijn de meeste affiches. Je ziet direct wat de voorbeelden zijn en wat de bedoeling is, maar de uitvoering schiet in veel gevallen tekort. En nu is het formaat ook nog gehalveerd ten opzichte van vorig jaar, maar dat zal de kredietcrisis wel zijn.

Veel posters zijn geijkte combinaties van een portret en de titel in een willekeurig lettertype. Op het affiche van Iliriana staat het hoofd van de hoofdpersoon links, op dat van Bingo rechts. Maar die heeft tenminste nog een goeie blik in zijn ogen. Het grauwe, grofkorrelige affiche van het fascinerende vormexperiment In een vergeten moment heeft wel wat van een oud Russisch icoon. De persoon in kwestie is nauwelijks te herkennen, maar dat zal een rechtenkwestie zijn. Geen van de geportretteerden in de film is om toestemming gevraagd.

Bijna net zo grofkorrelig is de foto van het piepjonge circusmeisje uit de documentaire Tzirk. Ze zit in de rechter benedenhoek, omringd door veel zwart, wat goed werkt. De kriebelige, breekbare titel en credits zijn handgeschreven door Sander van Dieren, die met de poster afstudeert aan de ArtEZ hogeschool voor de kunsten in Arnhem. De poster van Baba (van Kamiel van Kessel) is al even simpel en doeltreffend: een móói portret van de hoofdpersoon, die recht in de lens kijkt. Ook hier zijn de titel en alle credits gezet in een en dezelfde, elegante letter.

Het hoofd van de titelheld uit Wes gaat voor de helft schuil achter een boom, die om ondoorgrondelijke redenen de halve poster in beslag mag nemen. Alle credits staan over het bovenlijf van Wes, die in niets lijkt op het voetballende branieschoppertje uit de film. Het contrast had niet groter kunnen zijn: fantastische productie, bar slechte poster.
Van de wispelturige, mooie hoofdrolspeelster uit Sacha draait zijn alleen haar blote rug en achterhoofd zichtbaar. Daar overheen heeft regisseur Sara Verweij tamelijk willekeurig een rommelpotje aan verschillende (slecht gespatieerde en leesbare) lettertypes geparkeerd. Om onbegrijpelijke redenen staat de pay off in het Engels: ‘Someone has been holding back / you know it is yourself’.

Op de poster van De herinnering en daarna (een documentaire over een jonge vrouw) zou je ook de hoofdpersoon verwachten, maar er is gekozen voor een grauwe Oostblokflat. Dat valt in ieder geval op. De typografie, mooi geplaatst in de witte lucht boven het gebouw, is bijpassend sober. De titel van Blijf bij me, weg is op de poster in tweeën geknipt. Hij staat in grote kapitalen. Op twee regels, zonder komma, maar in een veel minder mooi lettertype dan in de film zelf. Eronder staat de titel voor alle zekerheid overigens wél zoals de regisseuse hem heeft bedoeld, met komma. Van de vijf polaroids is geen chocola te maken: een hand, nog een hand, en nog een hand…

Het affiche van Het mysterie van de volle maan is één op één gekopieerd van Harry Potter: de manier waarop de hoofdrolspelers zijn geposteerd, de kleurstelling, alleen het titelbeeld is een beetje aan de magere kant. Origineel is het niet, maar de poster maakt wel in één opslag duidelijk wat de film te bieden heeft, en dat is al heel wat. Ook de poster van Hawkes treft de sfeer van de film uitstekend. Geen toeval; hij is getekend door een van de medewerkers aan de film: Matthijs Joor, die afstudeert in de richting Interactieve Media en Visual Effects. Het is alleen jammer dat de titel slecht is geplaatst (want in het volste gedeelte) en dat de credits onscherp en dus slecht leesbaar zijn.

Ook twee documentaires worden aan de man gebracht met een geïllustreerd affiche. Voor dat van Altijd 19 maakte Elise van Iterson een fraaie tekening van de onfortuinlijke hoofdpersoon. Vanuit de verte lijkt hij een beetje op Michael Moore, het zal wel door het petje komen. Je vraagt je toch af waarom niet voor een foto is gekozen. Ook de plaatsing van de filmtitel roept vragen op: je leest Al 19, en dat kan toch niet de bedoeling zijn. Op de documentaire Brul van de Leeuw plant de getekende hoofdrolspeler een Vlaamse gele vlag met zwarte leeuw in de wereldbol. Aardig, maar het voegt niets toe. In de documentaire zitten prachtige, zeer bruikbare beelden van de jonge Belgische hoofdrolspeler, met een rood-wit-blauwe sjerp om zijn nek.

Ook het affiche van de fictiefilm Jacco’s film is getekend. In dit geval werkt dat wel. Soortgelijke tekeningen zitten ook in de film, zogenaamd gemaakt door het wonderkind Jacco zelf. En door het woord film in de titel is de kale zwart-wit poster toch als filmposter te herkennen. Het affiche is ontworpen door het Amsterdamse bureau Shosho  (dat de afgelopen jaren steeds meer examenposters is gaan maken; deze editie liefst vijf), maar leunt geheel en al op de illustratie en het handschrift van striptekenaar Floor de Goede. Ze zijn misschien wel wat te strak voor een jochie van tien. Aan de andere kant: Jacco is dan ook een wonderkind.

Bovenste rij, v.l.n.r.:
Altijd 19 – vormgeving: Elise van Iterson
Baba – vormgeving: Kamiel van Kessel
Bingo – vormgeving: Shosho (Susanne Keilhack en Joost Hiensch)
Blijf bij me, weg – vormgeving: Faas Panhuyzen
Brul van de leeuw – vormgeving: Shosho (Susanne Keilhack en Joost Hiensch) / illustratie Menno Mans

Middelste rij, v.l.n.r.:
De herinneringen en daarna – vormgeving: Shosho (Susanne Keilhack en Joost Hiensch)
Hawkes – vormgeving: Matthijs Joor
Iliriana – vormgeving: Shosho (Susanne Keilhack en Joost Hiensch)
In een vergeten moment – vormgeving: Petra Warrink
Jacco’s film – vormgeving: (Susanne Keilhack en Joost Hiensch) / illustratie Floor de Goede

Onderste rij, v.l.n.r.:
Sacha draait – vormgeving: Sara Verweij
Tzirk – vormgeving: Sander van Dieren
Het mysterie van de volle maan – vormgeving: Tristan Westerhuis
Wes – vormgeving: Christian Nevesely

De reeks variaties op Shepard Fairey’s iconische ‘Obama/Hope’-poster wordt almaar groter. The Village Voice verzamelde de beste 25. Daaronder zijn een aantal hele slechte, voorspelbare en flauwe variaties, maar ook een paar sterke. Van links naar rechts: Obama’s tegenstrever John McCain, addict/zangeres Amy Whitehouse en Mad’s Alfred E. Neuman, inderdaad nope, dope en hopeless…