Gezien: The Interview

The_Interview_2014_poster

Totdat The Interview opeens online staat, moeten we het doen met de trailers en de poster. Die is gemodelleerd naar allerhande Oostblok-propaganda: de ‘helden’ van onderaf geportretteerd, heel veel rood en een vleugje geel, en heel veel wapengekletter en wat vlaggen en sterren. Én met een grappige ankeiler: ‘From the western capitalist pigs who brought you Neigbors and This is the end’.

propa00

RHS2178706_015

propa01

propa02

18

12 2014

Timothy Spall schittert als J.M.W. Turner in Mike Leighs Mr. Turner: “Ik kan best goed schilderen”

mr._turner_43008788_st_1_s-high

“Amsterdam?!” Timothy Spall veert op nadat ik zijn beleefdheidsvraag waar ik vandaan kom heb beantwoord. “Amsterdam, geweldig! Daar vlieg ik morgen weer naartoe. Maar ik reis direct door, ik ga met mijn boot naar Hoorn. Het is wat de Fransen een Péniche noemen, a Dutch barge, ik weet de Nederlandse naam er niet voor… Afijn, we zijn er vorig jaar via het Kanaal, het Hollandsch Diep en de Haringvliet mee naar Hellevoetsluis gevaren – daar heeft-ie in de winterstalling gelegen. Herinner je je het schilderij met die rode stip die een boei voorstelt? Dat heet Helvoetsluys!”

Helvoetsluys-1832-by-JMW--001

De Britse acteur en spraakwaterval Timothy Spall (Londen 1957) speelt de vermaarde 18e-eeuwse Britse schilder van landschappen en zeegezichten Joseph Mallord William Turner in Mike Leighs geslaagde biopic Mr. Turner. De film ging in wereldpremière op het afgelopen festival van Cannes, waar Spall een week na dit een-op-eengesprek werd bekroond met de prijs voor de beste acteur. Het kostte de organisatie grote moeite hem op zijn boot te lokaliseren – in Medemblik – en, net op tijd voor de uitreiking, weer in Zuid-Frankrijk te krijgen.

Spall begon zijn carrière bij het National Youth Theatre, stond op de planken bij de Royal Academy of Dramatic Art en was te zien in uiteenlopende films als Secrets & Lies (1996), The King’s Speech (2003) en The Last Samurai (2010); in de Harry Potter-reeks speelde hij Peter Pippeling, het afzichtelijke hulpje van Voldemort.

Spalls bemoeienis met Mr. Turner begon zeven jaar geleden, toen hij door de straten van Soho zwierf en hij Mike Leigh, die in de buurt kantoor houdt, tegen het lijf liep. “‘Goed je te zien’, zei Mike, ‘ik moest net aan je denken. Ik ga een film maken over J.M.W Turner. Zou jij hem willen spelen?’”

Timothy Spall (JPE)

Spall hapte toe. Vervolgens duurde het drie jaar voordat hij weer wat hoorde. “Ik liep weer wat door Londen te struinen – dat is naast mijn boot een tweede hobby van me – en toen ik om mee heen keek, stond ik voor het huis waar Turner in 1775 is geboren. Ik was juist de plaquette op de muur aan het bestuderen toen mijn telefoon ging. Het was Mike. Hij had het met zijn producent over zijn nieuwe, naamloze project. ‘Het ziet ernaar uit dat we het geld bij elkaar krijgen, kun jij alvast schilderlessen gaan nemen, vroeg hij.”

Spall kende het werk van Turner wel; toen hij op de middelbare school zat, woonde hij in Chelsea, vlakbij de Tate Gallery. “Ik ging vooral voor de surrealisten, maar op een dag stond ik opeens oog in oog met de late schilderijen van Turner. Dat moeten de Impressionisten zijn, dacht ik, maar toen ik de bordjes bekeek zag ik veel latere data en de naam JMW Turner. Een Engelsman! Ik stond versteld! Toen ik me voorbereidde op mijn rol heb ik opnieuw uren voor zijn schilderijen doorgebracht. Ah! The Fighting Temeraire… de tranen sprongen in mijn ogen. Of Hannibal Crossing the Alps, daar valt zoveel in te ontdekken.”

Geschilderd had hij niet eerder. “Ik maak weleens tekeningen, ik heb wel enige aanleg. Ik teken duistere, bizarre doodles. Toen ik zestien was, stond ik voor de keuze: naar de kunstacademie of het leger in. Toen deed ik mee aan het schooltoneel en zei mijn leraar dat ik acteur moest worden…” Spall valt even stil. “Wat was de vraag ook alweer?”, zegt hij dan, om direct weer door te vertellen. “Oja, of ik kon schilderen. Niet dus. Nooit gedaan. Maar nu ben ik best goed, al zeg ik het zelf: mijn dollemansstijl gecombineerd met iets Turneresks; Hogarth meets William Blake meets Max Ernst, zoiets… Ik heb binnenkort mijn eerste tentoonstelling. Het zijn maar acht schilderijen. Van engelen. Gevallen engelen. En ik heb thuis een zelf geschilderde Turner hangen. Ik wil niet opscheppen, maar die is zeker niet slecht.”

mr._turner_43008788_st_4_s-high

Nadat hij had leren schilderen, bouwde Spall zijn personage samen met Mike Leigh op. “Helemaal vanuit het niets. Natuurlijk heb je er rekening mee te houden dat Turner echt heeft bestaan, maar verder is Mike’s methode altijd hetzelfde. Het moet een mens van vlees en bloed worden. Je doet research naar de tijd waarin je personages leefde, zijn familiebanden en achtergronden. Heeft-ie constipatie? Houdt hij van zichzelf? Was zijn moeder lief voor hem, sloeg zijn vader hem? Mike is de meester van de context. Je ziet slechts het tipje van de ijsberg, maar er zit zoveel meer onder.”

Er zijn maar weinig regisseurs die op zo’n manier werken, verzucht Spall. “Bij The Last Samurai arriveerde ik met een jetlag op de set voor een scène met Tom Cruise. Alles wat al klaargezet met stand-ins; voor repetities was geen tijd. Dat is eerder regel dan uitzondering. En dat is ook de reden dat ik keer op keer met Mike werk. Ik heb mijn vrouw en Mike in dezelfde week ontmoet. Ik ben al snel met haar getrouwd, we zijn inmiddels 33 jaar samen. En al die tijd ben ik ook bij Mike gebleven. We hebben inmiddels samengewerkt aan vijf films, een televisiefilm en een theaterstuk.”

Als hij er niet uit kwam, was er altijd een kunstkenner op de set, die op elke vraag waarmee wij worstelden haar antwoord klaar had. “Maar ik ben zelf inmiddels ook een behoorlijke specialist. Ik heb twaalf biografieën gelezen. Die spreken elkaar overigens geregeld tegen. Ik heb me nog het meest gebaseerd op de biografie van James Hamilton, Turner – A Life, een briljante chronologie van zijn leven en werk. En er is een ander geweldig boek uit de jaren zestig, van een Australiër die zich met name op Turners poëtische ziel focust. What made him tick? Dat was de basis, de rest is ontsproten aan mijn verbeelding. Dat moet ook. Vergeet niet dat mensen in het Victoriaanse tijdperk niet veel over zichzelf loslieten. Ze praatten zelden over hun emoties, vertelden nooit wat ze echt voelden. Het is honderd jaar voor Freud!”

mr._turner_43008788_st_5_s-high

Spalls Turner gromt en bromt dat het een lust is – ook dat heeft hij zelf bedacht. “Turner had een sterk Londens accent, maar verder hebben we geen idee hoe hij sprak. Ik begon tijdens onze voorbereidingen al snel te grommen. Het is mijn vertaling voor het feit dat hij miljoenen dingen te zeggen heeft, en toch niet praat. Hij kropt alles op. De relatie met zijn huishoudster, mrs. Danby, is natuurlijk zeer, zeer dysfunctioneel; hij houdt van haar, en hij gebruikt haar. En hij is ook van haar afhankelijk. Maar hij zal haar nooit eens ergens voor bedanken, het is vanzelfsprekend. Dat fascineert me zo aan Turner: hij was een brute, egocentrische, grove brombeer, maar zijn werken zijn van een ongelooflijke schoonheid. Dat zie je wel vaker; aan de meeste genieën zit een steekje los. Slechts weinig geniën zien eruit als Lord Byron of Franz Liszt, de meest zijn vreemde, emotioneel gemankeerde lieden. Neem jullie Van Gogh… die sneed zijn oor af!”

Mr. Turner begint met een oer-Hollands tafereel: terwijl Turner bij zonsopkomst het Hollands Licht staat te bestuderen, lopen twee vrouwen in kledingdracht voorbij. “Dat is opgenomen in het noordoosten van Suffolk. Dat lijkt precies op Nederland; het is er erg winderig. Beide dames zijn Nederlands. Ze doen hun beklag over hun vriendjes, toch? Niet? Ah, vertelt de een de ander een mop. Dat wist ik niet. Moest je erom lachen?”

17

12 2014

Zoek de 10 verschillen: Linda. en OOR

linda'soor

Links de cover van het kerstnummer van Linda. Rechts het omslag van het decembernummer van muziekblad OOR, getekend door Typex. Het is bedoeld als compliment, aldus de illustrator.

16

12 2014

A Sign of Prosperity to the Dreamer van Janis Rafa: macaber en schilderachtig, gewelddadig en poëtisch

Rafa00

In de verduisterde achterruimte van galerie Martin van Zomeren is op twee muurvullende schermen een blauwgrijze lucht te zien, met in de verte iets wat op een vaal zonnetje lijkt. Op het linkerscherm komt tergend langzaam een vogeltje het kader in tollen. Niet aan de bovenkant of een van de zijkanten, maar vanaf de onderkant. Het beestje is dood, morsdood, maar het trotseert de dood en de zwaartekracht en verdwijnt een paar seconden later aan de bovenkant weer uit beeld.

Zo gaat het verder: onderaan het rechterscherm verschijnt een tweede vogeltje, en dan nog een. Extreem vertraagd dwarrelen ze omhoog, in steeds grotere getalen. Sommige zijn nauwelijks meer als vogel te herkennen. Het is een prachtige choreografie van karkassen in zwart, grijs en wit; op de geluidsband klinken doffe knallen.

Rafa02

Rafa01

A Sign of Prosperity to the Dreamer heet de video-installatie; hij is gemaakt door Janis Rafailidou. Deze Griekse videokunstenares, (de laatste letters van haar achternaam laat ze weg: aRafa) groeide op in Athene, genoot haar opleiding in Leeds, en was de afgelopen twee jaar artist-in-residence bij de Rijksakademie in Amsterdam.

Vorig jaar viel ze al op tijdens de RijksakademieOPEN, de jaarlijkse presentatie van de 50 artists-in-residence, en vorige week sprongen haar videowerken er opnieuw uit. Requiem to a Shipwreck, met name, waarin de camera – vertraagd – een fanfareorkestje volgt dat halt houdt bij een enorm schip dat gekanteld, als een dood dier, voor de kust ligt. Ook hier draait het om leven en dood, maar het werk is wat opgewekter; lichter, en gaat richting performance art.

Requiem

In een tweede werk, Gravediggers, verzamelen twee mannen – Rafa’s vader en een lookalike – in een majestueus landschap de lichamen van dood gereden honden en konijnen en doodgeschoten vogels, om de karkassen vervolgens te begraven in een berg aarde in de laadbak van hun oranjerode pickup truck (bij Van Zomeren is ook een prikkelende installatie te zien van de, op kleur gerangschikte kogelhulzen die Rafa gedurende vier seizoenen vond in hetzelfde gebied).

A Sign of Prosperity to the Dreamer kan worden gezien als vervolg op Gravediggers. Of beter: als een volgende stap, want de video-installatie is veel minder lineair en verhalend. Taal ontbreekt, er zijn ook geen begin- of eindtitels, wat het vervreemdende effect nog eens versterkt.

Rafa – ze is beïnvloed door filmmakers als Theo Angolopoulos, Bela Tarr en Andrej Tarkovski en beeldend kunstenaars als Yael Bartana en Francis Alÿs – nam de film op met een high-speed camera, die 2000 beeldjes per seconde kan opnemen en doorgaans wordt gebruikt voor gelikte commercials. De vogelkarkassen nam ze af bij jagers die ze illegaal in enorme hoeveelheden uit de lucht knallen, voor de sport en voor consumptie. Haar vader duwde ze meermaals van een enkele meters hoge stellage; de geschoten beelden werden vervolgens ondersteboven gedraaid en extreem vertraagd.

rafa03

Op de fraaie geluidsband combineerde Rafa het sonore gebrom van ondergrondse en onderzeese ontploffingen, instortende gebouwen en vuurwerk met natuurlijke geluiden zoals onweer.

Het resultaat kan worden gezien als een subtiel, impliciet commentaar op de jacht. Het ingetogen kleurgebruik en de adembenemende slow-motion geven het werk ook iets religieus; de dode beestjes stijgen op naar de hemel. Ofwel: door interventie van de kunstenaar komen de door jagers gedode beesten weer tot leven. A Sign of Prosperity to the Dreamer is ook ‘gewoon’ een spectaculair mooi tweeluik; macaber en schilderachtig, gewelddadig en poëtisch.

A Sign of Prosperity to the Dreamer van Janis Rafa. T/m 24/1/2015 bij Martin van Zomeren, Hazenstraat 20.

16

12 2014

EYE exposeert fraaie filmaffiches uit de Desmet-collectie

Anna Karenine

Ruim 900 titels omvatte de distributiecollectie van Jean Desmet (1875-1956). Zestig daarvan zijn de komende maanden te zien in EYE, dat ook een tentoonstelling wijdt aan deze filmpionier, waarin ook een aantal fraaie affiches te zien is. Filmwetenschapper dr. Ivo Blom geeft zondag 14/12 voor aanvang van Mario Roncoroni’s Filibus (1915), om 15.00 uur in de IJ-lounge, een lezing over de filmaffiches uit de Desmet-collectie.

Filibus-Zeppelin boven terras_A03464_EYE Filmmuseum_Desmet Collection

The Jewel Thieves Outwitted_A04288 (2)_EYE Filmmuseum_Desmet Collection

Erblich belastet_A03142_EYE Filmmuseum_Desmet Collection

Das Recht aufs Dasein_A03724_EYE Filmmuseum_Desmet Collection

Absinthe-Glen White_A02724_EYE Filmmuseum_Desmet Collection

15

12 2014

Turist, Ida, Leviathan, Winter Sleep en Nymphomaniac maken kans op European Film Award

nympho

Zaterdagavond worden de Europese filmprijzen uitgereikt in Riga, de Europese culturele hoofdstad 2014. Vooral het rijtje nominaties in de categorie ‘Beste Europese film’ is onvoorstelbaar: Force majeur / Turist van Ruben Östlund (Zweden), Ida van Paweł Pawlikowski (Polen), Leviathan van Andrey Zvyagintsev (Rusland), Winter Sleep / Kiş Uykusu van Nuri Bilge Ceylan (Turkije) en Nymphomaniac Director’s Cut – Volume I & II van Lars von Trier (Denemarken). Ik kan met alle vijf leven.

Die laatste keuze is overigens opmerkelijk: de director’s cuts zijn alleen te zien geweest op de festivals van Berlijn (Vol. I) en Venetië (Vol. II). Maar er wordt gestemd door 3000 leden van de European Film Academy, en die kijken veel thuis, van dvd en op VoD…

12

12 2014

100% Amsterdam: de stad in cijfers

IMG_7090

Met Monica in de Stadsschouwburg naar 100% Amsterdam geweest, een bijzonder documentaire theater-project van het Berlijnse gezelschap Rimini Protokoll. Op het podium staan 100 Amsterdammers, de directeur naast de werkloze, de student naast de hangjongere, de alleenstaande moeder naast de carrièrevrouw; iedereen vertegenwoordigt 1% van de Amsterdamse bevolking. De honderd moeten vragen beantwoorden en stellen elkaar vragen: over de stad, over zichzelf, over de samenleving. Als ze het niet meer weten, is er altijd nog de autocue…

IMG_7074

IMG_7079

IMG_7088

12

12 2014

Jean Desmets droomfabriek in EYE

IMG_7108

Wéér een mooie expositie in EYE: de onvoorstelbare nalatenschap van filmpionier Jean Desmet. T/m 12/4/2015

IMG_7107

IMG_7106

IMG_7096

IMG_7095

12

12 2014

Kunst in de bioscoop

mmr._turner_43008788_st_5_s-high

Mike Leighs Mr. Turner is een formidabel portret van de wereldvermaarde Britse landschapsschilder JMW Turner (1775-1851). Met een glansrol voor de Britse acteur Timothy Spall, die al werd bekroond in Cannes en die een Oscar-nominatie bijna niet kan ontgaan.

het_nieuwe_rijksmuseum_de_film_10000225_st_6_s-high

Het Nieuwe Rijksmuseum – de film is de her-montage voor de bioscoop van Oeke Hoogendijks vierdelige, terecht al meermaals bekroonde serie over de tien jaar durende verbouwing van het Rijksmuseum. Met andere accenten en aardig wat nieuw materiaal.

the_salt_of_the_earth_20000246_st_3_s-high

The Salt of the Earth is een mooi documentaireportret van fotograaf Sebastião Salgado, gemaakt door Wim Wenders in samenwerking met Salgado’s zoon Juliano Ribeiro Salgado.

27-Silent-Ones-A-Csendesek

Silent Ones is het ‘on-Nederlands’-sfeerrijke en sensitieve, schitterend gefotografeerde speelfilmdebuut van de Rotterdamse Ricky Rijneke. Met een indringende score van de Russische meester Andrej Dergachev, bekend van de films van Andrej Zvyagintsev.

Allemaal van harte aanbevolen!

12

12 2014

Groepstentoonstelling Zelf weten: kunstenaars in wie Hans Aarsman zichzelf herkent

Hans Aarsman AasmanAfwijzing_0

Anderhalf jaar geleden opende fotograaf, schrijver, columnist en docent Hans Aarsman de eindexamententoonstelling van de Rietveld Academie met een even vermakelijk als opbeurend praatje over de correlatie tussen de afwijzingen en het succes in zijn carrière. Terwijl hij vertelde over zijn ontslag op de Rietveld en de dag dat hij besloot zijn camera’s weg te doen om te beginnen met schrijven, zette hij soepeltjes een enorm diagram op papier, waarin hij zijn inkomen afzette tegen de tijd.

De eerste vijftien jaar heeft de grafiek afwijzingen dezelfde vorm als zijn inkomen, waaruit Aarsman concludeerde dat er dus een directe correlatie is tussen afwijzing en artistiek succes. Maar daarna bleef zijn inkomen verder en verder stijgen en daalden de afwijzingen. En in 2012, Aarsman had intussen succesvolle rubrieken in de Volkskrant en op PhotoQ, kruisten de lijnen: Aarsman was een succes!

Een soortgelijk diagram prijkt nu op de muur van Galerie Ron Mandos, in een door Aarsman gecureerde expositie, die net als zijn theater-onemanshow Zelf weten heet. Daar is werk te zien van kunstenaars in wie Aarsman zichzelf herkent; elf kunstenaars uit binnen- en buitenland die op een soortgelijke manier in de wereld staan, niets klakkeloos aannemen maar zelf op onderzoek uitgaan, en dat onderzoek vervolgens tot poëtische hoogte brengen.

Hans Aarsman_Zelf weten_Christoph Niemann2

Zo zette de Duitse illustrator en graphic designer Christoph Niemann zijn slapeloze nachten om in fraaie, grappige diagrammen; de Amerikaanse schrijver/blogger Jessica Hagy (‘diagraming the universe for fun & profit’) verwerkte haar dagelijks leven in tientallen spitsvondige diagrammen op indexkaartjes. “Ze ziet verbanden die ik over het hoofd zie. Ze krijgt inzichten die mij niet willen binnenvallen”, schrijft Aarsman erbij. “Haar werk maakt me misselijk van jaloezie.”

Er is meer te zien dan diagrammen. Claudia Sola spitte biografieën, autopsie-rapporten en proces-verbalen door om te achterhalen wat een aantal grote namen uit de wereldgeschiedenis kort voor hun dood aten. Uit haar bevindingen stelde ze een dertiengangenmenu samen, Last Supper, dat ze voor 2.000 euro thuis komt bereiden. Voor dertien personen. Met onder meer de kippensoep van Marie-Antoinette en Mohammed Atta’s pizza pepperoni van de Pizza Hut.

aarsman2

Er hangen twee grote schilderijen van Raymond Cuijpers; abstract expressionistische, Jackson Pollock-achtige werken, denk je in eerste instantie. Het blijken nauwkeurige registraties van menselijk gedrag, waarvoor Cuijpers met kwast en tube van minuut tot minuut de verplaatsing van voetballers volgde. Mishka Henner goot een schaalmodel van ons zonnestelsel in twaalf boeken van 506 inktzwarte pagina’s. Elke pagina staat voor een miljoen kilometer ruimte. Op de eerste pagina van het eerste boek staat een piepklein wit stipje: de zon. Het volgende witte stipje staat pas 62 zwarte pagina’s verder: Mercurius – als je het niet weet, zie je het niet.

Elk werk is goed voor een glimlach, mede door Aarsmans fijne, persoonlijk zaalteksten. Bij een schrandere iPhone-installatie van de Amerikaanse conceptueel kunstenaar David Horvitz merkt hij op dat diens mooiste werk slechts 1 dollar kost. Je betaalt Horvitz via paypal, en hij denkt een minuut lang aan je. “Net gedaan”, schrijft Aarsman. “Hij dacht aan mij, maar ik dacht ook aan hem, voor niks.”

Zelf weten, een groepstentoonstelling gecureerd door Hans Aarsman T/m 20/12 in Galerie Ron Mandos, Prinsengracht 282

12

12 2014