Expert Panel: Short Film & Artists’ Moving Images in the Media

Expert Panel- Short Film & Artists' Moving Images in the Media

Deelgenomen aan het Expert Panel: Short Film & Artists’ Moving Images in the Media op het IFFR. In een informeel gesprek onder leiding van Sacha Bronwasser spraken kunstenaar Basim Magby, programmeur Emilie Bujes, critica Erika Balsom en ik over de wijze waarop festivals aandacht kunnen genereren voor kortfilms en kunstfilms. Zoals zo vaak in dit soort discussies ging het slot vooral over kranten en journalisten die ervoor hadden gekozen niet naar de discussie te komen…

 

28

01 2015

Er zit muziek in het IFFR

Tomorrow Is Always Too Long_2

De fijne soundtrack van Tomorrow Is Always Too Long van Phil Collins (de kunstenaar, niet de muzikant) is van de Schot Barry Burns (bekend van Mogwai), met muziek van singer-songwriter Cate Le Bon, uitgevoerd door het Royal Scottish National Orchestra. Het allermooiste nummer: Duke.

De minstens zo geslaagde soundtrack van Paul T. Andersons Inherent Vice is van Jonny Greenwood, bekend van Radiohead. Het mooiste, lang uitgesponnen nummer is een variatie op het Can-nummer Vitamin C uit 1972.

De treurmars die de toon zet van Roy Anderssons A Pigeon Sat on a Branch Reflecting on Existence ging al snel op mijn zenuwen werken. Maar het singeltje dat de diep-ongelukkige handelaar in feestartikelen Sam keer op keer opzet, krijg ik maar niet uit mijn hoofd. “Het is zo mooi. Maar het is ook verschrikkelijk.” Maar hoe heet het? En is het ergens online te vinden?

Ik dacht dat de fraaie muziek onder de majestueuze oceaanbeelden in Jan-Willem van Ewijks Atlantic. van Arvo Pärt was. Navraag leert dat er wel muziek van Pärt is gebruikt tijdens de montage, maar dat de Belgische componist Piet Swerts een geheel nieuwe, sterk op Pärt leunende score heeft gemaakt.

 

28

01 2015

Kunstenaarsfilms zetten de toon op het IFFR

711scaled

“52 jaar woonde mijn familie hier”, zegt filmmaker Martijn Veldhoen aan het begin van Tijd en plaats, een gesprek met mijn moeder, terwijl een pand aan de Bloemgracht te zien is. “In die tijd werd hier bemind, geboren, geruzied, gelachen en gestorven.”

In het vervolg gaat Veldhoen, zoals de filmtitel al aangeeft, in gesprek met zijn oude, zieke moeder Lotje, die direct laat weten niet met haar gezicht in beeld te willen. Dus laat Veldhoen zijn camera door het grachtenpand zweven, op zoek naar details en herinneringen. Die beelden wisselt hij af met archiefbeelden en zwart-witfoto’s, time-lapse-sequenties van Amsterdam en 3D-animaties van het grachtenpand. Onderwijl vertelt Lotje over de jaren ’60, haar scheiding van de losbandige kunstenaar Aat Veldhoen en de opvoeding van hun vier kinderen. Het resultaat is een onorthodoxe reconstructie van het verleden van Veldhoens moeder. En dat van de maker zelf natuurlijk.

Tijd en plaats is op het International Film Festival Rotterdam opgenomen in de Tiger Awards Competitie voor Korte Films. Het is een van de meest concrete producties; het gros bestaat uit kunstfilmpjes, van abstracte computeranimaties tot grensverleggende vormexperimenten, meest zonder clou of afgerond verhaal.

4850_1

article00

Dat geldt bijvoorbeeld voor Blinder van Tim Leyendekker, een zeer zintuigelijk vormexperiment waarin binnen een tijdsbestek van 11 minuten 6386 foto’s die alle voorwerpen en personen uit de Engelse vertaling van José Saramago’s roman De stad der blinden representeren, worden gecombineerd met evenzoveel geluidsfragmenten uit Blindness, Fernando Meirelles’ verfilming van hetzelfde boek. Of neem Night Soil – Fake Paradise van Melanie Bonajo, een vermakelijke, kunstzinnige studie naar de werking van het uit het Amazonegebied afkomstige, hallucinerende drankje Ayahuasca op de toch al zo getroebleerde geest van de moderne mens.

Beeldend kunstenaar Roy Villevoye verbleef bij de Asmat, een volk dat leeft en woont in Papoea, in het uiterste oosten van Indonesië, toen een van de mannen plotseling overleed. Vervolgens registreerde hij, op bijna antropologische wijze, hoe de beste houtbewerkers onder de dorpsbewoners een houten beeld malen voor hun (en zijn) overleden vriend.

4853_1

Ondertussen horen we een de kunstenaar een onnavolgbaar telefoongesprek voeren met zijn galerie over een ander beeld: The Clearing. Villevoye is boos: hij wil geld zien van de galerie, die zijn beeld heeft verkocht. “Wat denk je, dat wij van de wind leven?”, antwoordt de galeriehouder verontwaardigd. Op de aftiteling van Voice-Over staat een stemacteur vermeld, maar de tekst is authentiek.

Erik van Lieshout, die twee jaar geleden een Tiger Award won voor zijn kortfilm Janus, gaat nog een stap verder: in zijn speelfilmdebuut Werk toont de kunstenaar alle gesprekken die hij voert met fondsen en zijn producenten. “Je krijgt heel veel voor je geld” belooft een van de producenten het Filmfonds.

Van Lieshout beslist dat zijn film een ‘epos over de kunstenaar als arbeider’ moet worden. “Ik vind de arbeiders als thema een geweldig thema”, orakelt de producent. Via een fabriek komt de vrolijke spraakwaterval Van Lieshout terecht op wéér een kunstmanifestatie; via zijn ouders, bij minister Bussemaker, de katten in de krochten van de Hermitage in Sint-Petersburg en de in een Rotterdams detentiecentrum omgekomen Russische activist Aleksander Dolatov. Van Lieshout associeert en manipuleert: de producenten moeten ook acteren en eten kattenvoer op commando.

476scaled

Het resultaat van alle arbeid is bij vlagen hilarisch, dan weer dodelijk vermoeiend (de camera schiet alle kanten op, de kadrering is schots en scheef). En toch had deze fascinerende combinatie van een making-of en een egodocument niet misstaan in de Tiger Award-competitie. Op het IFFR is hij echter weggestopt in een bijprogramma. En het zal nog een hele kluif worden om Werk na het festival in de reguliere bioscoop uit te brengen, wat een van de uitgangspunten was van de fondsen. De producenten acteren dat het niks uit maakt: “Die 3 ton hebben we nu al”, zegt een van hen. “Dus waarom zou je dan in dit Nederlandse subsidiesysteem nog een goeie film willen maken?”

Het International Film Festival Rotterdam duurt nog t/m zo 1/2. www.iffr.nl. Dit stuk is geschreven voor Het Parool.

28

01 2015

Viggo Mortensen over Jauja van Lisandro Alonso: “Ik vind hem een hedendaagse Tarkovski”

JAUJA-500

“Ik vond Jauja om meerdere redenen direct interessant. Ik kon weer eens Deens spreken in een film. En ook een beetje Spaans trouwens, met een accent, zoals mijn vader. Zijn vocabulaire is groot, maar van zijn Deense accent komt hij nooit meer af. Mijn Deens in Jauja is overigens meer zoals mijn grootvader het sprak: ouderwets, statig. Een andere reden was de plek. Die ken ik van kleins af aan; ik ben opgegroeid in Argentinië. Ik heb er paard leren rijden. Het was vreemd om er terug te komen. Het landschap, het weer en de geur brachten veel herinneringen boven.”

Viggo

Viggo Peter Mortensen (New York, 1958) verhuisde toen hij twee jaar oud was met zijn Deense vader en Noors-Amerikaanse moeder naar Argentinië, waar hij tot zijn elfde heeft gewoond. Voor Jauja van IFFR-habitué Lisandro Alonso keerde hij terug. Daarin speelt Mortensen een Deense kapitein die aan het einde van de 19e eeuw over de pampa’s van Patagonië doolt, eerst vergezeld door armzalige soldaten die in indianenterritorium speuren naar een mythisch oord, dan achter een graatmagere hond aan, op zoek naar zijn 15-jarige dochter die er met een van de soldaten vandoor is.

Hallucinatie, droom en werkelijkheid gaan in Jauja naadloos in elkaar over; de film begint als een western en eindigt als een reis door ruimte en tijd. “Je weet niet of de film de droom is van een jong meisje in hedendaags Denemarken, of de droom van een Deense kapitein. Misschien is het wel de droom van de hond. Ik weet het ook niet. Ik dacht aanvankelijk dat het de droom van het meisje is, maar als je daar aan vasthoudt verlies je veel. Ik accepteer dat alles mogelijk is. Die volstrekt natuurlijke gaten in de film, die sprongen, dat vind ik zo knap aan Lisandro’s manier van werken. Opeens is er een hond, opeens zijn ze in een grot. Het is niet helemaal te bevatten. Maar het werkt.”

jauja

De Deense kapitein zoekt zijn dochter, hij vindt ‘jauja’. Een plek. Een idee, een onmogelijk alomvattend gevoel. “Het woord is afkomstig uit het Arabisch”, doceert Mortensen. “Het betekende zoiets als ‘doorgang’. Het is ook een stad in Peru, toen dat Spaans was, stond het bekend als een paradijselijke plek, als het land van melk en honing. Wist je dat Pieter Breughel een schilderij heeft gemaakt dat Het luilekkerland heet? Daarop liggen mensen met enorme buiken te luieren en staan borden klaar vol eenden, ganzen, varkens…”

Het lijkt een enorme stap, van miljoenenproducties als The Lord of the Rings, waarin hij de dappere Aragorn speelde, naar een piepklein kunstfilmpje als Jauja, maar Mortensen maakt het weinig uit. “Of het budget nu enorm is of dat ik geld meeneem, zoals in dit geval, mijn werk blijft hetzelfde. Je moet je voorbereiden, je neemt samen een film op, en daarna moet je ‘m aan de man zien te brengen. Het hoort er allemaal bij, dan kun je maar beter films uitzoeken waaraan je zelf plezier beleeft; die je zelf zou willen zien. Dat lukt overigens niet altijd hoor, de werkelijkheid is weerbarstig.”

CannesJauja

Mortensen hoopt dat Jauja voor regisseur Lisandro Alonso een stap naar een wat groter publiek betekent. “Ik vind Lisandro een hedendaagse Tarkovski; hij maakt visuele poëzie. Daarom wilde ik ook graag meedoen. Maar Jauja is creatief gezien echt een grote stap: zijn manier van vertellen, de fotografie en de muziek zijn veel volwassener, en daardoor is het publieksbereik denk ik al minder beperkt. En misschien helpt mijn aanwezigheid ook een beetje. Niet dat de film geschikt is voor iedereen, in tegendeel. ‘What the hell!?, zullen sommige mensen zeggen, maar anderen vinden het een meesterwerk!”

Jauja van Lisandro Alonso is te zien op het International Film Festival Rotterdam, dat nog duurt t/m 1/2.

jau_article_story_large

27

01 2015

De critici van het IFFR Critics’ Choice-programma geportretteerd door André Bakker

Critics’ Choice #7: When Marnie Was There, gekozen door Kees Driessen

CC When Marnie Was There

Het Japanse Ghibli was misschien wel de beste animatiestudio ter wereld. Sinds vorig jaar ligt de studio stil. Tijdelijk, hopen we dan maar. Zo niet, dan is dit hun allerlaatste film. Een mooie afsluiting, met een nukkige heldin en een geheimzinnig huis aan het water.

When Marnie Was There van Yoshiaki Nishimura. Wo 28/1 16.00, Cinerama 1, za 31/1 19.00, Schouwburg Grote Zaal. Vooraf een video-essay van Kees Driessen, na afloop Q&A. Kaarten via de IFFR-website.

ghibli-main_1

Kees’ video-inleiding over de werkwijze van Studio Ghibli is hier te zien.

 

26

01 2015

Critics’ Choice #6: Laggies, gekozen door Hedwig van Driel

CC Laggies

Als je kind bent, lijkt volwassen worden een aantrekkelijk idee: al die dingen die je kunt doen als je eenmaal groot bent! Megan ervaart echter dat volwassen worden minder makkelijk is dan ouder worden. Eigenlijk is het best wel eng. Kan ze het niet nog een beetje uitstellen?

Laggies van Lynn Shelton. Di 27/1 18.30, Cinerama 1, za 31/1 16.45, LantarenVenster 1. Vooraf een video-essay van Hedwig van Driel, na afloop Q&A. Kaarten via de IFFR-website.

26

01 2015

Critics’ Choice #5: Branco sai, preto fica, gekozen door Roger Alan Koza

CC White Out Black In

Qua vorm vrijpostig, politiek scherpzinnig en in de rebelse geest van Glauber Rocha. Met zijn nieuwe film duikt Queriós in het verleden met een geval van politiegeweld tegen zwarten in de buitenwijk Antiga Ceilândia van Brasilia. Daarmee vindt de film een nieuw genre uit: poëtisch-fictieve rechtvaardigheid.

Branco sai, preto fica (White Out, Black In) van Adirley Queirós. Ma 26/1 18.30, Cinerama 1 & do 29/1 16.45, LantarenVenster 1. Vooraf een video-essay van Roger Alan Koza, na afloop Q&A. Kaarten via de IFFR-website.

26

01 2015

Critics’ Choice #4: Die Lügen der Sieger, gekozen door Rüdiger Suchsland

Lichtjahre

Wiens werkelijkheid is dit eigenlijk? Een mediathriller in modern Berlijn (een hypermoderne metropool, die ook eerdere verbeeldingen van Berlijn in herinnering roept), waarin geconstrueerde waarheden en politieke paranoia elkaar ontmoeten. We worden gemanipuleerd om kritiekloos te zijn. Maar dat begint in ons eigen hoofd.

Die Lügen der Sieger van Christoph Hochhäusler. Vr. 30/1, 16.00, Schouwburg Grote Zaal. Ingeleid met een video-essay van Rüdiger Suchsland, géén Q&A na afloop. Kaarten via de IFFR-website.

26

01 2015

Critics’ Choice #3: Three Minutes Thirteen Minutes Thirty Minutes van Bianca Stigter

CC Three Minutes Thirteen Minutes Thirty Minutes

Drie minuten 16mm-film uit 1938, gemaakt door David Kurtz – dat is wat er overgebleven is van de joodse gemeenschap van het Poolse stadje Nasielsk. Kurtz’ kleinzoon Glenn heeft de beelden minutieus onderzocht, filmrecensent en schrijfster Bianca Stigter heeft er een video-essay over gemaakt.

Three Minutes Thirteen Minutes Thirty Minutes van Bianca Stigter, m.m.v. Glenn Kurtz. Zo 25/1 14.00, de Doelen Van Cappellen Zaal. Na afloop Q&A met Bianca Stigter en Glenn Kurtz en de overige Critics’ Choice-critici. Vrije toegang.

24

01 2015