jpekker

Alsof niet de ene na de andere surfer wordt doodgebeten en zwemmer wordt aangevreten, verschijnt deze week Shark Night in de Nederlands bioscopen. In plastisch 3D.

In Shark Night 3D vertrekt een groep vrienden voor een gezellig weekendje naar een huis op een prachtig eiland in de baai van Louisiana. De vakantie verandert al snel in een nachtmerrie voor de jonge feestgangers wanneer zij worden aangevallen door bloeddorstige, kwaadaardige haaien.

Dat klinkt bekend, en ook de poster hebben we eerder gezien.

Al op het affiche van Jaws, Steven Spielbergs iconische zomerblockbuster uit 1975, duikt de gigantische witte haai op onder een meisje dat naakt in zee zwemt.

Jaws werd een enorm succes, dus kwamen er talrijke vervolgen. En zoals die films variaties op een thema waren, werd ook voor de posters het geniale stramien van het origineel gekopieerd. Op het affiche van Jaws 2, uit 1978, duikt de witte haai op achter een meisje dat aan het waterskiën is; op dat van Jaws 3-D (1983) achter de filmtitel, die in perspectief is gezet zodat het niemand kan ontgaan dat de film in 3D is.

Ook goedkope inhakers als Up from the Depth, L’ultimo squalo en Piranha kregen posters die opzichtig verwijzen naar Jaws. Hetzelfde geldt voor de 3D-versie van Piranha, die vorig jaar met veel succes in de bioscopen te zien was. Op de Franse variant dobbert maar weer eens een meisje nietsvermoedend op een luchtbedje; onder haar lichten de bijtgrage tandjes van een school piranha’s op.

Origineel is het niet, effectief wel…

Op de 34e Uitmarkt, dé landelijke opening van het culturele seizoen, zijn meer dan 450 optredens te zien van ruim 2.000 artiesten. Van klassiek tot jeugd, van hiphop tot dans, van toneel tot jazz: elk genre is vertegenwoordigd.

Dat is veel te veel om op één poster te zetten. Dat doet het Amsterdams Uitburo dan ook niet. De eerste jaren stond alleen het logo van de Uitmarkt op de poster; de laatste jaren wordt de ontvanger van al het moois in beeld gebracht.

Het culturele publiek dus; mannen die culturele stormen proberen te doorstaan, vrouwen die ogen te kort komen. De poster voor de editie van 2006 (gemaakt door KesselsKramer), met een middels entreekaartjes onherkenbaar gemaakte man, zou je misschien eerder verwachten bij de KunstRai…

Voor deze editie maakte Studio Jona drie posters rond het thema ‘Laat je raken’. Een man krijgt een denkbeeldige vuistslag, een vrouw wordt onder haar kin gekieteld, een andere vrouw wordt lieflijk gemasseerd – zo ontregelend, plezant en weldadig kan kunst zijn, is de gedachte.

Ervaar het zelf! Vrijdag, zaterdag en zondag op het Museumplein, het Leidseplein en in het Vondelpark. En het hele jaar erna, natuurlijk!

Vorig jaar kondigde cabaretier Micha Wertheim zijn shows in De Kleine Komedie aan met een even nietszeggende als opvallende tekstposter: Micha wéér niet in Carré.

De goede verstaander wist direct: dit was een persiflage op de uniforme affiches van het Koninklijk Theater Carré. Dat hanteert al sinds jaar en dag hetzelfde stramien, bedacht door XSAGA i.s.m. de eertijdse hoofdsponsor TPG en Hein Jens en Wim Visser, en uiteindelijke uitgevoerd door het Amsterdamse ontwerpbureau Thonik.

Karin in Carré, Youp in Carré, Circus in Carré, Tango in Carré, Cinderella in Carré, nog een keer Youp in Carré… Wie of wat er ook in Carré optreedt, de posters zien er altijd hetzelfde uit: een rood vlak met witte gecentreerde letters (de TheSans). Aan achternamen doet Carré niet, alles wordt in één enkel woord samengevat. De doelgroep weet toch wel waar het over gaat.

Het stramien wordt te pas en te onpas gebruikt. Zelfs het postertje dat door Carré in de stad werd verspreid om Joop en Janine van den Ende te feliciteren met hun DeLaMar Theater was in het ijzeren stramien gegoten. Rood vlak, witte gecentreerde letters. “De portier kan die posters ook maken”, schamperde ‘posterkunstenaar’ Anthon Beeke eens op een bijeenkomst over vormgeving en marketing.

Maar zie, afgelopen week hing er in Amsterdam opeens een Carré-poster die afweek van het stramien. De achtergrond van het affiche van de ‘bling bling’ musical Legally Blonde is niet rood maar knalroze, naar het jurkje van hoofdrolspeelster Kim-Lian van der Meij. Verder bleef alles bij het oude.

(De rubriek Gezien verschijnt iederen woensdag in PS Kunst in Het Parool)

Sinds de eerste editie in 2005 afficheert het vrouwenfestival WOMEN Inc. zich met het silhouet van een springende vrouw, ontworpen door KesselsKramer. De laatste jaren varieert vormgeefster Juul van der Put met de vulling en de kleuren; de editie van komend weekend wordt gesierd door het gezicht van een jonge vrouw met lichtblauw haar en felroze gestifte lippen.

Hetzelfde stramien, maar dan met andere contouren en andere vullingen, wordt voor 1001 andere uitingen toegepast, van festivals als Go Short tot boekomslagen (dat van Het grote geweldige vrouwen boek lijkt wel een doordruk) en filmposters. Heel veel filmposters.

Een van de allermooiste variaties werd in 2002 gemaakt door Sander Plug en Marieke Schellart voor De Vagina Monologen. Met het beeld van een vrouw omgedraaid in haar eigen contour, haar eigen mond ter hoogte van haar vagina en de voorstellingstitel erbij in een tekstballon. Briljant.

(De rubriek Gezien verschijnt iedere woensdag in PS Kunst in Het Parool)

Ze werd  bekroond door filmcriticiclubjes uit Boston, Ohio, Chicago, Dallas, Florida, Kansas City, Las Vegas, Phoenix, San Diego en London voor haar glansrol van obsessief-ambitieuze ballerina in Darren Aronofsky’s Black Swan. Ze won al een BAFTA Award en een Golden Globe, en afgelopen zondagnacht won Natalie Portman ook de Oscar voor Beste Vrouwelijke Hoofdrol.

Dat de Nederlandse distributeur ervoor heeft gekozen haar op het affiche te zetten is dan ook logisch; Portman, die kilo’s afviel en uren doorbracht in de balletstudio, is de grote attractie van Black Swan.

Een beetje simpel is de poster wel. Portman is van heel dichtbij geportretteerd. Een enorme barst in haar gezicht visualiseert de gemoedstoestand van de prima ballerina, die moeite heeft waan en werkelijkheid uit te houden. Haar omhoog gestoken rechterarm en het zachtroze bandje van haar tutu zijn de enige verwijzingen naar ballet.

Ook op de meeste andere, net wat spannender Black Swan-posters is Portman het “stralende” middelpunt. Maar er is ook een geweldige serie zonder de alomtegenwoordige hoofdrolspeelster, en die is nóg mooier. In opdracht van studio 20th Century Fox ontwierp het Londense ontwerpbureau La Boca vier grafische affiches, in de herkenbare stijl van oude Duitse filmposters à la Metropolis. De vier varianten keren terug op een bescheiden merchandise-lijn, met T-shirts, sweaters, tassen en mousepads die op de site van Fox zijn te bestellen.

Leuk voor de slaapkamers van de fans; voor de bioscoop zijn de posters net wat té kunstzinnig.

(De rubriek Gezien verschijnt iedere woensdag in PS Kunst van Het Parool)

Vroeger wilde een afficheontwerper nog wel eens zijn eigen draai geven aan het werk van een kunstenaar. Museumdirecteur annex vormgever Willem Sandberg kon dat, zoals hij bijvoorbeeld laat zien met zijn fraaie affiche voor een grote Picasso-tentoonstelling in het Stedelijk Museum in 1953. Tegenwoordig zie je dat nog maar zelden, helaas; er zijn nog grofweg drie manieren te onderscheiden waarop musea exposities verbeelden.

Een enkele keer wordt gebruik gemaakt van tekstaffiches. Zo gebruikte Tate Liverpool vorig jaar een opvallende rode poster zonder wat voor afbeelding dan ook voor de expositie Picasso: Peace and Freedom (nu te zien in Louisiana Museum of Modern Art in Humlebaek, Denemarken), waarop werk te zien was uit Picasso’s politieke, zogenaamde ‘rode periode’ (1944-1973).

In veel gevallen wordt een expositie verbeeld met een portret van de kunstenaar, het liefst natuurlijk een zelfportret. Dat gebeurde bijvoorbeeld met Picasso et les maîtres, een mega-expositie in het Grand Palais in Parijs, eind 2008, waar het oeuvre van Picasso aan dat van de oude meesters wordt gehaakt. Best saai, alleen is de tentoonstellingstitel wel ingenieus in de hals van Picasso’s trui verwerkt.

Maar meestal staat op het tentoonstellingsaffiche een afbeelding van een werk, of een deel van een werk; bij voorkeur het sleutelwerk van de expositie. Op het affiche van de expositie Picasso in Parijs, 1900-1907, t/m 29 mei te zien in het Van Gogh Museum, zette Cathy Noordhuizen van het Amsterdamse ontwerpbureau Koeweiden Postma pontificaal Picasso’s Zelfportret met palet uit 1906. Het beeld blijft onaangetast; de informatie staat ernaast en eronder, in een frivool, Parijse metro-achtig lettertype in vrolijke kleuren, dat geen enkele link heeft met het werk en/of Picasso.

Het kan nog anders: Het Gemeentemuseum Den Haag heeft géén affiche laten maken bij de tentoonstelling rond hun nieuwste aanwinst, Picasso’s kubistische schilderij Lezende vrouw in een corset (1914-1917). En op een van de meest opvallende museum-affiches van de afgelopen jaren, van en voor het Stedelijk Museum CS, is de naam van Picasso doorgehaald. “…in deze tijdelijke locatie, Stedelijk Museum CS alleen tentoonstellingen van kunst na 1968…” staat er op de poster, ontworpen door Experimental Jetset.

De helaas nogal achterhaalde, vandaag de dag nogal treurig stemmende uitsmijter: ‘… de vaste collectie ziet u eind 2009 weer in het Stedelijk Museum aan het Museumplein!’

(De rubriek Gezien verschijnt iedere woensdag in PS Kunst in Het Parool)

Veel communicatie-experts en marketingdeskundigen zijn de mening toegedaan dat een poster in een fractie van een seconde duidelijk moet maken waar-ie voor staat. Vormgever Michiel Schuurman denkt daat duidelijk anders over. Hij maakte vier schitterende posters voor… ja, waarvoor eigenlijk?

De url bovenaan de posters – matterofmonument.nl; eigenlijk het enige wat zonder al te veel problemen leesbaar is – biedt uitkomst. De vier affiches, te zien op driehoeksborden op 35 locaties in ad random gekozen combinaties, blijken onderdeel van Matter of Monument, een multidisciplinaire-tentoonstelling-van-hedendaagse-kunst-annex-manifestatie over de vraag “hoe materieel en immaterieel erfgoed van de grachtengordel zich verhouden tot het versterken en animeren van stedelijke waarden. Dit doet Matter of Monument aan de hand van het pand van Castrum Peregrini en in de context van de UNESCO werelderfgoed discussie”.

Kort en goed: in augustus 2010 is de grachtengordel benoemd tot werelderfgoed. Op de posters staan vier quotes die het kritisch debat moeten aanzwengelen over de stad als monument (Is dat goed of is dat slecht? Komen er dan meer toeristen of neemt de vertrutting nog verder toe?). “Laten we de grachtengordel nabouwen in een polder bij Almere en daar al die feestjes houden”, stelt cabaretier Youp van ’t Hek. “Amsterdam is een werelddorp”, beweert wethouder Carolien Gehrels.

Natuurlijk heeft Schuurman zich de vraag gesteld of het belangrijk is dat hij die meningen zo helder mogelijk communiceert. Uiteindelijk vond hij het belangrijker om te laten zien dat het maar meningen zijn. Hij koos daarom voor een vormgeving die het driehoeksbord als het ware tot monument maakt, waarop de meningen als graffiti over elkaar heen zijn geklad (Daarbij komt dat hij het stiekem ook wel leuk vindt om tegen heilige huisjes te schoppen).

Dat over elkaar heen kladden heeft Schuurman zo letterlijk mogelijk genomen. Als je goed kijkt, zie je dat zeefdrukker Kees Maas dekkende lagen over elkaar heen heeft gedrukt. Bij de witte versie is de laag zo dik dat die voelbaar is.

Matter of Monument – Tentoonstelling, salonavonden, rondleidingen. T/m 6 maart in Castrum Peregrini, Herengracht 401, Amsterdam.

(Deze rubriek verschijnt iedere woensdag in PS Kunst in Het Parool)

Kim-Lian van der Meij had al zwart, rood en oranje haar. In de musical Legally Blonde is ze, zoals de titel al impliceert, blond. Legally Blonde is de Nederlandse adaptatie van de gelijknamige, veelgeprezen musical die in New York en in Londen al volle zalen trok. Die musicals waren weer gebaseerd op de succesvolle film met Reese Witherspoon uit 2001. En die film is dan weer gebaseerd op de gelijknamige bestseller van Amanda Brown.

Boekomslag en alle posters – ook die van de vervolgfilms en de rip-off Blonde & Blonder – hebben een aantal in het oog springende gemeenschappelijke kenmerken: blond, roze, hoge hakken, een chihuahua en/of wetboeken.
Van het roze jurkje is op de poster voor de Nederlandse “bling bling” musical overigens nog maar weinig te zien. Er is een foto overheen geplakt van Pearl Jozefzoon. Voor de zekerheid staat haar naam er ook nog bij, in een witte balk die de “love interests” bijna doet verdwijnen.

Op hetzelfde moment wordt ook reclame gemaakt voor een tweede hitmusical: de Joop van den Ende-productie Petticoat. Op de poster staat de (echte) blondine Chantal Janzen, in een rood wit geblokte, dus roze-ogende petticoat.
Op de eerste, zomerse variant stond ze alleen, in een oer-Hollands landschap. Op de nieuwe, wat donkerdere, winterse poster hebben de koe, de dijk en de wuivende bomen om marketingtechnische redenen plaatsgemaakt voor de rest van de cast. Ook het affiche van “de grootste reizende musical van het jaar” is ontsierd door een sticker. “Laatste kans in Carré” staat er vlak boven de witte balk waarin Carré al in chocoladeletters was gedrukt.
Ook een dom blondje moet de weg naar het theater kunnen vinden.

(Deze rubriek verschijnt iedere woensdag in PS Kunst van Het Parool)

Wie er meespelen in de musical Soldaat van Oranje? Geen idee? Wie de regisseur is, vertelt het affiche evenmin. De vaal-oranje poster maakt slechts duidelijk dát de musical er is, waar-ie is, en dat je nog kaarten kunt reserveren.

Foto’s van het overweldigende decor staan er niet op; portretten van de acteurs die in de vootsporen treden van Rutger Hauer en Jeroen Karbbé ontbreken ook. In het midden staan alleen een kroontje en een enorme hoofdletter V.

Waarom? Tijdens de voorbereidingen is uitgebreid over het verhaal gesproken en kwam een aantal kernwoorden terug waar het verhaal om draait. Die beginnen allemaal met een V: vriendschap, verliefdheid, vrijheid, verraad… Misschien ook wel de V van Victory, zoals veel mensen schijnen te denken.

Toen Paul Verhoevens film in 1977 in de bioscoop werd uitgebracht, stonden er overigens ook geen foto’s van de acteur op de poster. Soldaat van Oranje werd aan de man gebracht met een grafisch, rood-wit-blauw affiche. In het middelste witte vlak staat de filmtitel. In grote oranje kapitalen. Erboven, in het rode vlak, staat in witte letters: ‘Rutger Hauer als’. Pas veel later – hij was intussen een internationale ster geworden – verscheen ook Hauers beeltenis op posters en dvd-hoesjes.

In de musical wordt Soldaat van Oranje / Erik Lanshof / Erik Hazelhoff Roelzema overigens gespeeld door Matteo van der Grijn. Zijn gezicht verschijnt vast ook nog wel eens op een poster.

(Deze rubriek verschijnt iedere woensdag in PS Kunst in Het Parool)

Een boek schijn je niet op het omslag te mogen beoordelen. Op de poster is evenmin raadzaam; die lijken allemaal op elkaar. Het stramien – stralend portret van de auteur, de handelswaar in een benedenhoek – kwam in zwang met mooie, blonde, jonge schrijfster op hoge hakken, maar wordt intussen ook toegepast op schrijvende oma’s en op (mooie en lelijke) schrijvers. En ook op andere producten – van cd’s en dvd’s tot games.
Het kan overigens wel, een prikkelende poster met een (blote) vrouw. De nieuwste roman van Ronald Giphart, IJsland, wordt aan de man gebracht met een poster van het fraaie boekomslag. Daarop staat het zwarte profiel van een naakte, hoogzwangere vrouw tegen een knalrode achtergrond, waarop de boektitel en de naam van de auteur goed uitkomen.
Zo simpel kan het zijn.

(Deze rubriek verschijnt iedere woensdag in Het Parool)