jpekker

Mike van Diems gedachtekronkel

“Dat is lang geleden”, zei Mike van Diem toen hij restaurant Zouthaven binnenliep, waar ik hem zou interviewen voor de PS van Het Parool. “1997? Dat interview beviel me achteraf heel goed”, vervolgde hij. “Er is een angry young man aan het woord.”

Het interview waar Van Diem aan refereerde verscheen in 1996 in het juli/augustus-nummer van de Filmkrant, het was op basis van een gesprek op de set van Karakter, in een voormalig militair hospitaal in Antwerpen. Hij ging destijds flink tekeer: “In Nederland heerst een halfbakken Lolamoviola-klimaat, waarin de grote publieksfilm volledig verloren dreigt te gaan”.

Nu, ruim eenentwintig jaar later, was Tulipani de aanleiding voor ons gesprek. Van Diem vertelde onder meer wat hij allemaal had veranderd aan het scenario: “Ik heb er razendsnel, volstrekt intuïtief een wending aan gegeven. Naast het tragikomische immigratieverhaal is het nu ook een vertelling over hoe verhalen ontstaan; hoe verhalen mythes worden en hoe we allemaal onze eigen versie van de waarheid hebben”.

Het gesprek ging ook over (het zwarte gat na) Karakter en het vak van regisseur. Van Diem vertelde dat als iemand hem vraagt wat hij doet, hij zijn stem nog altijd een beetje naar beneden voelt gaan voordat hij een beetje besmuikt antwoordt dat hij filmregisseur is.

Toen ik riposteerde dat dat best vreemd is voor iemand die twee Oscars heeft gewonnen, antwoordde Van Diem dat het misschien komt doordat zijn eerste films behoorlijk zijn gekraakt: ‘Zowel Alaska als Karakter kreeg behoorlijk negatieve recensies.”

Volgens Van Diem werd Karakter ook in Het Parool volledig de grond ingeschreven. Anderhalve ster, herinnerde hij zich. Van Mark Moorman. “Vervolgens draaide ie 56 weken in Amsterdam. En kon je dus 56 weken in de PS lezen dat er niks van deugde. Ik weet niet of succes de best revenge is, maar het hielp wel.”

Ik wierp tegen dat de PS toen volgens mij nog niet bestond en dat er destijds naar mijn beste weten ook geen sterren werden uitgedeeld. Terug op de krant belde ik voor de zekerheid Mark Moorman. Hij kon het zich niet herinneren dat hij Karakter anderhalve ster had gegeven. Sterker: hij was net als ik op de set geweest, dus volgens hem lag het meer voor de hand dat Jos van der Burg de recensie had geschreven.

Het microfiche-archief in de krochten van het Init bood uitkomst. Op 17 april 1997 stond de recensie van Karakter in Het Parool. Geschreven door Mark Moorman. Hij is behoorlijk negatief: “Karakter the movie lijkt in veel opzichten een worsteling met Karakter het klassieke Nederlandse boek. Waar de roman een verstikkend milieu beschrijft waar alle emoties worden opgekropt daar willen regisseur Mike van Diem en producent Laurens Geels een grootste dramatische film maken. Dus wordt zielepijn begeleid door vette strijkers en mag een woedebui rekenen op een onweersbui. Was getekend: het accuraat genaamde Paleis van Boem.” De slotzin: “We hebben van alles gezien bij Karakter, maar we hebben niets gevoeld.” Bij de recensie staan geen sterren.

Die staan wel bij het premièreoverzicht dat in de bijlage Uit & Thuis staat afgedrukt. Drie stuks, maar liefst. Maar in het stukje eronder worden vooral de negatieve dingen benadrukt: “Verfilming van het klassieke boek van Bordewijk is visueel imponerend maar mist een emotionele lading ondanks de bak onweersgeluiden en vette violen die er wordt opengetrokken. Voice over vertelt wat de uitstekende acteurs al lang hebben duidelijk gemaakt.”

Ik belde Mark Moorman terug; hij merkte op dat hij het zich niet meer precies kon herinneren, maar dat het dus klopte dat hij Karakter geen anderhalve ster had gegeven. Vervolgens mailde ik Mike van Diem, die in Toronto was voor de wereldpremière van Tulipani. “Ik denk dat de enige verklaring voor mijn gedachtekronkel is dat die 3 sterren heel karig afgestoken moeten hebben bij andere media” antwoordde hij. En: “Absurd, dat ik twintig jaar lang gedacht heb dat het er anderhalf of zo waren. Het schaamrood staat me op de kaken.”

Later voegde hij eraan dat de recensie zijn herinnering aan het aantal sterren moet hebben beïnvloed. “Triviaal allemaal, maar toch interessant hoe zo’n mythe van ‘een jaar lang slechte kritiek in Parool PS’ ontstaat.” En: ‘Toch interessant dat zowel mijn hersenen als die van Mark op de loop zijn gegaan met de geschiedenis. Maakt voor mij ook het kijken naar Tulipani nog net iets leuker.”

Tulipani is woensdag de openingsfilm van het Nederlands Film Festival en is vanaf donderdag in de reguliere bioscopen te zien. Het PS-interview met Mike van Diem is hier te lezen.