“Nobody is listening to your phone calles”, zei president Obama afgelopen vrijdag. Vergeefs, natuurlijk, de geest is al uit de fles. Dus kreeg ook het iconische Obama-affiche van de Amerikaanse straatkunstenaar Shepard Fairey weer een draai: ‘Yes we can’ werd ‘Yes we scan’.
Oktober 2011 kreeg ik een mail van het MOTI uit Breda, het Museum of the Image (voorheen Graphic Design Museum), uit naam van gastcurator Joost Zwagerman: of ik – en met mij 115 andere ‘prominente Nederlanders uit de cultuurwereld’ – wilde meewerken aan een tentoonstelling over ‘het beeld in de 21 eeuw’. Eén beeld uit de 21e eeuw moest een ieder van ons selecteren; een beeld dat kenmerkend, fascinerend of veelzeggend is voor deze tijd, die wordt gekenmerkt door “een rollercoaster-achtige beeldcultuur” en “een tsunami aan beelden”. “Het kán gaan om een beeld dat model kan staan voor de tijd waarin we leven, maar het beeld van uw keuze kan en mag ook verband houden met uw persoonlijk leven of uw vakgebied”, aldus Zwagerman. Dat wilde ik natuurlijk wel, en na enig wikken en wegen koos ik voor het Obama-affiche van de Amerikaanse straatkunstenaar Shepard Fairey.
Hete vrede heet de nieuwste, veel geprezen theatervoorstelling van Claudia de Breij. De show is vernoemd naar de roerige tijd waarin wij leven. De rood-blauw-beige poster is – het kan geen mens ontgaan – een variatie op Shepard Fairey’s iconische ‘Hope-poster’.
De Amerikaanse graffitikunstenaar Fairey maakte zijn portret van presidentskandidaat Barack Obama ruim voordat duidelijk was dat hij de verkiezingen zou gaan winnen. Toen de poster populair werd, benaderde Obama’s campagneteam Fairey om een paar officiële versies te maken, maar dan met ‘HOPE’ en andere trefwoorden die beter in de campagne pasten, in plaats van het woord ‘PROGRESS’ eronder.
De rest is, zoals dat heet, geschiedenis: het beeld kwam terecht op miljoenen stickers, buttons, posters, briefkaarten, T-shirts en mokken. En vervolgens werd het gekopieerd en geparodieerd – zo gaan die dingen. Op filmaffiches, posters voor televisieseries en tijdschriftcovers; door kunstenaars, fotografen, vormgevers en cartoonisten. Met andere teksten en/of met andere personen. Van Obama’s tegenstrever John McCain, bijvoorbeeld, van addict/zangeres Amy Whitehouse en Mad’s Alfred E. Neuman, met ‘NOPE’, ‘DOPE’ en ‘HOPELESS’ eronder.
De Breij koos het beeld omdat het een connotatie heeft met ‘hoop’ en ‘revolutie’ die ze ‘leuk linksig’ vindt, maar ook ‘iets machtswellustigs en licht fascistoïdes’. Dat spanningsveld, dat vindt ze mooi; dat je niet bij voorbaat kunt inschatten of ze wel of niet deugt.
Shepard Fairey gebruikte ongevraagd een foto van Associated Press-fotograaf Michael Cramer, wat tot een slepende rechtzaak leidde. De portretfoto van De Breij werd speciaal voor de gelegenheid gemaakt door Bob Bronshoff. Het verzorgde ontwerp is van Bloemendaal & Dekkers.
Het lijkt zo simpel, maar wie zichzelf al eens de ‘Obama-behandeling’ heeft gegeven (obamiconme is een veel gebruikte online ‘Obama-icon generator’), weet dat het nog niet meevalt een gezicht herkenbaar te houden.
De rubriek Gezien verschijnt iedere woensdag in PS Kunst van Het Parool
Meisjes jonger en dunner photoshoppen mag niet, presidenten ouder en grijzer wel. Rond de Wereldklimaattop in Kopenhagen heeft Greenpeace posters opgehangen waarop Obama, Merkel, Sarkozy en andere wereldleiders zijn afgebeeld met grijs haar; vanuit het jaar 2020 verontschuldigen zij zich alvast voor hun falen in Kopenhagen anno nu: ‘I’m sorry. We could have stopped catastrophic climate change… we didn’t.’
Rond de top is door tekenaars en cartoonisten natuurlijk ook Shepard Fairey’s iconische ‘Obama/Hope’-poster weer van stal gehaald (zoals in bovenstaande cartoon van Lectrr). De fraaiste recente variatie op de rood-wit-blauwe poster is van de Amerikaanse cartoonist Matson, die Obama in Bush heeft veranderd, en ‘Hope’ in ‘Change’. Niet vanwege zijn milieubeleid, maar vanwege zijn Afghanistan-beleid.
