jpekker

Quentin Tarantino’s Death Proof is de helft van een zogenaamde ‘double bill’: Grindhouse. De andere helft van de exploitationfilm is Planet Terror, geregisseerd door Tarantino’s vriend Robert Rodriguez. Beide delen worden, zoals het hoort, voorafgegaan en onderbroken door spectaculaire nep-aankondigingsfilmpjes.

In Amerika was de double bill geen al te groot succes. Veel toeschouwers liepen weg tijdens de trailers na de eerste film. Tarantino: ‘Dat deed ik vroeger ook. Dat je twee films voor de prijs van één krijgt, betekent nog niet dat je ze allebei moet gaan zien.’

In de rest van de wereld werden de films los van elkaar uitgebracht. In licht gewijzigde versies. Tarantino voegde onder meer een 12 minuten durend stuk in zwart-wit toe en een sensationele lapdance. ‘In de Amerikaanse versie wordt alleen de spanning opgebouwd, maar op het moment suprème volgt een mededeling dat een stuk van de film ontbreekt. Ik vond het leuk om het Amerikaanse publiek te martelen. Ik ben als regisseur een dirigent; het publiek is mijn orkest. Het ging mij erom de juiste knoppen in te drukken zodat ze tijdens de film zo veel mogelijk ohs en ahs produceren.’

Death Proof is een slasher-, blaxploitation-, actie- en hardrij-film in één. En het is een hommage aan stuntmannen. Maar voor alles is het een echte Tarantino-film, met oeverloze, schunnige dialogen, karikaturaal geweld, en mooie, sterke vrouwen in strakke retro T-shirts en hotpants. Kurt Russell speelt de maniakale seriemoordenaar Stuntman Mike. In de climax van de eerste helft rijdt hij met zijn zwarte ‘death proof’-gemaakte Dodge Challenger 1970 frontaal in op een aantal mooie meisjes. In het tweede deel zitten twee stoere stuntvrouwen aan boord die niet terugdeinzen voor een botsing meer of minder.

Het eerste deel van de film is ‘oud’ gemaakt met krassen en lassen. Met reden, aldus Tarantino: ‘In de jaren zeventig gingen de Grindhouse-films van stad naar stad. Ook naar de slechtste bioscopen met de slechtste projectors. De films werden daardoor gaarder en gaarder. Maar dat was voor mij juist een deel van de sensatie.’

Death Proof van Quentin Tarantino, RTL 5, zaterdag 12 november, 22.35 uur.

In Kill Bill: Vol 1 ontwaakt een vrouw uit een coma, vier jaar nadat ze voor dood was achtergelaten. Ze wil maar één ding: wraak. Wraak op Bill en haar voormalige collega’s van de elite-huurmoordenaarseenheid Deadly Viper Assassination Squad (DiVAS), die in een kapel aan de Mexicaanse grens een slachting aanrichtten op wat de mooiste dag van haar leven had moeten worden. Na 111 minuten gestileerd geweld had de ‘met bloed besprenkelde bruid’ de eerste twee namen op haar lijstje uit de weg geruimd.

Het 137 minuten durende tweede deel van Kill Bill gaat door waar het eerste deel ophoudt. Allereerst wordt (in prachtig zwart-wit) duidelijk gemaakt wat zich precies in de kapel heeft afgespeeld. In de volgende hoofdstukken vervolgt de bruid haar wraaktocht. Zij wordt van dichtbij met een dubbelloops geweer in de borst geschoten en levend begraven, geboeid in een dichtgetimmerde houten kist. Maar Beatrix Kiddo – zoals de bruid blijkt te heten – kan wel tegen een stootje.

Een flashback laat zien waar zij haar bovenmenselijke krachten vandaan heeft: Kiddo werd gedrild door een Chinese kung fu-meester, met een hekel aan arrogante Amerikanen en aan vrouwen. ‘Het hout moet bang zijn voor jou. Niet andersom’, houdt de vreemde vogel haar voor als zij haar knokkels kapot slaat op een centimeters dikke plank.

Tarantino geeft zijn muze Uma Thurman (die het idee voor de film leverde) alle ruimte om te schitteren. Haar vechtscènes, met name de ‘catfight’ met de onbetrouwbare Elle Driver (Daryl Hannah), zijn spectaculair; als zij in een open auto in de camera kijkt (in een zwartwit-scène met achtergrondprojectie), is ze zo mooi als film noir-heldin Lana Turner. Ook David Carradine, de held uit de Kung Fu-serie uit de jaren zeventig (Bill), en Michael Madsen als de boerenkinkel Budd zijn cooler dan cool. Tarantino-acteur Samuel L. Jackson duikt ook weer even op, in een rolletje als orgelspeler. Ook vertrouwd zijn de gevatte dialogen, de onderkoelde wise-cracks en de schrandere eufemismen – Tarantino’s handelsmerk sinds Reservoir Dogs en Pulp Fiction.

De beide delen samen vormen een staalkaart van Tarantino’s passies en favoriete genres: van blaxploitation en spaghettiwesterns tot heroic bloodshed en samoerai- en kung fu-films. Op de soundtrack komt telkens weer het zoetgevooisde liedje Bang Bang (My Baby Shot Me Down) terug, steeds anders getoonzet. Als de bruid haar dochtertje terugziet, richt het meisje haar speelgoedpistool op haar moeder. ‘Bang bang’, zegt ze. Mama doet net alsof ze dood ter aarde stort. ‘My Baby Shot Me Down.’

Kill Bill is superieure kolder. Een ‘vijf punts palm-techniek’ laat een hart exploderen; een onfeilbaar waarheidsserum dwingt de bruid de reden van haar huwelijksplannen uit de doeken te doen. Tot slot verandert de gewelddadige ode aan de B-film in een echtscheidingsdrama, een film over al te sterke moedergevoelens. Bang! Bang! Alles kan in Tarantino’s wonderlijke wereld, en hij komt er glansrijk mee weg.

Kill Bill: Vol 2. Canvas, 21.25 uur.

Vanavond zendt Cancas vanaf 21:30 Kill Bill: Vol. 1 uit, Quentin Tarantino’s virtuoze ode aan de B-film. Aan exploitation, blaxploitation, spaghettiwesterns, heroic bloodshed, yakuza-, samoerai-, en kung fu-films, aan sexy vrouwelijke huurmoordenaars en catfights, en aan vuurrood bloed – heel veel vuurrood bloed. Een film boordevol citaten en verwijzingen, van rekwisieten en props tot dialogen en camerabewegingen, gemaakt door een man die al deze genres door en door kent, van ze houdt, én ze bloedserieus neemt.

De soundtrack van Kill Bill is een al even ingenieuze potpourri als de film zelf. Net als zijn vorige films – Reservoir Dogs (1992), Pulp Fiction (1994) en Jackie Brown (1997) – mengt Quentin Tarantino oud en nieuw, oubollig en hip, en oost en west. Onder een martial arts-scène klinkt westernmuziek, en als plechtig een samoeraizwaard wordt overhandigd aan de wraakgodin is The Lonely Shephard te horen van panfluitkoning George Zamfir.

Niet alleen blaast Tarannntino ondergewaardeerde songs nieuw leven in (Little Green Bag van de George Baker Selection in Reservoir Dogs, Don’t Let Me Be Misunderstood van Santa Esmeralda in Kill Bill), ook geeft hij ze een nieuwe betekenis. Kill Bill begint met een zoetgevooisd liedje van Nancy Sinatra, Bang Bang (My Baby Shot Me Down). Het beeld is zwartwit. Op de grond ligt een zwaar ademende vrouw (Uma Thurman). Haar gezicht is in elkaar getimmerd, haar witte trouwjurk zit onder het bloed. ‘Vind je me een sadist?’, vraagt een mannenstem. Zijn hand gaat naar het gezicht van de bruid. Daarin heeft hij een zakdoek, waarop zijn naam is geborduurd: Bill.

Teder veegt hij het bloed van haar gezicht. ‘Volgens mij weet je best, zelfs nu, dat er geen spoor van sadisme in mijn daden zit.’ ‘Bill, ik ben zwanger’, kreunt de bruid. ‘Het is van jou.’ Dan jaagt hij een kogel door haar haar hoofd. Bang Bang zal, net als Stuck in the Middle with You na Reservoir Dogs, nooit meer hetzelfde klinken.

Vier jaar nadat ze voor dood is achtergelaten, ontwaakt de bruid uit haar coma. Zij wil maar één ding: wraak op haar voormalige collega’s van de elite-huurmoordenaarseenheid Deadly Viper Assassination Squad, die de slachting aanrichtte op haar trouwdag. ‘Wraak is een gerecht dat koud moet worden opgediend’, luidt niet voor niets het motto van Kill Bill.

De een na de ander zal eraan moeten geloven, in hoofdstukken die allemaal een andere toon hebben, maar stuk voor stuk extreem gewelddadig zijn. Om dat geweld draaglijk te maken (en aan een onwenselijk oordeel van de Amerikaanse filmkeuring te ontsnappen) gebruikt Tarantino een groot aantal trucs. De moeilijkst te verteren scènes veranderen in een oogwenk van kleur in zwartwit. Want zwart bloed is minder angstaanjagend dan rood bloed. Of ze zijn zo over the top dat ze lachwekkend worden.

Een gruwelijk voorval uit de jeugd van de Aziatische huurmoordenaar O-Ren Ishii (Lucy Liu) liet Tarantino animeren. Want getekend bloed is minder angstaanjagend dan ‘echt’ bloed.

In de meeste gevallen zorgen de stilering en uiterst precieze choreografie van het geweld voor afstand. Zelden zag geweld er zo fraai uit. Armen, benen en hoofden vliegen in mooie boogjes door de lucht. Het ruim twintig minuten durende slotgevecht in een besneeuwde tuin is – met dank aan Yuen Wo Ping, de stuntchoreogaaf van Crouching Tiger, Hidden Dragon – een aaneenschakeling van hoogtepunten. Althans; voor wie schoonheid ziet in een samoeraizwaard dat uit een schede wordt getrokken – een moment waarop ook altijd een hoog, snijdend geluid klinkt.

Kill Bill is de mooiste, grootste en beste B-film ooit gemaakt.

Kill Bill: Vol. 1. Donderdag 6 januari, 21:30 uur, Canvas. Morgen zendt Canvas Vol. 2 uit.

(Deze recensie verscheen eerder in de Volkskrant)

De Italiaanse regisseur Enzo G. Castellari maakte in beperkte kring furore met spaghettiwesterns en goedkoop gemaakte rip offs van Amerikaanse kaskrakers, zoals Bronx Warriors, Bronx Warriors 2 en L’ultimo squalo (1981). De Jaws-rip off werd in de Verenigde Staten op last van studio Universal zelfs verboden, zo veel leek hij op het origineel.

Robert Aldrich’s oorlogsfilm The Dirty Dozen (1967) vormde de basis voor Castellari’s exploitatiefilm Quel maledetto treno blindato (1978), waarin de Zweedse B-ster Bo Svenson een groep veroordeelde criminelen aanvoert die tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt ingezet voor een zelfmoordmissie in het bezette Frankrijk. ‘Whatever the dirty dozen did, they do it dirtier!’, luidt de weinig aan de verbeelding overlatende pay off.

Quentin Tarantino gebruikte het basisgegeven van zowel The Dirty Dozen als Quel maledetto treno blindato dan weer voor een van de verhaallijnen uit Inglourious Basterds, waarin de door Brad Pitt gespeelde luitenant Aldo Raine met een Amerikaans-Joodse gevechtscommando in het door de nazi’s bezette Frankrijk wordt gedropt met slechts één doel: zoveel mogelijk ‘nazi-zwijnen’ scalperen. De titel is een kopie van de Amerikaanse titel van Castellari’s film, The Inglorious Bastards, maar dan met taalfouten.

Quel maledetto treno blindato is kort na de bioscooprelease van Inglourious Basterds nu opnieuw op dvd uitgebracht. Om optimaal te profiteren van de hernieuwde aandacht is het hoesje een getrouwe kopie  van de Amerikaanse filmposter van Tarantino’s Basterds, met Bo Svenson in bijna dezelfde houding als Brad Pit. De filmtitel is gegoten in exact hetzelfde woordbeeld. Postmoderner kan het niet.

Quel maledetto treno blindato van Enzo G. Castellari is op dvd verschenen bij Dutch FilmWorks.

Shosanna (Mélanie Laurent) maakt zich op voor haar heldendaad

‘We’re in the killin’ Nazi business. And business is a-boomin!’ Luitenant Aldo Raine, een rauwdauw met de kaaklijn van Marlon Brando in Apocalypse Now en een enorm litteken op zijn hals, weet het mooi te vertellen. Zijn Amerikaans-Joodse gevechtscommando is met slechts één doel in het door de nazi’s bezette Frankrijk gedropt: zoveel mogelijk ‘nazi-zwijnen’ scalperen. Hun hersens worden kapotgeslagen met een honkbalknuppel, hun kelen doorgesneden. Onderwijl staan de andere leden van de elite-eenheid lachend een broodje te eten. Wie wordt gespaard, krijgt een hakenkruis in zijn voorhoofd gekerfd.

Quentin Tarantino is terug. En hoe. Inglourious Basterds is een glorieuze revanche op zijn teleurstellende B-film Death Proof. Het scenario is intelligent, de monologen en dialogen zijn onnavolgbaar, zijn regie is wervelend. Christoph Waltz (die vooral in Duitse krimi’s speelde) steelt de show als SS-kolonel annex talenwonder Hans Landa, en werd op het festival van Cannes verdiend bekroond als beste acteur, maar ook de andere acteurs maken ware kunststukjes van hun rol.

Brad Pitt overtuigt als Lt. Aldo Raine (die Indianenbloed door zijn aderen heeft stromen), Martin Wuttke (eerder te zien als Joseph Goebbels in Margarethe von Trotta’s Rosenstraße) maakt een volstrekte karikatuur van Adolf Hitler. Daniel Brühl is een prachtige quasi-bescheiden ijdeltuit van een soldaat, en de Franse Uma Thurman-look-a-like Mélanie Laurent is een ontdekking als de jonge, beeldschone Joodse Shosanna Dreyfus, die ternauwernood aan Landa is ontsnapt en sedertdien in de buurt van Parijs een bioscoop runt.

In de eerste drie hoofdstukken van het ruim tweeënhalf uur durende Inglourious Basterds worden alle hoofdrolspelers geïntroduceerd, in tergend lang uitgespeelde scènes. In hoofdstuk vier en vijf komt alles en iedereen op een magistrale manier samen.

Er zijn virtuoze terzijdes, waarin bijvoorbeeld wordt uitgelegd hoe licht ontvlambaar nitraatfilms zijn, en talrijke cinefiele verwijzingen. Gedachten komen kort in beeld, met chocoladeletters en pijltjes worden personages als Joseph Goebbels en Martin Bormann geduid. De muziek is, zoals altijd bij Tarantino, heerlijk: veel Ennio Morricone. David Bowies Cat People (Putting Out Fire) belandde onder een schitterende scène waarin Shosanna zich opmaakt voor haar heldendaad.

Inglourious Basterds – Tarantino ontleende de foutgeschreven filmtitel aan Enzo G. Castellari’s Quel maledetto treno blindato (The Inglorious Bastards) uit 1978, een rip-off van Robert Aldrich’s The Dirty Dozen – is een (spaghetti)western gecombineerd met een oorlogsdrama, men-on-a-mission-actie vervlochten met een Franse praatfilm. Het is een sprookje over de Tweede Wereldoorlog en een Joodse wraakfantasie ineen, en een ode aan de magie van de cinema: Tarantino gebruikt het medium om de geschiedenis te herschrijven.

Dat is nog reuze grappig ook – als je je er tenminste overheen kunt zetten dat je naar een vette, zeer gewelddadige actiefilm over de Tweede Wereldoorlog en de Jodenvervolging zit te kijken.