De 13e editie van de Cinema.nl Afficheprijs wordt uitgereikt op donderdagavond 3 oktober, op het Nederlands Film Festival. Posters van Nederlandse speelfilms en lange documentaires die tussen 4 oktober 2012 en 15 augustus 2013 in de Nederlandse bioscoop worden uitgebracht, kunnen worden aangemeld via jpekker@xs4all.nl.
In de vroege ochtend van 18 op 19 februari 2009 werd de pas 19-jarige Bernadett Szabó door haar Hongaarse ‘buurmeisjes’ dood aangetroffen in haar peeskamertje aan de Oudezijds Achterburgwal. Ze was met meerdere messteken om het leven gebracht. Er werd al snel een verdachte aangehouden, maar die bleek niets met de zaak van doen te hebben. Tot op de vandaag is de moord niet opgelost; er staat nog altijd een beloning van 15.000 euro voor de gouden tip.
De zaak, die destijds breed werd uitgemeten in de pers, vormde de inspiratie voor de documentaire Dirty Window van de Amsterdamse filmmaker Walter Stokman, die furore maakte met films als Based on a True Story (2005) en Scena del Crimine (2010). Stokman heeft er geen moordmysterie van gemaakt, met spannende muziek en interviews met een verborgen camera à la Peter R. De Vries. In tegendeel. Dirty Window is een gestileerde, intense zoektocht naar het meisje dat Bernadett – Betty voor vrienden – Szabó moet zijn geweest; waar ze vandaan kwam en wat haar dromen waren.
Stokman reisde naar Betty’s geboorteplaats Nyíregyháza, een stad in het noordoosten van Hongarije, waar hij in contact probeerde te komen met haar vader. Hij schoof een briefje onder zijn deur, maar ontmoette aanvankelijk veel wantrouwen. De man was bang dat Stokman op sensatie uit was; de regisseur moest alle zeilen bijzetten om hem ervan te overtuigen dat hij Betty’s verhaal met respect probeerde te reconstrueren. Daarbij kwam dat in Hongarije een enorm taboe rust op prostitutie. Officieel bestaat het niet; door de autoriteiten wordt het simpelweg genegeerd.
Toch verschijnt Betty’s vader voor de camera, in zijn armetierige woning zonder gas en elektriciteit. Hij draagt een zware overjas en een muts tegen de kou – dáár komt Betty vandaan, zeggen de beelden. De man vertelt dat Betty als kind opstandig was, en dat ze van bloemen en tuinieren hield. En dat hij heel kwaad is op de man op wie zij verliefd was, en die haar op haar achttiende naar Nederland heeft gehaald.
Stokman spreekt ook twee Hongaarse ‘collega’s’ van Betty: Annamaria en Agnès. De eerste keerde voor haar kinderen terug naar Nyíregyháza, de tweede werkt nog steeds op de Wallen. Zij deed haar verhaal, maar niet voor de camera. In Dirty Window is haar stem te horen terwijl ze wordt gespeeld door de Hongaarse actrice Orsolya Tóth. Met blonde pruik.
De echte Agnès komt overigens wel naar de première, vanavond op het Nederlands Film Festival in Utrecht. Betty’s vader zal daar niet bij zijn; hij heeft geen geld voor de reis. Stokman reist daarom volgende maand opnieuw naar Nyíregyháza om hem en Annamaria zijn film te laten zien.
Dirty Window van Walter Stokman is te zien op het Nederlands Film Festival, t/m 5 oktober in Utrecht.
De Nederlandse filmwereld is in transitie. Ook het afgelopen jaar was de Nederlandse film weer sterk vertegenwoordigd in de bioscoop en werden er successen geboekt op internationale festivals. Maar er zijn zware tijden op komst. Door de bezuinigingen op kunst en film zal het aantal Nederlandse films dat vanaf 2013 wordt gemaakt aanzienlijk dalen, waardoor het marktaandeel onder druk komt te staan.
Dat marktaandeel werd de laatste jaren almaar groter, en steeg in 2011 zelfs naar een recordhoogte van 22 procent. Met 1,9 miljoen bezoekers was Will Koopmans Gooische Vrouwen de best bezochte film van het jaar, vóór films als Harry Potter and the Deathly Hallows: Part 2 en Pirates Of The Caribbean: On Stranger Tides. Aan het eind van 2011 stonden er maar liefst acht Nederlandse films in de top 20 van best bezochte films: De Heineken ontvoering, All Stars 2 Old Stars, Bennie Stout, Razend, Sinterklaas en het raadsel van 5 december, Body Language, Patatje Oorlog en De Bende van Oss.
Toen moesten Reinout Oerlemans’ Nova Zembla 3D en New Kids Nitro van Steffen Haars en Flip van der Kuil (geproduceerd door Oerlemans’ Eyeworks) nog in de bioscoop verschijnen. New Kids Nitro was met een kleine 500.000 bezoekers ruimschoots goed voor een Platina Film. Nova Zembla 3D was binnen vier dagen goed voor een Gouden Film, en reikte uiteindelijk tot een kleine 900.000 bezoekers.
Opnieuw werd een groot aantal Nederlandse films geselecteerd voor prestigieuze internationale festivals. Post Tenebras Lux van de Mexicaanse meesterfilmer Carlos Reygadas en Im Nebel van de Oekraïner Sergei Loznitsa, beide tot stand gekomen met een bijdrage van het Filmfonds, waren uitverkoren voor de Gouden Palm-competitie van het festival van Cannes. In Cannes draaiden ook de korte film Waiting for P.O. Box van de Syrische, in Amsterdam wonende en werkende Bassam Sammy Chekhes en Villegas van de Argentijn Gonzalo Tobal, die werd gecoproduceerd door Trent.
Regisseur en scenarioschrijver Marco van Geffen, die tijdens het festival op uitnodiging van het prestigieuze Cinéfondation Atelier werkte aan In jouw naam, het tweede deel van zijn VINEX-trilogie, werd bekroond met de ARTE-prijs voor het beste Atelier-project (ter waarde van 6.000 euro). Van Geffen hoopt dat het ‘kwaliteitsstempel’ en al het enthousiasme dat zijn project in Cannes ontmoette eraan bijdragen dat In jouw naam het volgend jaar tot de Gouden Palm-competitie schopt – en Nederland voor het eerst sinds 1975, toen Jos Stelling Mariken van Nieumeghen de Gouden Palm-competitie haalde, op ’s werelds belangrijkste podium voor de film aanwezig zal zijn.
Ook op het festival van Venetië was Nederland vertegenwoordigd met een internationale coproductie. La cinquième saison van Peter Brosens en Jessica Woodworth, gecoproduceerd door Molenwiek Film, werd goed genoeg bevonden voor de Gouden Leeuw-competitie.
Op het Berlijnse filmfestival was het Nederlandse aandeel traditioneel het grootst, vooral de jeugdfilm was goed vertegenwoordigd. Kauwboy, het speelfilmdebuut van Boudewijn Koole, werd geselecteerd voor de competitie Generation Kplus. De verrassende selectie bleek het begin van een ware zegetocht: in Berlijn won de jeugdfilm over een tienjarige jongen die een kauw mee naar huis brengt de prijs voor de beste debuutfilm van het Gesellschaft zur Wahrung der Film-und Fernsehrechte en de Grote Prijs van het Deutsches Kinderhilfswerk. Vervolgens won de film ook prijzen op festivals in Frankrijk, Noorwegen en Argentinië, en de Young Audience Award van de European Film Academy.
Ook Hemel, het speelfilmdebuut van Sacha Polak, viel in de prijzen. De film, die werd vertoond in het onderdeel Forum, kreeg de prijs van de internationale filmcritici. Het was toch al een bijzondere Berlinale voor Polak; haar korte film Broer was geselecteerd voor het onderdeel Generation 14Plus.
Nicole van Kilsdonks jeugdfilm Patatje Oorlog en de korte film Papa’s Tango van Michiel van Jaarsveld draaiden in het Berlinale-onderdeel Generation Kplus. De documentaire Anton Corbijn Inside Out van Klaartje Quirijns was opgenomen in de Berlin Special-sectie. Anton Corbijn zelf zat in de jury die de Gouden en Zilveren Beren uitreikte.
De korte film Suiker van Jeroen Annokee won de Gouden Méliès 2011 voor beste Europese fantastische korte film. Op het International Film Festival Rotterdam werd Springtime van beeldend kunstenaar Jeroen Eisinga, eerder alleen te zien in een museale context, bekroond met een Tiger Award voor korte film.
Mark de Cloe’s De sterkste man van Nederland werd bekroond met de Prix Europa in de categorie Beste Televisie Fictie 2011 en ook verschillende documentaires vielen in de prijzen. Zo won Stand van de sterren, het afsluitende deel van Leonard Retel Helmrichs documentairedrieluik over Indonesië, de IDA-Humanitas Award van de International Documentary Association, een in Amerika gevestigde koepelorganisatie die documentaires internationaal onder de aandacht brengt. Ook werd de documentaire genomineerd door de Writers Guild of America én voor de European Film Academy Documentary 2011 – Prix Arte. In eigen land was Stand van de sterren met meer dan 10.000 bezoekers goed voor een Kristallen Film.
De documentaire Ouwehoeren van Rob Schröder en Gabrielle Provaas was zelfs goed voor ‘dubbel kristal’, en kon daarnaast op veel internationale belangstelling rekenen. De documentaire over twee blijmoedige Amsterdamse prostituees op leeftijd werd niet alleen aangekocht door omroepen uit meerdere landen, maar tevens voor distributie in de bioscoop in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten.
Ook bijzonder: na tien jaar werd Vincent Bals Annie M.G. Schmidt-verfilming Minoes uit 2001 (bescheiden) in de Verenigde Staten uitgebracht. New Kids Nitro haalde de Vlaamse en Duitse bioscopen. In een door de New Kids zelf nagesynchroniseerde versie. Corrie Konings nam ook de Duitse versie van de titelsong voor haar rekening: ‘Hoeren neuken nooit meer werken’ werd ‘Huren Bumsen Nie Mehr Schuften’.
De Nederlandse filmwereld had nog meer te vieren. Begin april werd EYE geopend door Koningin Beatrix. ‘Het nieuwe filmmuseum’ aan de IJ-oevers, een alom bejubeld ontwerp van het Oostenrijkse architectenbureau Delugan Meissl, biedt onderdak aan onder meer vier filmzalen, een tentoonstellingszaal van 1.200 m², een museumwinkel en een café-restaurant met terras. Nog geen drie maanden na de opening kon de honderdduizendste betalende bezoeker al worden verwelkomd door directeur Sandra den Hamer.
Ook het Filmfonds kreeg een nieuw onderdak. ’s Lands belangrijkste filmfinancier verhuisde van de Jan Luykenstraat naar een voormalig klooster van de Zusters van de Vrede aan het Cornelis Troostplein in de Amsterdamse wijk De Pijp.
De verhuizing markeert het einde van een lange filmgeschiedenis aan de Jan Luykenstraat 2. De Nederlandse Bioscoopbond (van 1918) en zijn opvolgers zetelden hier en lobbyden namens de ondernemers bij de politiek en ministeries om film en bioscoop in een gunstiger daglicht te stellen.
De ondersteuning van lange speelfilms begon er in 1956 met de oprichting van het Productiefonds voor de Nederlandse Film; de speelfilmproductie steeg in korte tijd van één film per jaar vóór 1956 naar gemiddeld drie films per jaar in de jaren zestig.
In 1983 kreeg het Productiefonds gezelschap van een tweede fonds, voor de artistieke film: het Fonds voor de Nederlandse Film. In 1993 fuseerden beide fondsen tot het huidige Nederlands Filmfonds. Ondersteuning van eigenzinnige artistieke films en bioscoopfilms voor een groot publiek gaan sindsdien hand in hand.
Maar ook het Filmfonds krijgt de komende jaren te maken met forse bezuinigingen. Tegelijkertijd krijgt het er talrijke nieuwe taken bij. Desalniettemin wil het fonds proberen het productievolume zo goed mogelijk te stimuleren, de kwaliteit te verhogen en de opgebouwde relatie met het (inter)nationale publiek te bestendigen. ‘ ‘Urgentie, kwaliteit en originaliteit van films moeten zowel het grote publiek als de fijnproever in binnen- en buitenland verrassen, inspireren en overtuigen.’
Waar het Filmfonds zichzelf opnieuw probeert uit te vinden, werden ook nieuwe initiatieven gelanceerd om de financiering van Nederlandse speelfilms een stimulans te geven. Een daarvan is het Nieuw Nederlands Film Platform, dat crowdfunding combineert met private financiering (uit fiscale overwegingen) en het in de filmwereld tot dan toe onbekende lidmaatschapselement: door een bescheiden maandelijkse inleg via automatische incasso wordt elke participant mede-eigenaar van de door het NNFP te realiseren en te distribueren films.
Ondertussen werden er sinds de oprichting in 2011 al zeventien films gefinancierd via CineCrowd, het onlineplatform waarmee filmmakers en -liefhebbers samen films produceren. Het platform wordt zowel gebruikt door jonge, aanstormende filmmakers als door gerenommeerde namen, zoals Eddy Terstall (Deal) en Heddy Honigmann (En op ’n goede dag).
2 november 2011 overleed acteur Rijk de Gooyer aan alvleesklierkanker. Hij is 85 jaar geworden. De Gooyer vormde in de jaren vijftig een komisch duo met Johnny Kraaijkamp en speelde in films als Soldaat van Oranje en De avonden, in series als In voor- en tegenspoed en populaire reclamespotjes. Hij won drie keer een Gouden Kalf, in 1982 voor zijn gehele oeuvre, in 1995 voor Hoogste tijd en in 1999 voor Madelief, krassen in het tafelblad.
10 juni is Jos van der Linden overleden, plotseling, op 64-jarige leeftijd. Van der Linden was jarenlang actief als (uitvoerend) producent van Nederlandse speelfilms en tv-producties, van Rooie Sien (1995) en De aanslag (1986) tot Zwartboek (2006) en Alle tijd (2011). In 1986 werd hij op de Nederlandse Filmdagen bekroond met het Gouden Kalf voor de Vakprijs Productie; voor Ine Schenkkans Vroeger is dood, de eerste speelfilm die hij als zelfstandig producent maakte, werd hij een jaar later opnieuw met een Gouden Kalf onderscheiden. In 2006 won hij met Zwartboek zijn derde Kalf, samen met San Fu Maltha, Frans van Gestel en Jeroen Beker.
2 juli overleed production designer Ben van Os. Van Os, die in zijn lange carrière vaak samenwerkte met artdirector Jan Roelfs, deed het productie design voor meer dan zestig films, waaronder Naughty Boys (1984) en The Cook, The Thief, His Wife and Her Lover (1989). Hij werd tweemaal genomineerd voor een Oscar in de categorie Best Art Direction, voor Orlando (1992) en Girl with the Pearl Earring (2003). Samen met Roelfs werd Van Os in 1991 bekroond het Gouden Kalf voor de Vakprijs Art Direction.
Drie dagen later stierf film- en tv-maker Ruud van Hemert, 73 jaar oud, aan keelkanker. Van Hemert regisseerde geruchtmakende VPRO-programma’s zoals De Fred Hachéshow en succesvolle speelfilms als Schatjes! (1984) en Mama is boos! (1986).
In zijn tweede vaderland Duitsland kwam een einde aan het leven van acteur en operettezanger Johannes Heesters, op 108-jarige leeftijd. Ook de experimentele filmmaker annex videokunstenaar Bart Vegter en tv-producente en filmmaakster Olga Madsen (‘de Moeder van de Nederlandse soap’) overleden het afgelopen jaar, net als acteur Piet Römer, die vooral bekendheid geniet door zijn jarenlange vertolking van rechercheur De Cock in de politieserie Baantjer.
IDTV nam het afgelopen jaar afscheid van zijn speelfilmtak. Het bedrijf is zich weer gaan toeleggen op de productie van televisieprogramma’s, documentaires, evenementen en dramaseries. De filmproducenten Frans van Gestel en Arnold Heslenfeld, die beiden directeur waren van IDTV Film, gingen zelfstandig verder onder de naam Topkapi Films.
Willem Holleeder probeerde via de rechter te voorkomen dat een van de laatste IDTV Film-producties, De Heineken ontvoering van Maarten Treurniet, in de bioscoop zou verschijnen. Holleeder, een van de ontvoerders van Heineken, meende dat hij ten onrechte wordt neergezet als meedogenloze boef, sadist en een psychopaat. Hij vond geen gehoor bij de rechter.
Ook regisseur George Sluizer moest de nodige juridische én praktische hobbels nemen alvorens hij – met steun van het Filmfonds en CineCrowd – Dark Blood kon voltooien, zijn speelfilm waarvan de opnamen in 1993 werden stopgezet toen hoofdrolspeler River Phoenix overleed aan een overdosis.
Na veel geharrewar – de verstripte regisseurs en producenten waren niet gekend – verscheen het koffietafelboek Filmfanfare, met 51 verstrippingen van klassiekers uit de Nederlandse filmgeschiedenis – van Een Carmen van het Noorden uit 1919 tot New Kids Turbo! uit 2010. ‘Voor een werkloosheidsproject niet onaardig’, twitterde Dick Maas, een van de aanvankelijke dwarsliggers.
Een andere querulant, Peter Paul Muller, gaf het Gouden Kalf weg dat hij in 2011 won voor zijn rol als Martin Morero in Gooische Vrouwen. Niet aan een kinderboerderij, zoals regisseur Will Koopman bekendmaakte toen ze het Kalf namens Muller in ontvangst nam tijdens de slotceremonie, maar aan het Emma Kinderziekenhuis, waar het een plek kreeg in de bioscoopzaal.
De filmposters van L’amour des moules, Doodslag, De Heineken Ontvoering, Kauwboy en Kyteman Now What? zijn genomineerd voor de 12e Cinema.nl Afficheprijs. De voorselectie is gemaakt door een brede, deskundige vakjury; de winnaar wordt bepaald door het publiek. De uitreiking van de Cinema.nl Afficheprijs is op donderdag 4 oktober tijdens het Nederlands Film Festival.
Een recordaantal van 67 affiches maakte kans op de 12e Cinema.nl Afficheprijs, een publieksprijs voor de beste filmposter van het afgelopen jaar. Volgens de vakjury, afkomstig uit alle geledingen van de filmwereld, staken er vijf bovenuit: L’amour des moules, Doodslag, De Heineken Ontvoering, Kauwboy en Kyteman Now What?.
Opvallend: twee van de vijf filmposters werden gemaakt door Brat Ljatifi, die de Afficheprijs al twee keer eerder won. Ook de winnaars van vorig jaar, Joost Hiensch en Susanne Keilhack van het Amsterdamse ontwerpbureau Shosho, maken opnieuw kans op de prijs, net als de winnaar van 2010, Marc Koppen.
Het woord is nu aan het publiek. Op Cinema.nl/afficheprijs kan tot en met woensdag 3 oktober, 12.00 uur worden gestemd. Stemmers maken kans op tickets voor het Gouden Kalf Gala. De winnaar van de 12e Cinema.nl Afficheprijs (bestaand uit een bedrag van 2.500 euro en een wisseltrofee: een ingelijst affiche van de klassieker Jonge harten, ontworpen door Titus Leeser) wordt donderdagavond 4 oktober bekendgemaakt op het Nederlands Film Festival in de talkshow gepresenteerd door Isolde Hallensleben.
L’amour des moules
Ontwerp: Joost Hiensch en Susanne Keilhack (Shosho)
Door compositie en kleurgebruik springt dit affiche direct in het oog; het intrigeert doordat de visuele vormen mooi maar raadselachtig zijn. Wat zien we precies? Een décolleté? Een zwembad? Nee, het gaat over mosselen, lezen we een seconde later. Een documentaire over mosselen. Dat maakt nieuwsgierig. De licht-erotische connotatie van de mossel wordt fraai verbeeld door deze poster. De typografie is sfeervol. Dit affiche durft af te wijken van de gebaande paden en toch gaat er een wervende werking vanuit en is het direct als filmaffiche herkenbaar. Een voltreffer.
Doodslag
Ontwerp: Marc Koppen en Theo Maassen (Scherpontwerp)
Het affiche van Doodslag is curieus en intrigerend tegelijk. Curieus omdat het niet duidelijk is waarover het gaat (een bokswedstrijd?), intrigerend omdat het beeld onvermijdelijk is. De gebutste kop van Theo Maassen heeft de aantrekkingskracht van een landkaart. Het beeld dwingt tot het doen van ontdekkingen. Wie is deze man? Is hij slachtoffer of dader? Vind ik hem aardig of eng? De rigoureuze keuze om het gehavende gelaat zo pontificaal af te beelden is moedig. En wordt beloond. Het beeld blijft nog lang nazoemen in je hoofd.
De Heineken Ontvoering
Ontwerp: Brat Ljatifi (Brat Creative Works)
De poster van De Heineken Ontvoering valt op door een conventioneel, maar ijzersterk, bijna mythisch beeld. Het is een mooie compositie met als aandachtstrekker de krachtige kop met wijze blik van Rutger Hauer/Freddy Heineken. Ook intrigerend: het slachtoffer staat boven de daders. Onder hem de wat knullige boeven, waarbij de op Willem Holleeder gebaseerde Reinout Scholten van Aschat/Rem net iets meer ruimte krijgt en net iets intelligenter kijkt. Ook het op The Godfather geënte titelbeeld is fraai en goed geplaatst.
Kauwboy
Ontwerp: Brat Ljatifi (Brat Creative Works)
Het beeld op het affiche van Kauwboy is mooi, rustig en ook wel ontroerend. Je kijkt er graag naar. Tegelijk communiceert het klip en klaar waar de film kennelijk over gaat: over een jongen en een kauw. Dat ze alle twee een andere kant uit kijken (nota bene: beider blik is naar buiten gericht, dwars tegen sommige ouderwetse ontwerpregels in) maakt het affiche raadselachtig, spannend, intrigerend en dus effectief. De plichtmatige opsomming van credits vormt een bijna abstract en daarom harmonieus onderdeel van het ontwerp.
Kyteman Now What?
Ontwerp: Pieter Vos i.s.m. Merel Snel (75b)
Het intrigerende affiche van de documentaire Kyteman Now What? valt op door het eigenzinnige gebruik van typografie – scheef geplaatste letters die aan het hoofd van Kyteman zijn ‘geplakt’, als ware het schallende trompetten. Anders dan je zou verwachten is Kyteman niet trompet spelend gefotografeerd, maar terwijl hij een sigaret aansteekt. De stand van zijn handen en vingers wekken echter wél de suggestie dat hij een instrument bespeelt. Het zwarte silhouet, in combinatie met de zwarte en witte letters, zorgt voor een groot contrast, dat het affiche extra doet opvallen.
De Nederlandse film brak het afgelopen jaar records. De best bezochte Nederlandse film, Gooische vrouwen van Will Koopman, trok meer dan 1,5 miljoen bezoekers en leverde een recette op van bijna 11,5 miljoen euro. Het eerste kwartaal van 2011 zorgde de Nederlandse film voor een marktaandeel van meer dan 30 procent in de bioscooprecette. Het marktaandeel van de Nederlandse film lag vorig jaar rond de 16 procent.
Dat was mede de verdienste van New Kids Turbo van Steffen Haars en Flip van der Kuil, die ook in recordtijd één miljoen bezoekers trok en bovendien met succes in de Duitse bioscopen werd uitgebracht. Ook films als Sonny Boy en Loft scoorden goed.
Het aandeel van de artistieke film en de documentaire stak daar traditioneel schraal bij af; ook films als R U There van David Verbeek, gesitueerd in de hippe wereld van professionele gamers, en het eigenzinnige relatiedrama Brownian Movement van Nanouk Leopold moesten het doen met bescheiden bezoekersaantallen.
Terwijl Leopold en Verbeek inmiddels toch graag geziene gasten zijn in het internationale festivalcircuit. Verbeeks R U There was vorig jaar te zien in de sectie Un certain regard, een prestigieus onderdeel van het hoofdprogramma van het festival van Cannes; dit jaar keerde hij er terug om op uitnodiging van het Cinéfondation Atelier aan zijn nieuwste project Full Contact te werken. Leopolds Brownian Movement werd geselecteerd voor het festival van Toronto en het Forum van de Berlinale.
Voor dezelfde selectie was ook De Engel van Doel geselecteerd, de eerste lange documentaire van Tom Fassaert, die een speciale vermelding ontving van de oecumenische jury. Ook de korte animatiefilm Get Real! van Evert de Beijer, te zien op het kinderfilmfestival van Berlijn, kreeg een eervolle vermelding. De Duits-Nederlandse, grotendeels Frans gesproken coproductie Schlafkrankheit (IDTV Film), waarin de hoofdrol wordt gespeeld door Pierre Bokma, werd in Berlijn onderscheiden met de Zilveren Beer voor beste regie.
Code Blue van de Poolse Nederlandse Urszula Antoniak was opgenomen in de respectabele parallelsectie Quinzaine des Réalisateurs van het festival van Cannes – waar werd gehoopt op plek in de hoofdcompetitie. Ook The Other Side of Sleep van de Ierse Rebecca Daly, gecoproduceerd door de Amsterdamse productiemaatschappij Rinkel Film, haalde de Quinzaine.
Het festival van Venetië – het derde grote festival – opende met de documentaire Vivan las antipodas!, gecoproduceerd door Leontine Petit, Joost de Vries en Marleen Slot, en selecteerde tevens de Engels-Nederlandse (Submarine) coproductie Shock Head Soul met onder anderen Hugo Koolschijn, Annik Pfeifer, Jochum ten Haaf en Thom Hoffman voor het onderdeel Orizzonti. De coproductie Habibi van de Amerikaanse filmmaakster Susan Youssef was opgenomen in de parallelsectie Giornata degli autori.
Onder ons, het speelfilmdebuut van Marco van Geffen, werd uitverkoren voor de hoofdcompetitie van het festival van Locarno. En de documentaire Stand van de sterren van Leonard Retel Helmrich, eerder al de de grote winnaar van het IDFA, werd bekroond op het Sundance festival en het Zagrebdox Filmfestival.
Op het festival van Tribeca werd Carice van Houten uitgeroepen tot beste actrice voor haar vertolking van de Zuid-Afrikaanse schrijfster Ingrid Jonker in Paula van der Oests Black Butterflies. Dat Van Houten een fenomeen is binnen de Nederlandse filmwereld wordt onderschreven door haar rijk geïllustreerde biografie, waarin filmjournalist Ab Zagt onder anderen Paul Verhoeven, Halina Reijn en Martin Koolhoven de loftrompet op de actrice laat steken.
Koolhovens Oorlogswinter werd met redelijk succes uitgebracht in de Amerikaanse bioscopen. De film was aangekocht door de Amerikaanse distributeur Sony Pictures nadat hij in 2009 op de shortlist van de Oscarnominaties voor beste niet-Engelstalige productie was beland.
Het Nederlands Fonds voor de Film ging in de zomer van 2011 verder als Nederlands Filmfonds. De nieuwe naam en een eenduidig zwart-wit logo dienen de herkenbaarheid in binnen-, en buitenland te verbeteren. Het fonds introduceerde een nieuwe website en geactualiseerde, in aantal sterk teruggebrachte reglementen. Ook werd het mogelijk om digitaal aan te vragen.
De subsidie voor het succesvolle Rotterdam Media Fonds, dat de mediabedrijvigheid in de regio Rotterdam stimuleert, werd in 2011 gehalveerd; in 2012 krijgt het fonds helemaal geen geld meer van de stad Rotterdam.
Een aantal Nederlandse filmmakers en ondernemers lanceerde Cinecrowd, een online platform om fictiefilms en documentaires te financieren. Afhankelijk van de donatie krijgt de filmliefhebber een beloning – van een dvd van de film en toegangskaartjes tot een credit of een bezoek aan de set. De eerste lichting Cinecrowd-films gaat op het filmfestival in première.
Ook Claustrofobia, het speelfilmdebuut van Bobby Boermans, werd op een bijzondere manier gefinancierd en gedistribueerd: de thriller over orgaanroof is mede mogelijk gemaakt door de Maag Lever Darm Stichting en werd niet uitgebracht in de bioscoop, maar was gratis te zien op computer, iPad, of smartphone. Voor wie zich registeerde bij de Maag Lever Darm Stichting tenminste, anders kostte het 3,99 euro om de film te zien.
In 2011 werd ook de website ximon.nl gelanceerd, een initiatief van de Nederlandse Vereniging van Speelfilmproducenten, het EYE Film Instituut Nederland en het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, waarop alle Nederlandse films waarvan nog een print bestaat tegen betaling beschikbaar worden.
De Stichting Digitalisering Nederlandse Cinema, opgericht door de Nederlandse Vereniging van Bioscoopexploitanten NVB, de Nederlandse Vereniging van Filmdistributeurs NVF en het EYE Filminstituut, is eind 2010 begonnen met de digitalisering van alle Nederlandse bioscopen en filmtheaters. Alles alles volgens plan verloopt krijgt de digitalisering de komende anderhalf jaar zijn beslag.
Acteur Antonie Kamerling maakte begin oktober 2010 een einde aan zijn leven. Hij was 44 jaar en liet een vrouw (actrice Isa Hoes) en twee kinderen na. Na zijn dood was Kamerling nog te zien in de serie Levenslied als depressieve muzikant en, kortstondig naast vriend en producent Reinout Oerlemans, in New Kids Turbo.
Ook Eddy van der Ende, cameraman voor filmmakers als Bert Haanstra (Glas, Fanfare), Fons Rademakers (Het mes, Mira), Jacques Tati (Traffic) en Adriaan Ditvoorst (Flanagan) overleed, net als Frans Afman. Afman was jarenlang hoofd van de entertainmentdivisie van de Credit Lyonnais Bank Nederland en speelde een belangrijke rol in de financiering van films als A Room with a View, Dances with Wolves, The Name of the Rose, Platoon, Terminator en Total Recall. Tussen 1996 en 2007 was Afman bestuursvoorzitter van het Nederlands Film Festival. Bij zijn vertrek als voorzitter werd hij geridderd in de orde van Oranje Nassau vanwege zijn grote verdiensten voor de Nederlandse filmwereld. Rozemyn Afman werkt aan een documentaire over haar flamboyante vader, en er is tevens een biografie in de maak.
Het was op politiek terrein dat het afgelopen jaar waarschijnlijk de allerbelangrijkste ontwikkelingen plaatsvonden. Een afwijkend advies van de Raad voor Cultuur, een landelijke protestmanifestatie (‘Schreeuw om Cultuur’), een protestmars van Rotterdam naar Den Haag (‘Mars der Beschaving’), een open brandbrief van de filmmakers Paul Verhoeven, Jean van de Velde, Urszula Antoniak, Alex van Warmerdam en Martin Koolhoven, én een enorme lobby konden niet voorkomen dat half juni 2011 de aangekondigde kortingen op cultuur door staatsecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Halbe Zijlstra in vrijwel onveranderde vorm werden doorgevoerd.
Het betekent dat er vanaf 2013 200 miljoen euro minder beschikbaar is voor kunst, op een subsidiebedrag van nu nog 490 miljoen. De culturele wereld en de media spraken van een ‘kaalslag’. Zijlstra, uit naam van de coalitiepartners VVD en CDA en gedoogpartner PVV, hield het erop dat zijn maatregelen de sector op eigen benen leren staan en dus vooruit helpen.
Hoe precies, dat is niet helemaal duidelijk. Zo zegt de staatsecretaris het marktaandeel van de Nederlandse film (zestien procent) te willen behouden, maar verlaagt hij tegelijkertijd het budget voor film van 35 naar 28 miljoen euro. De structurele subsidie aan het film- en mediafestival voor de jeugd Cinekid en het Holland Animation Film Festival HAFF worden stopgezet. Vanaf 2013 moeten beide instellingen, die opereren op nichemarkten waarmee Nederland zich internationaal onderscheidt, aankloppen bij het Filmfonds, net als het Nederlands Instituut voor de Animatiefilm NIAF. De postacademische instellingen vallen in het nieuwe kunstenplan niet meer onder de basisinfrastructuur, wat betekent dat ook het Binger Filmlab op eigen benen verder moet.
Het sectorinstituut EYE, dat eind 2011 zijn deuren opent in een futuristisch pand in Amsterdam Noord, krijgt weliswaar minder geld dan waarop was gehoopt en moet zijn distributie-activiteiten beëindigen, maar behoudt zijn structurele subsidie van 6,5 miljoen euro. Het International Film Festival Rotterdam IFFR, het International Documentary Film Festival Amsterdam IDFA en – na een geslaagde lobby – het Nederlands Film Festval blijven ook in de zogenaamde basisinfrastructuur.
Het Nederlands Fonds voor de Film moet inleveren; het budget gaat terug van 35,5 naar 26,9 miljoen euro. Het filmfonds becijferde dat door de bezuinigingen het aantal Nederlandse speelfilms de komende jaren met de helft zal teruglopen, en pleit voor aanvullende maatregelen om filminvesteringen te faciliteren. Daarmee zouden de ambities van de staatssecretaris waargemaakt kunnen worden, het productievolume worden verstevigd, de internationale positie versterkt en het marktaandeel van de Nederlandse film kunnen worden behouden. Wordt ongetwijfeld vervolgd…
Mark Rutte in de talkshow van Matthijs van Nieuwkerk. Foto Bram Belloni
Het is zo ver: Kabinet Rutte 1 is rond. Of Marja van Bijsterveldt (CDA), minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, iets met kunst heeft, daarnaar is het slechts gissen. Van staatssecretaris van cultuur Halbe Zijlstra weten we inmiddels dat zijn interesse niet verder reikt dan Robert Ludlum, Tom Clancy, Geert Mak, Tolkien, Dan Brown en James Clavell. Maar premier Mark Rutte zelf heeft wel wat met de schone kunsten. En hij ziet wel eens een film, zo bleek vier jaar geleden op het Nederlands Film Festival, dat de lijsttrekkers van acht politieke partijen had uitgenodigd hun favoriete Nederlandse film van commentaar te voorzien.
Wouter Bos koos Paradise Now van Hany Abu-Assad (‘Een spannend verhaal waarbij je je telkens afvraagt: zou het in het echt ook zo gaan?’), Jan Peter Balkenende opteerde voor De aanslag van Fons Rademakers (‘De aanslag is een Nederlands cultuurproduct van topklasse dat terecht veel internationale aandacht en erkenning heeft gekregen’). Mark Rutte’s favoriete Nederlandse film is Cloaca van Willem van de Sande Bakhuyzen (‘Een indrukwekkende film met een politiek tintje’).
Na afloop van de vertoning schoof Rutte aan in de talkshow van Matthijs van Nieuwkerk voor een geanimeerd gesprek. ‘De koning van de VVD’, luidde Van Nieuwkerks introductie. Nadat hij nogmaals had uitgelegd wat hem zo aansprak in de telefilm Cloaca, vertelde de VVD-voorman honderduit over zijn vriendschappen (‘de truc is om te blijven praten over alles wat je doet en bezighoudt’) en zijn slechte gewoonten (‘Ik heb de neiging veel en snel te kakelen, maar in tegenstelling tot onze huidige minister-president blijf ik wel verstaanbaar’).
Gevraagd naar de films die zijn politieke leven hebben beïnvloed, kwam Rutte op de proppen met Nixon van Oliver Stone. ‘Nixon is een van de meest onderschatte Amerikaanse presidenten.’ In een onhandige poging uit te leggen wat hij precies bedoelde, noemde Rutte Hitler vervolgens een groot staatsman. ‘Heb jij je campagneteam bij je, Mark?’, informeerde Van Nieuwkerk. ‘Dit lijkt me electoraal gezien geen handige avond voor de VVD.’
Ook Ruttes andere interesses kwamen uitgebreid ter sprake. Zo vertelde Rutte dat hij ‘ook gewoon van U2 houdt’ en dat hij graag naar het Veronica-programma The Villa kijkt. ‘Dat is geen harde porno ofzo, hoor. Ik heb een waanzinnige voorliefde voor pulp. Ik ben niet alleen geïnteresseerd in Gjergjev en Mahler.’
Tot slot memoreerde Van Nieuwkerk aan de uitspraak van minister Zalm, die Rutte ‘de meest begeerde vrijgezel van Nederland’ had genoemd. Of hij zich alleen voelde, wilde Van Nieuwkerk weten (‘Nee, ik voel me niet alleen’), of hij een relatie heeft (‘nee’), en of hij op zoek is (‘nee, ik vind het prima zo’). Actrice Victoria Koblenko mengde zich vanuit de zaal in het privé-gesprek, en stelde dat zij er honderd procent zeker van was dat ‘Mark’ niet homoseksueel is. Het hoe en waarom, dat vertelde Koblenko dan weer niet.
Het kan verkeren. Vier jaar later is Rutte nog immer vrijgezel. Maar wel premier van Nederland.
Bas Berkhout won op de openingsavond van het Nederlands Film Festival de Filmprijs van de Stad Utrecht met Roos Rebergen – Weet ik niet zo goed, een muzikaal portret van de singer/songwriter Roosbeef. ‘Een klein thema wordt ontroerend verbeeld met heldere shots, mooie animatie, goed gebruik van clips en treffende interviews. Je voelt een sterke band tussen filmmaker en onderwerp. Toch weet de maker knap afstand te bewaren, zodat het portret intiem – maar niet klef – wordt’, aldus de jury. Berkhout: ‘Ik schrok me rot toen ik besefte dat ík had gewonnen. Dan sta je daar opeens op het podium voor al die bekende, respect verdienende mensen.’
Berkhout (Arnhem 1981) hoorde Rebergen een paar jaar geleden in het radioprogramma Šimek ’s Nachts – ze had net de Grote Prijs van Nederland gewonnen – en verbaasde zich erover dat de zangeres zoveel moeite had concrete vragen te beantwoorden, terwijl haar liedjes toch ze veelzeggend zijn. Toen hij ook nog hoorde dat ze bij hem om de hoek woonde, bedacht hij dat het een mooie oefening zou zijn een portret van haar te maken: ‘Ik dacht: daar ga ik gewoon op af.’
De autodidact Berkhout (hij studeerde in 2002 af aan de Reclameschool in Zwolle, werd vervolgens afgewezen voor de Filmacademie, maakte reisreportages en promo’s voor Talpa en begon zijn eigen bedrijf) bedong een uitzendgarantie van Omroep Gelderland en ging aan de slag. Met een minimaal budget, waarvan het grootste deel opging aan de vrolijke animaties die hij door pas afgestudeerde studenten van kunstacademies liet maken. Verder deed hij alles zelf, van script en productie tot het camerawerk en de montage.
Berkhout volgde Roosbeef ruim een jaar en confronteert haar met zachte, doch dwingende hand met het feit dat ze volwassen aan het worden is. Over de boerderij van haar ouders gaat het, die wordt afgebroken. En over een jongen die ze leuk vindt, maar al een vriendin blijkt te hebben. ‘Heb ik weer.’ Vaak zoekt ze naar woorden, maar over haar liedjes zegt ze: ‘Die zinnen, die komen sneller dan ik erover nadenk. Ik denk niet bij elke zin: dit is een diamantje.’
Er waren de nodige wrijvingen tijdens de opnamen, maar achteraf vond Roosbeef de film geweldig. ‘Dat was een hele opluchting’, aldus Berkhout. Wat zijn charmante filmpje – dat eerder ook al werd bekroond met de Publieksprijs van het Go Short International Short Film Festival Nijmegen en het Bronzen Ei op het Filmfront Festival van Gorkum – hem verder zal brengen, weet hij niet. ‘Ik kreeg een mail van de NPS dat ze gaan kijken of ze ‘m kunnen uitzenden. Terwijl ze hem drie keer hebben afgewezen.’
Concrete plannen heeft Berkhout nog nog niet. ‘Met mijn bedrijfje blijf ik gewoon toegepast werk maken. En als ik weer een onderwerp vind waar ik verliefd op ben, ga ik er op af.’
Roos Rebergen – Weet ik niet zo goed is te zien op het Nederlands Film Festival, dat duurt t/m 2 oktober.
De Spaanse Yohana Cobo in Tramontana
‘Openingsfilm vol buitenlanders’ kopte De Telegraaf, pardon, de Volkskrant, daags nadat het 29e Nederlands Film Festival van start was gegaan met Ramón Gielings Tramontana. Ja, Tramontana is opgenomen in Noord-Spanje. Die ‘buitenlanders’ zijn dan ook Spaanse acteurs, ze spreken Spaans. Toch is Tramontana een Nederlandse film. De voornaam van de regisseur mag enigszins Spaans aandoen, hij is Nederlander en de rest van de crew ook. En het geld voor de film is voor het grootste deel afkomstig van het Filmfonds.
Het ‘Algemeen Reglement voor Deelname aan het Nederlands Film Festival 2009’ bevat een gedetailleerde paragraaf waarin staat wat in Utrecht precies onder een Nederlandse speelfilm wordt verstaan. Daarvoor zijn punten nodig, en de hoofdproducent moet Nederlands zijn. In beginsel. Dat levert 4 punten op; een Nederlandse regisseur eveneens. Onder een Nederlander wordt, behalve een persoon met de Nederlandse nationaliteit, ook verstaan ‘een persoon die minimaal twee jaar in Nederland is gevestigd en gedurende deze periode werkzaam is geweest binnen het Nederlands filmbedrijf’.
Een Nederlands gegeven is goed voor 2 punten, een Nederlandse editor levert 1 punt op. Als een film voor een belangrijk deel Nederlands gesproken is, kunnen er twee punten worden bijgeschreven; een realiseringsbijdrage van CoBO- of Stimuleringsfonds of het Nederlands Fonds voor de Film is goed één punt. In totaal zijn er 30 punten te halen; bij meer dan 14 is sprake van een Nederlandse film. (Terzijde: een paar jaar terug moesten er nog 16 of meer van de slechts 29 te verkrijgen punten worden behaald.)
Ook het fraaie, Engels gesproken, in Ierland opgenomen Nothing Personal van de Pools-Nederlandse Urszula Antoniak, met de Noord-Ierse ster Stephen Rea (The Crying Game) in de hoofdrol is volgens de reglementen Nederlands, net als Anubis en het pad der 7 zonden, afkomstig uit de stal van Studio 100. Limo, dat op het eerste gezicht net zo Vlaams oogt, komt dan weer punten tekort. Gast van het Jaar Jack Wouterse, die een rolletje speelt in Limo, komt daardoor niet in aanmerking voor het Gouden Kalf. In beginsel.
De Spaanse Yohana Cobo, de hoofdrolspeelster van Tramontana komt evenmin in aanmerking voor een Kalf. In beginsel, althans, want de jonge Vlaamse Laurien Van den Broeck werd weer wél genomineerd als beste actrice (voor haar Engelsgesproken rol in Paula van der Oests Moonlight). Op verzoek van de jury, die Van den Broeck in vorige rollen ook al vond imponeren. Het festival wilde wel een uitzondering maken, omdat het bestuur dacht dat zij al eens eerder was genomineerd. Minoes-producent Burny Bos repte bij de prijsuitreiking van een ‘kutjury’.
Met stip binnen op 20: Sinterklaas
Het Nederlands Film Festival wordt woensdag 23 september geopend met de Spaans-gesproken, in Spanje opgenomen magisch-realistische vertelling Tramonta van Ramón Gieling. Het is het startschot van een tien dagen durend feestje van en voor de Nederlandse film, waarop de sleutelfiguren van de Nederlandse film driftig discussiëren en naarstig netwerken temidden van bordkartonnen wandjes en Kalveren van klatergoud. Wat opvalt? Dat de filmwereld geen last lijkt te hebben van een glazen plafond. Niet alleen markeert de 29ste editie van het Filmfestival de definitieve doorbraak van een groot aantal eigenzinnige vrouwelijke regisseurs en wordt een nieuwe generatie filmactrices voorgesteld aan het grote publiek, ook achter de schermen worden steeds meer belangrijke posities ingenomen door vrouwen. Jan Pieter Ekker en Bor Beekman leggen de hoofdrolspelers onder het vergrootglas in deze jubileumeditie van de Volkskrant/Cinema.nl-Filmbonzen Toptwintig.
Dit jaar / Vorig jaar / NAAM / Aantal jaar in de lijst // stijger / daler / gelijk
1 / 11 / DOREEN BOONEKAMP – FILMFONDS /9
Kort nadat ze was bekroond met de Cultuurprijs van de gemeente Utrecht werd Doreen Boonekamp benoemd als directeur van het Filmfonds, de belangrijkste financier van Nederlandse films, waar na acht woelige jaren een eind kwam aan het dienstverband van oud-Volkskrant-journalist Toine Berbers. Die verklaarde bij zijn afscheid dat de Nederlandse film er uitstekend op staat, desalniettemin lijken Boonekamps doorzettingsvermogen en overredingskracht zeer welkom op het grauwe kantoor aan de Amsterdamse Jan Luijkenstraat. De komende editie van het Nederlands Film Festival is haar afscheidsfeestje, helaas is het niet de sterkste editie van de laatste jaren.
2 / 1 / RONALD PLASTERK – OCW / 3
De minister van OCW (PvdA) is steevast present als de camera’s draaien. Met hoed. Hij opende Film by the Sea, overhandigde cameraman Robby Müller een oeuvreprijs, en sloeg onlangs in de stromende regen de eerste paal van het nieuwe sectorinstituut de grond in. Maar filmbeleid maken, daar is hij niet zo van. Na drie jaar ministerschap blijft het nog steeds gissen naar Plasterks visie op het medium.
3 / 4 / LAUGE NIELSEN – PATHÉ / 10
De Deen Nielsen is sinds 1996 directeur van Pathé, met twaalf bioscopen, honderd zalen, 23 duizend stoelen en meer dan 7 miljoen bezoekers per jaar met afstand de grootste bioscoopexploitant van Nederland. Het filmprogramma van Pathé is breed en actueel: Pathé vertoont alle belangrijke nieuwe films, naar eigen zeggen ook hoogwaardige films die net iets minder commercieel potentieel hebben. Er zijn concertregistraties te zien, en opera’s, en ook voor kinderen is er in de Pathé-theaters voldoende te genieten. Verder besteedt Pathé bijzondere aandacht aan Nederlandse films, aldus Pathé zelf. In de praktijk gebeurt dat slechts mondjesmaat, en alleen als er met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid geld mee te verdienen valt. De zeer geslaagde Belgisch-Nederlandse coproductie De helaasheid der dingen is dan weer niet te zien bij Pathé. Hoofd-programmering Daniëlle Koot kon er niet mee lachen.
4 / 5 / CARICE VAN HOUTEN / 3
Van Houten is Nederlands’ enige échte filmster. Ondanks Zwartboek laat haar grote doorbraak in het buitenland nog even op zich wachten, binnen de landsgrenzen is haar star power echter onovertroffen. Eind november is ze te zien in de Kluun-verfilming Komt een vrouw bij de dokter, daarna speelt ze de hoofdrol in De gelukkige huisvrouw, Antoinette Beumers verfilming van de gelijknamige roman van Heleen van Royen. Twee jaar geleden werd Van Houten op het NFF door het publiek gekozen tot ‘Beste Nederlandse actrice aller tijden’.
5 / 7 / FRANS VAN GESTEL – IDTV FILM / 2
Frans van Gestel is de drijvende kracht achter het monsterverbond tussen de film- en tvproducenten Motel Films en IDTV Film. Hij produceerde onder meer Zwartboek, Alles is liefde, en het romantische epos Bride Flight. Laat nu onderzoek verrichten naar het imago van de vaderlandse kunstzinnige film, die ondanks de bijzondere aandacht van het Filmfonds in eigen land nog steeds een garantie is voor lege zalen, en in Cannes ook nog altijd over het hoofd wordt gezien.
6 / – / DORIEN VAN DE PAS / 1
Dorien van de Pas is de opvolger van Arnold Heslenveld, het ‘Hoofd Speelfilm’ van het Filmfonds, belast met het stimuleren van de productie van kwalitatief hoogwaardige Nederlandse speelfilms voor de bioscoop. Aanvragen mogen dan worden beoordeeld door deskundigen, die rekening houden met de staat van dienst van de makers, de kwaliteit van het scenario, en de vertoningsvooruitzichten: Van de Pas bepaalt de kaders waarbinnen gemanoeuvreerd mag worden. Werkte eerder als senior stafmedewerker bij het Stimuleringsfonds, waar ze verantwoordelijk was voor drama-, en speelfilmaanvragen en bijdroeg aan de filmprojecten Kort!, One Night Stand en Cinema Junior.
7 / 12 / MATTHIJS VAN NIEUWKERK / 4
Matthijs van Nieuwkerks dagelijkse magazine De Wereld Draait Door is dé plek om een nieuwe Nederlandse film te pluggen. ‘Daar is de camera. Vertel eens in een minuut waarom iedereen jouw film moet gaan zien.’ Had direct de drie hoofdrolspelers van de ‘Oscar-soap’ in zijn programma, en ook een dwars talent als Alex van Warmerdam, die publiciteit eigenlijk maar niks vindt, schoof bij Van Nieuwkerk aan om De laatste dagen van Emma Blank te promoten. Op het NFF is Van Nieuwkerk tevens te bewonderen als presentator van de dagelijkse Talkshow.
8 / 13 / REINOUT OERLEMANS – EYEWORKS EGMOND FILM / 4
Eyeworks Egmond Film and Television is onder meer de producent van de Frans Weisz-film Happy End en De gelukkige huisvrouw. Belangrijker: de grote roerganger Reinout Oerlemans beloot zelf de regie ter hand te nemen van de Kluun-verfilming Komt een vrouw bij de dokter (900.000 verkochte exemplaren), waarvan de rechten werden verworven uit de failliete boedel van productiemaatschappij De Luwte. Oerlemans strikte hoogstpersoonlijk Carice van Houten voor de hoofdrol. Hij heeft inmiddels het petje, de baard en bijna de omvang van Francis Ford Coppola, of hij ook diens talent heeft zal eind november blijken, wanneer BFD de film in meer de honderd zalen uitbrengt. Kluun heeft alle vertrouwen in een goede afloop. Als hem voor de voeten wordt geworpen dat Oerlemans nog niet eerder een film heeft geregisseerd, riposteert de schrijver monter: ‘Ik had nog nooit een boek geschreven’.
9 / 3 / SAN FU MALTHA / 10
Na het megasucces Zwartboek scoorde producent San Fu Maltha publiekshits met Alles is liefde en Oorlogswinter. Maar de belangstelling voor Spion van Oranje, met Paul de Leeuw in de hoofdrol, viel toch wat tegen. En met een film als Carmen van het noorden zal hij ook geen potten breken. Werkt nu in Indonesië met regisseur Brian Yuzna aan Amphibious, ‘de eerste Nederlandse 3D-film’, en bakkeleit over De vliegenierster van Kazbek. Maltha hoopte met deze film van Ineke Smits Nederland voor het eerst sinds 1975 weer eens een plek in de Gouden Palm-competitie van Cannes bezorgen, maar na teleurstellende test screenings volgt nu hermontage op hermontage.
10 / – / BENELUX FILM DISTRIBUTORS / 1
De afgelopen jaren deed distributeur RCV goede zaken met vaderlands product als Sinterklaas en het geheim van het grote boek, het voor een appel en een ei gemaakte Mijn vader is een detective! en ook de Carry Slee-verfilming Lover of Loser zal wel weer een hit worden. De kurk waar distributeur Independent op drijft zijn de films uit de fabriek van Studio 100, maar eigengereidere producties als Stella’s oorlog en Het leven uit een dag bleven ver achter bij de verwachtingen. De beste zaken worden de laatste tijd gedaan door de relatieve nieuwkomer Benelux Film Distributors. Zij scoorden met Oorlogswinter (met meer dan 800 duizend bezoekers met afstand de best bezochte Nederlandse film van het afgelopen jaar), en de toekomst ziet er ook gezond uit, met dank aan twee andere boekverfilmingen: Komt een vrouw bij de dokter en De gelukkige huisvrouw.
11 / – / BEN SOMBOGAART / 1
Regisseur Sombogaart maakt het ene na het andere artistiek verantwoorde kassucces, van De Tweeling en Kruistocht in spijkerbroek tot Bride Flight en nu weer De Storm, de gedroomde openingsfilm van het NFF, die helaas twee weken geleden al in Vlissingen in première ging. Haalt het maximale uit ‘bescheiden’ budgetten. De Storm, gemaakt voor 6,5 miljoen euro, noemt hij ‘low low budget’. ‘In Amerika zou je tenminste een nul achter het bedrag moeten zetten en dan zou het nog de vraag zijn of het lukt. Naar hun maatstaven is het gekkenwerk.’ Zijn volgende projecten zijn overigens bescheidener van opzet: Knielen op een bed violen en Hasse Simonsdochter.
12 / 14 / DE OMROEPDRAMATURGEN / 3
Veel filmmakers klagen steen en been over de inbreng van de omroepdramaturgen, die veel in de melk te brokkelen willen hebben terwijl daar slechts weinig harde cash tegenover staat. Maar wie in Nederland een film wil maken kan nu eenmaal niet zonder omroep, omdat anders ook geen beroep kan worden gedaan op de veel grotere geldpotten van het Stimuleringsfonds en het CoBO-fonds.
13 / 8 / PAUL VERHOEVEN / 6
Keer op keer wordt zijn naam verbonden aan een nieuwe film, de ene keer honderd procent Nederlands, dan weer een grote internationale productie. Maar de praktijk leert dat de knuffelopa van de Nederlandse cinema sinds Zwartboek niets meer heeft gemaakt – ja, hij heeft een boek geschreven over Jezus…
14 / 15 / MONIQUE VAN SCHENDELEN / 4
Zestig, maar still going strong. De directeur van het naar haarzelf vernoemde MVSP verzorgt de publiciteit voor tal van Nederlandse films, festivals en filmmakers. Een beetje filmjournalist ontvangt een continue stroom mails van Van Schendelen. Wie een persvoorstelling overslaat, kan onmiddellijk een telefoontje verwachten. Kan soms wat onbehouwen uit de hoek komen tegen beginnende journalisten: ‘Wie ben jij eigenlijk?!’
15 / – / RENÉ MIOCH / 1
De tentakels van René Mioch reiken ver, zowel voor als achter de camera. Geeft mediatraining aan regisseurs en acteurs, en maakt het laatst overgebleven filmprogramma op de Nederlandse televisie: Films & Stars (Net 5). Mag als enige Nederlandse journalist op de rode loper van de Oscars en de grote festivals. Manipuleert het nieuws naar believen; het moet er allemaal wel een beetje gezellig uitzien.
16 / 18 / SANDRA DEN HAMER / 2
Voormalig directeur van het International Film Festival Rotterdam, thans directeur van het Filmmuseum. Dat brengt zo nu en dan wel eens een Nederlands filmpje uit, zoals Last Conversation van Noud Heerkens. Wat meer gewicht in de schaal legt: Den Hamer is de beoogde directeur van het sectorinstituut. En het Filmmuseum is bezig de Nederlandse film digitaal te ontsluiten; alle in Nederland gemaakte speelfilms, korte (reclame)films, documentaires en animatiefilms moeten aldus beschikbaar komen voor het grote publiek.
17 / 19 / JAN EILANDER & ATE DE JONG / 2
Regisseur annex schrijver Jan Eilander is de artistiek intendant van het Filmfonds, filmmaker Ate de Jong de commercieel intendant. Het blijft mensenwerk: Eilander zag weinig in Nothing Personal (zes keer onderscheiden op het festival van Locarno). Bovendien zijn hun middelen beperkt: De Jong ziet het dan wel zitten in een Nederlandse remake van de Belgische kaskraker Loft, zijn budget is al op.
18 / – / WILLEMIEN VAN AALST / 1
Van Aalst, ex-IDFA, ex IDTV, volgt na de komende editie Doreen Boonekamp op als directeur van het Nederlands Film Festival. Zij spreekt zelf van een ‘droombaan’ in het hart van de Nederlandse film. ‘Ik zie het als mijn belangrijkste taak de unieke positie van het Nederlands Film Festival als dé plek waar de Nederlandse filmwereld samenkomt en een breed publiek kennis neemt van de Nederlandse film in al zijn facetten, te verstevigen en toekomst proof te maken. Zou wel wat meer risico mogen nemen, en een retrospectiefje wijden aan een acteur als Johan Leysen in plaats van Jack Wouterse.
19 / 17 / CLAUDIA LANDSBERGER / 5
Landsberger bewerkstelligt als directeur van Holland Film dat ons product in het buitenland wordt vertoond. Bezorgde begin dit jaar drie films van aanstormende, vrouwelijke regisseurs een plek in het Forum van het festival van Berlijn, ontdekte tot haar eigen verbazing dat Jean van de Velde’s The Silent Army was geselecteerd voor de sectie Un certain regard van het festival van Cannes, bracht Emma Blank van Alex van Warmerdam onder in Venetië, en adviseerde de makers van Nothing Personal voor het festival van Locarno te kiezen. Landsberger is ook verantwoordelijk voor de Nederlandse inzending voor de Oscar voor niet-Engelstalige film, die dit jaar bepaald geen schoonheidsprijs verdient.
20 / – / SINTERKLAAS / 1
De goedheiligman is in Nederland een garantie voor volle zalen, zo leerden Alles is liefde en de knutselfilm Sinterklaas en het geheim van het grote boek. In oktober (!) verschijnen er dus twee nieuwe Sinterklaasfilms in de Nederlandse bioscopen. Martijn van Nellestijn maakte Sinterklaas en de verdwenen pakjesboot, waarin naast de Sint bekende Nederlanders opdraven als Gerard Joling, Frans Bauer, Pierre Kartner en Henkjan Smits. De concurrentie komt van Het Sinterklaasjournaal: de meezing moevie, met Dries Roelvink als stratenmaker die zich voorbereidt op de intocht van Sinterklaas. Arme kindertjes.
Nederlands Film Festival, 23 september t/m 2 oktober in Utrecht
