jpekker

“6000 vierkante meter, met meer dan 700 kunstwerken van 180 kandidaten. Dat is meer dan op de dOCUMENTA van Kassel. En het is nog gratis ook”, vatte directeur Tijmen van Grootheest tijdens de opening de eindexamenexpositie samen van de Gerrit Rietveld Academie, de meest prestigieuze kunstacademie van Nederland. “Vorige week opende in het Guggenheim Museum in New York een solo-expositie van Rineke Dijkstra”, memoreerde Van Grootheest fijntjes. “Zij doorliep de studierichting fotografie aan de Rietveld. Ontwerper Ted Noten werd onlangs uitgeroepen tot Kunstenaar van het Jaar. Ook ex-Rietveld. We schreeuwen het niet van de daken, maar wij zijn trots op onze bijdrage, hoe bescheiden die vaak ook is.”

“De Rietveld”, zo besloot Van Grootheest, “heeft een enorm hoog studierendement, terwijl de opleiding toch een zoektocht is, met een uitkomst die niemand kan voorspellen. En toch melden ieder jaar weer meer jonge mensen zich aan, om een beroep te leren dat van alle kanten met argusogen wordt bekeken.”

Want niet iedereen wordt een Dijkstra of een Noten. Niet iedereen krijgt een solo-expositie in het Guggenheim. Niet iedereen kan Kunstenaar van het Jaar worden. Niet iedereen zal zichzelf (op korte termijn) kunnen bedruipen. Wie wel? Op basis van het eindexamenwerk is het moeilijk te zeggen; een mooie foto of een goed gemaakt schilderij is een zeldzaamheid.

Er is vooral veel conceptueel gefröbel, en lang niet altijd even goed uitgevoerd. Er hangt van alles aan touwtjes – van eieren en zachtjes wiegende peertjes tot tafels en stoelen en glasgeblazen tranen met water erin. In een hoek van een kamer staan zes ventilatoren, die piepkleine piepschuimen balletjes van links naar rechts en weer terug blazen. Geinig.

Thomas Lange dijk startte zijn eigen politieke partij: de Nederlandse Efficiëntie Partij. De huisstijl, doorgevoerd op visitekaartjes en briefpapier, banners, vlaggetjes, mokken, buttons en posters – is piekfijn in orde, maar de filosofie erachter is magertjes en Langedijk schippert tussen zijn rol van politicus en die van de kunstenaar die hij ook is – of in ieder geval wil zijn.

Een positieve uitzondering is Getting stuff done., een combinatie van een installatie en een performance van de hand van de pas 23-jarige Rosa Sijben. Op de vloer van een vertrek in de kelder bakende ze drie even grote vakken af, waarin ze een soort van bouwmaterialen groepeerde. Of preciezer: vormen die direct als bouwmaterialen of Ikea-onderdelen te herkennen zijn, maar dat bij nadere beschouwing niet zijn; vormen die overal tussenin vallen.

En om de zoveel tijd komen twee mannen in overalls de ruimte binnenwandelen. Zij laden de materialen uit een van de vakken op steekkarretjes, leggen ze buiten op een pickup truck, en rijden een paar rondjes door de stad. Daarna keren ze terug en leggen ze alles weer terug op een andere plek. Play just for the sake of play, in een wereld waarin alles maar een doel en nut moet hebben.

Sijben speelt met de suggestie van functionaliteit en met begrippen als transformatie en infiltratie, materialisme en immaterialisme. Het gaat over de context van kunst en plaatst kunst in een andere context, op een schrandere en geestige manier. Daags voor de opening werd Getting stuff done. terecht bekroond met de Beeldende Kunst Afdelingsprijs.

Maar als ze zelf niet in de buurt is en er niet over zou vertellen, zou je wat nondescripte spullen in een ruimte zien en je schouders ophalen. Veel werk kan niet zonder bijsluiter. Iedere student heeft daarom in de buurt van zijn werk een stapeltje ansichtkaarten liggen. Maar de informatie daarop is vaak zo cryptisch dat je thuis geen idee meer hebt bij wie of wat hij ook alweer hoort.

De ansichtkaarten onder de ontelbare foto’s van rijstkorrels (100 gram rijst) van Ola Lanko waren dan weer niet om mee te nemen. “I’m sorry, you can’t take that”, riep de verschrikte kunstenaar toen ik er met een ansichtkaart vandoor dreigde te gaan. “It’s part of the artwork!”

Voorheen Audiovisueel

Een Aziatisch meisje ligt in een wit jurkje tegen een witte achtergrond. Terwijl de camera inzoomt, wordt het beeld ritmisch doorsneden met zwarte lijnen. De zwarte lijnen draaien en kantelen; de zwarte lijnen worden wit, de witte achtergrond wordt zwart. Het meisje stuurt het lijnenspel; de lijnen lijken weer te reageren op haar bewegingen, die steeds heftiger worden.

En dan, na een minuut of vijf, zijn de computeranimaties opeens verdwenen en staan twee schaars geklede mannen moeilijke bewegingen te maken in een stroomversnelling. Zwartwit maakt plaats voor kleur; uit de mond van de een zwemt een goudvis.

Het eerste deel lijkt niks met het tweede deel te maken te hebben. Sterker: het esoterische tweede deel doet enorm afbreuk aan het opwindende vorm- en dansexperiment in het eerste deel van Chris Rudz’ afstudeerfilm Tenchikaybyaku.

11 films van 9 kandidaten uit alle hoeken van de wereld telt de Eindexamententoonstelling Afdeling Voorheen Audiovisueel (VAV) van de Gerrit Rietveld Academie. En voor vrijwel allemaal geldt dat ze beter af waren geweest als de student tenminste iets van maat had weten te houden, en beter voor ogen had gehouden wat hij precies wilde vertellen. Of sowieso íets had willen vertellen; dat een plot veelal ontbreekt is niet zo erg, maar iets van structuur of een concept kan toch geen kwaad? De studenten lijken echter zo bang dat ze iets gewoons maken dat ze de vreemdste capriolen uithalen.

Het resultaat is niet om aan te zien. De tijd dat er nog eens een interessante maker afstudeerde, zoals Marc de Cloe, Fow Pyng Hu, Miriam Kruishoop, Pablo Pijnappel of Guido van der Werve, ligt intussen wel héél ver achter ons.

Eindexamenexpositie Gerrit Rietveld Academie. T/m 8 juli, Frederik Roeskestraat 96.

De Eindexamententoonstelling van de Gerrit Rietveld Academie wordt onder de aandacht gebracht met 260 unieke affiches. “Approved by Kim Jong-Un” staat er op de een, of “The he het hot Shot Show” en “The Fuckin Worst Campaign Ever for a Graduation Show”.

De campagne is bedacht door twee studenten van de afdeling Grafisch Ontwerp, Tanguy Wermelinger en Martino Morandi, als onderdeel van hun afstudeerproject. De Franse Wermelinger en de Italiaanse Morandi ontwikkelden een zogenaamde ‘postermachine’: een systeem waarmee de eindexamenkandidaten hun werk of inspiratiebron, een naam voor de afstudeershow of wat dan ook konden uploaden in een vast grid.

Meer dan de helft van de mede-eindexamenkandidaten deed mee; daarnaast maakten Wermelinger en Morandi een stuk of honderd posters van het productieproces. De twee kochten een A0-printer waarmee alle posters werden geprint – in een oplage van één. Centercom (voorheen Bizon) verspreidde de affiches in Amsterdam, waar ze te zien zijn tot en met 10 juli, de laatste dag van de expositie. Wermelinger en Morandi hebben beiden hun bachelor gehaald, met dank aan hun postermachine én de andere eindexamenstudenten.

De Eindexamententoonstelling is t/m 10 juli in de Gerrit Rietveld Academie, Fred. Roeskestraat 96 in Amsterdam.

“De Rietveld is natuurlijk een beetje een armlastige organisatie, al helemaal in vergelijking met de Filmacademie. Vijf jaar kan er bijna niets, maar gedurende deze tien dagen kan en mag alles. Wil iemand een olifant op de set, dan regelen we dat. Een prijswinnend springpaard? Vijftig schapen? Geen probleem. Er heerst hier een beetje een rock ‘n’ roll-sfeertje.”

In de Schram Studio’s in Amsterdam-Noord organiseert docent VAV Martin Grootenboer (“al een jaar of 23″) een workshop voor de derde- en vierdejaarsstudenten van de Gerrit Rietveld Academie. Iedereen met een goed plan kan er terecht. Er is goede apparatuur beschikbaar, van camera’s en windmachines tot green-screens en cranes, en er lopen vakmensen rond om te assisteren. “Twee jaar geleden is Peter Greenaway twee dagen langs geweest. Thom Hoffman komt weleens helpen, net als Rutger Hauer. Ik ben ook bezig geweest met Quentin Tarantino. Ja, hij kent de Rietveld. Sterker: hij was heel enthousiast. Maar na verloop van tijd bleek dat ik het over 2011 had en hij over 2013…”

De meeste eindexamenproducties worden, in ieder geval voor een deel, gerealiseerd tijdens de workshop, aldus Grootenboer, die al doceerde toen de afdeling Voorheen Audiovisueel nog gewoon Audiovisueel heette en eigenzinnige, veel geprezen regisseurs voorbij zag komen als Marc de Cloe, Elsbeth Dijkstra en Brat Ljatifi en Fow Pyng Hu.

Of Lichting 2011 even veel potten gaat breken valt nog moeilijk te zeggen. Aan hun ijver zal het niet liggen. In een hoek van de enorme studio is de Japanse Toshi al anderhalve dag bezig te schuren en te plamuren om de naden van een roze muurtje weg te werken. Grootenboer heeft haar al een paar keer geprobeerd duidelijk te maken dat je er niets van gaat zien op film, toch schuurt ze onverstoorbaar door.

In een andere hoek zit de Noorse Isilin al drie dagen een engelenkostuum in elkaar te naaien, veertje voor veertje, met engelengeduld. In weer een ander deel van de studio is Angelo bezig een typische Amsterdamse woonkamer in te richten. Zijn vader, die de hoofdrol zal spelen in zijn filmpje, loopt ook al rond, terwijl de opnames pas voor het einde van de dag gepland staan.

Vandaag is de vloer eerst voor Joris Rosenhart, die een filmpje opneemt over Frederick Ashworth, de ‘weaponeer’ van de B-29 die op 9 augustus 1945 de tweede atoombom op Nagasaki liet vallen. In film noir-stijl. Rosenhart ziet het vooral als een oefening. “Ik wil experimenteren met de belichting. En kijken hoe de communicatie met de cameraman en de geluidsman verloopt. En met Arthur natuurlijk, die de hoofdrol speelt.”

Arthur is Arthur Remmig, in het dagelijks leven schilder, maar ook in te huren als model en acteur. Terwijl Remmig zich in zijn uniform hijst, wordt de rookmachine uitgeprobeerd. Tessel, die een dag eerder een kunstig filmpje heeft opgenomen met drie blote meisjes in een bad op een draaischijf, komt vragen of Rosenhart een strijkbout heeft meegenomen. Ze wil de gehuurde broek nog even strijken.

Remmig zet zijn pet op, neemt plaats op een jerrycan die midden op de betonnen vloer is geplaatst en steekt een sigaret op. De rookmachine draait. Van de zijkant valt prachtig licht op Remmigs gezicht. Het is het moment na het droppen van de bom; de weaponeer is een moment afgezonderd in de hangar en denkt na over de impact die de atoombom zal hebben op de oorlog, over de hoeveelheid doden, het land zelf. Dan neemt hij een ferme trek van zijn sigaret en asemt een grote rookwolk uit, die de vorm aanneemt van een paddenstoel en dan weer vervaagt…

De ene na de andere Lucky Strike wordt opgestoken, er wordt geschoven met lampen en zwarte schermen. Na een uur of drie is Rosenhart tevreden. Grootenboer: “Beeldend kunstenaar is een heel individueel beroep. Hier leren ze dat het ook anders kan; film lukt niet in je eentje.”

De afstudeerproducties van de afdeling VAV zijn te zien tijdens de Eindexamententoonstelling op de Gerrit Rietveld Academie van 6 t/m 10 juli.

Deze rubriek verschijnt maandelijks in De Filmkrant. Zie ook www.bobbronshoff.nl

Rode schoentjes © Ellen Mandemaker, 2006

Twee rode schoentjes van klei waaruit twee onderbenen steken, moederziel alleen in een kaal theatertje. Zo staat de kunstenaar in de wereld, zou je kunnen zeggen: fragiel en kwetsbaar, maar ondertussen staat ze er maar mooi. “Hier ben ik! Ik mag er zijn”, zegt de foto. Zachtjes, maar welteverstaan.

Het overrompelend-ontroerende werk van Ellen Mandemaker was al te zien in galeries in binnen- en buitenland en in bladen als Carp, VPRO Gids, Volkskrant Magazine, Elle en Dazed & Confused. In de Seelevel Gallery – een geweldige, industriële ruimte in Amsterdam-West – is nu haar eerste overzichtstentoonstelling.

In samenwerking met de kunstenaar – in 1997 studeerde ze af aan de Gerrit Rietveld Academie in de richting fotografie met zelfportretten en portretten van vrouwen – maakte gastcurator Ellen Sanders een selectie uit het werk dat Mandemaker de afgelopen twintig jaar produceerde: foto’s en tekeningen; gekleide poppetjes en keramieken beeldjes; vrij en in opdracht gemaakt. De constante: op het eerste gezicht oogt het speels en olijk, of het nu gaat om een zelfportret in zwart-wit, gemaakt nog voordat Mandemaker naar de Rietveldacademie ging, of om een abstracte, zorgvuldig gecomponeerde foto van zijdezachte stukjes behang en vloeipapier. Maar wie langer en beter kijkt voelt een hartverscheurende eenzaamheid. Read the rest of this entry →

Pixelwalk van Hannah Kay Piché

De afdeling Voorheen Audiovisueel (VAV) van de Gerrit Rietveld Academie combineert disciplines als film, video, animatie, geluid, nieuwe media, beeldende kunst, schilderen, performance en vertelkunst. In een ideale wereld leidt dat tot aanstekelijke disciplinaire dubbelzinnigheden, want schilders maken andere films dan filmmakers.

Veel afstudeerwerk van de dertig jonge, uit alle hoeken van de wereld afkomstige performers, uitvinders, vertellende en tekenende schilders, filmende installatiemakers en timmerende en bouwende verbeeldenaars is echter teleurstellend recht-toe-recht-aan. Dat geldt – zoals de laatste jaren te doen gebruikelijk – met name de producties die in de filmzaal worden vertoond.

Read the rest of this entry →

Schoonelui

18 films telt de Eindexamententoonstelling Afdeling Voorheen Audiovisueel (VAV) van de Gerrit Rietveld Academie – van high art tot houtje-touwtje knutselanimaties, van volstrekt ondoorgrondelijke vormexperimenten tot postmoderne ongein en een temerige muziekclip. De kortste duurt nog geen minuut, de langste een stief kwartier, en ze zijn gemaakt door filmmakers uit alle hoeken van de wereld.

Volgens de studiegids staan binnen de afdeling Audiovisueel de ontwikkeling van de ideevorming, het beeldend vermogen en het vermogen om conceptueel te denken voorop. Een eigenzinnige houding en het experiment worden gestimuleerd. Iets meer aandacht voor de productionele kant zou ook geen kwaad kunnen, zo toont het afstudeerwerk.

De documentaire Mi casa van Babak Andishmand – gesprekken over cultuur, inburgeren en het weer – is sympathiek, maar erg conventioneel en weinig vormvast. Hetzelfde geldt voor The Joy of Children Laughing, het portret dat Matthijs Diederiks maakte van de Amsterdamse guerrilla-straatartiest Influenz, die onder meer metrowagons onderspuit en de ruiten inslaat.

‘Is dat dan kunst? Je maakt gewoon iets kapot’, werpt de filmmaker zijn onderwerp quasi-verontwaardigd voor de voeten. ‘Dan zijn de rellen tussen Ajax- en Feyenoordsupporters ook kunst.’ ‘Kunst is zich aan het ontwikkelen, maar tot op de dag van vandaag is iets heel simpels, banaals en primitiefs als geweld niet geaccepteerd binnen die stroming. Misschien ben ik te zweverig, maar ik stel daar vraagtekens bij’, luidt het antwoord van Influenz.

Het afstudeerproject dat de meeste bevreemding oproept is Schoonelui: een pilot van een tv-serie over het reilen en zeilen in een ondergronds farmaceutisch complex. De studenten spelen zelf alle hoofdrollen, de muziek is van de Jostiband. Ironisch, postmodern, noem het allemaal maar op; wat moeten we hier nu nog mee? I Want a Divorce van Reinilde Jonghout is een soort hoorspel: een lange, bij vlagen humorrijke tirade van een wel erg minimalistisch en archaïsch geanimeerde vrouw. ‘You have a perferted sense of reality!’

Ook heel erg Rietveld: het naamloze filmpje van Susan Marie Lanting, dat na afloop van de persvoorstelling door docent Albert Wulffers op dvd werd uitgedeeld. Daarin zit de maakster – blond haar, witte jurk – op een wit paard. Uit de lucht vallen veertjes, op de geluidsband klinkt een instrumentale versie van Madonna’s Like a Virgin. Terwijl een man vergeefse pogingen doet een hoorn op het hoofd van het paard te bevestigen, valt een fraai streepje zonlicht op het gezicht van Lanting. Dan is het afgelopen. Er valt geen chocola van te maken, maar het doet in de verte tenminste aan cinema denken.

De eindexamententoonstelling Afdeling Voorheen Audiovisueel (VAV) is  t/m 5 juli te zien in de Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam.