jpekker

Georgine Verbaan in Oogverblindend

Een film van Cyrus Frisch is nooit af. De regisseur blijft maar doorpriegelen; hij schuift met scènes en verandert de muziek. Toen Oogverblindend begin dit jaar in première ging op het Rotterdamse filmfestival zat er opeens een scène in die opviel door de stemmige muziek van Tindersticks. Die zat er nog niet in toen de film aan de pers werd vertoond, en nu de film in de reguliere bioscoop wordt uitgebracht, zit de scène er nog wel in maar is de muziek weer vervangen door een chanson.

Dat heeft natuurlijk te maken met rechten en geld, Frisch maakt zijn experimentele films voor een appel en een ei, maar het tekent ook zijn bijkans maniakale zucht naar perfectie. Frisch wil gehoord én begrepen worden. Daarom heeft hij ook een boekje gemaakt met de originele, door hem zelf geschreven tekst; Frisch vindt zijn film niet-ondertiteld intenser, maar wil niet wil dat de kijker ook maar iets zal missen.

De tekst, een dialoog door de telefoon die de film lang duurt, dat is waar het om draait in Oogverblindend, dat ook als toneelstuk werd opgevoerd. In haar Amsterdamse pandje wordt een jonge vrouw, in wie na enige tijd Georgina Verbaan is te herkennen, gebeld door een Engelssprekende man met de ongenaakbare stem van Rutger Hauer. ‘Hallo, wie is dit?’, vraagt zij. ‘Hello, who is this?’, antwoordt hij.

Langzaam ontspint zich een gesprek. De man is dokter, vertelt hij. Dat komt goed uit, want zij voelt zich niet goed; als ze uit het raam kijkt, ziet ze geen mensen maar vreemde creaturen. Terwijl zij vertelt dat ze een muisje heeft gered dat bijna verdronk in haar koffiekopje, maar wegkijkt bij het leed dat zich pal voor haar voordeur afspeelt, toont Frisch uit het raam geschoten, grofkorrelige en onscherpe beelden van kabbelend water en van daklozen, verslaafden en prostituees. Als de man vertelt dat hij in Buenos Aires woont, zijn er beelden te zien van het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima.

Vervolgens verandert Oogverblindend langzaam maar zeker in een aanklacht tegen Máxima’s vader Jorge Zorreguieta, minister van Landbouw onder het bewind van generaal Videla. Tangomuziek en een enigszins gekunstelde monoloog waarin de arts vertelt over zijn betrokkenheid bij de verdwijning van politieke gevangen zetten de verhalen over zelfmedelijden, eenzaamheid en het recht om ondanks alles van het leven te mogen genieten dan op scherp, in een moedige, geëngageerde maar wat al te intellectualistische cri de coeur.

Shosanna (Mélanie Laurent) maakt zich op voor haar heldendaad

‘We’re in the killin’ Nazi business. And business is a-boomin!’ Luitenant Aldo Raine, een rauwdauw met de kaaklijn van Marlon Brando in Apocalypse Now en een enorm litteken op zijn hals, weet het mooi te vertellen. Zijn Amerikaans-Joodse gevechtscommando is met slechts één doel in het door de nazi’s bezette Frankrijk gedropt: zoveel mogelijk ‘nazi-zwijnen’ scalperen. Hun hersens worden kapotgeslagen met een honkbalknuppel, hun kelen doorgesneden. Onderwijl staan de andere leden van de elite-eenheid lachend een broodje te eten. Wie wordt gespaard, krijgt een hakenkruis in zijn voorhoofd gekerfd.

Quentin Tarantino is terug. En hoe. Inglourious Basterds is een glorieuze revanche op zijn teleurstellende B-film Death Proof. Het scenario is intelligent, de monologen en dialogen zijn onnavolgbaar, zijn regie is wervelend. Christoph Waltz (die vooral in Duitse krimi’s speelde) steelt de show als SS-kolonel annex talenwonder Hans Landa, en werd op het festival van Cannes verdiend bekroond als beste acteur, maar ook de andere acteurs maken ware kunststukjes van hun rol.

Brad Pitt overtuigt als Lt. Aldo Raine (die Indianenbloed door zijn aderen heeft stromen), Martin Wuttke (eerder te zien als Joseph Goebbels in Margarethe von Trotta’s Rosenstraße) maakt een volstrekte karikatuur van Adolf Hitler. Daniel Brühl is een prachtige quasi-bescheiden ijdeltuit van een soldaat, en de Franse Uma Thurman-look-a-like Mélanie Laurent is een ontdekking als de jonge, beeldschone Joodse Shosanna Dreyfus, die ternauwernood aan Landa is ontsnapt en sedertdien in de buurt van Parijs een bioscoop runt.

In de eerste drie hoofdstukken van het ruim tweeënhalf uur durende Inglourious Basterds worden alle hoofdrolspelers geïntroduceerd, in tergend lang uitgespeelde scènes. In hoofdstuk vier en vijf komt alles en iedereen op een magistrale manier samen.

Er zijn virtuoze terzijdes, waarin bijvoorbeeld wordt uitgelegd hoe licht ontvlambaar nitraatfilms zijn, en talrijke cinefiele verwijzingen. Gedachten komen kort in beeld, met chocoladeletters en pijltjes worden personages als Joseph Goebbels en Martin Bormann geduid. De muziek is, zoals altijd bij Tarantino, heerlijk: veel Ennio Morricone. David Bowies Cat People (Putting Out Fire) belandde onder een schitterende scène waarin Shosanna zich opmaakt voor haar heldendaad.

Inglourious Basterds – Tarantino ontleende de foutgeschreven filmtitel aan Enzo G. Castellari’s Quel maledetto treno blindato (The Inglorious Bastards) uit 1978, een rip-off van Robert Aldrich’s The Dirty Dozen – is een (spaghetti)western gecombineerd met een oorlogsdrama, men-on-a-mission-actie vervlochten met een Franse praatfilm. Het is een sprookje over de Tweede Wereldoorlog en een Joodse wraakfantasie ineen, en een ode aan de magie van de cinema: Tarantino gebruikt het medium om de geschiedenis te herschrijven.

Dat is nog reuze grappig ook – als je je er tenminste overheen kunt zetten dat je naar een vette, zeer gewelddadige actiefilm over de Tweede Wereldoorlog en de Jodenvervolging zit te kijken.

Filmproductiemaatschappij Kasander Film stuurde een mail: ‘Het onderstaande persbericht wilde wij u persoonlijk toezenden. Wellicht interessant om te vermelden aan uw lezers.’

Met ‘uw lezers’ werden de lezers van de Volkskrant bedoeld. Het ‘onderstaande persbericht’ betrof de selectie van Frank Scheffers documentaire The One All Alone voor de Orizzonti, de tweede competitie van het filmfestival van Venetië.

Ik kon het alleen maar beamen, toch heeft het bericht de krant niet gehaald. Daarin stond wel te lezen dat De laatste dagen van Emma Blank, Alex van Warmerdams bewerking van zijn toneelstuk Adel Blank, is geselecteerd voor Giornate Degli Autori, het parallelprogramma van het gerenommeerde Italiaanse filmfestival. Maar dat is dan ook een speelfilm, en Alex van Warmerdam is een bekende naam.

Dan maar zo. Ik heb de lange versie nog niet gezien, wel het 50-minuten durende Edgard Varèse, een Visionair in Geluid, die in juni 2008 het Nederlandse kunstenaarsfilmfestival DOKU.ARTS opende. En die is, zoals eigenlijk al het werk van Scheffer, zeer bijzonder: een gelaagd portret van de Frans-Amerikaanse componist Edgard Varèse (1883-1965), die wel is omschreven als ‘de stratosferische colos van het geluid’.

De film is opgenomen in een programmaonderdeel (‘The new trends in world cinema’) samen met onder meer Pepperminta, het speelfilmdebuut van de Zwitserse beeldend kunstenaar Pipilotti Rist, en nieuwe documentaires van Aleksandr Sokoerov (Reading Book of Blockade) en Frederick Wiseman (La danse – Le ballet de l’opéra de Paris).

Ook de Venetiaanse competitie oogt veelbelovend. Directeur Marco Müller selecteerde nieuwe producties van Fatih Akin (Soul Kitchen), Jaco van Dormael (het sciencefictionsprookje Mr. Nobody), Jessica Hausner (Lourdes), Shinya Tsukamoto (Tetsuo the Bullet Man) en Todd Solondz (Life During Wartime). Ook Capitalism: A Love Story dingt mee naar de Gouden Leeuw, Michael Moores visie op de financiële crisis, net als Bad Lieutenant: Port of Call New Orleans, Werner Herzogs remake van Abel Ferrara’s nouvelle violence-meesterwerkje Bad Lieutenant, met Nicolas Cage in de Harvey Keitel-rol.

Napoli Napoli Napoli, de nieuwe (Italiaanse) film van Ferrara draait dan weer buiten competitie, net als de 3D-versies van John Lasseter’s Toy Story en Toy Story 2.

Het 66ste filmfestival van Venetië opent 2 september met Baaria – La porta del vento, een peperduur drama van de Italiaanse Oscar-winnaar Giuseppe Tornatore.

‘Praten over voetbal heeft een functie’, zegt Youri Mulder in de Sportweek van deze week. ‘Voetbal – en dat is het leuke – bestaat niet alleen uit negentig minuten, maar ook uit het gedoe eromheen.’ Hoera, het nieuwe voetbalseizoen is weeg begonnen! En minstens zo belangrijk: ook de wekelijkse praatprogramma’s op tv.

Mijn persoonlijke favoriet is Voetbal International (voorheen Voetbal Insite), op maandagavond half 10 op RTL7, waarin Wilfred Genee ‘de discussies leidt over de laatste ontwikkelingen rond Koning Voetbal’.

Met Voetbal International-hoofdredacteur Johan Derksen en de vaste gasten René van der Gijp en Hans Kraay jr. worden wedstrijden en strategieën geanalyseerd en hoofdrolspelers tegen het licht gehouden, waarbij bepaald geen blad voor de mond wordt genomen. ‘Aisatti is toch een beetje een speeltuinvoetballer’, meent Derksen zomaar opeens, maar volgende week kan alles weer heel anders zijn. Derksen is de eerste om het toe te geven.

Er worden flauwe grappen gemaakt over het geverfde haar van Genee, en het fluctuerende gewicht van Derksen. Kraay jr. wordt voortdurend als een kleine jongen in de hoek gezet. ‘Hee Hansie’, zegt Van der Gijp dan, die dan wel voortdurend in de lach dreigt te schieten bij alles wat hij zegt, maar geen wedstrijd mist en goed is ingevoerd. Zijn notering in de topvijf van meest irritante voetbalanalytici in de Sportweek Eredivisiespecial slaat nergens op.

Nieuw element is de ‘Gillette Speler van de Week’, die de heren met zichtbare tegenzin uit naam van de sponsor dienen uit te reiken. ‘Een hele grote lelijke beker’ aldus Derksen. ‘Ik dacht dat het de biertap was.’

De heren hebben ieder hun eigen lijntjes en contacten en schermen met geheime rapporten. Het belangrijkste nieuws? ‘We hadden in Nederland natuurlijk onwaarschijnlijk slechte voetbalvelden, maar dat is opgelost door een rozenkweker uit Waddinxveen’, wist Derksen te melden in de eerste uitzending van het nieuwe seizoen.

Tussendoor wordt er ook nog een enkele gemailde vraag van een kijker beantwoord, en vult Derksen de voetbaltoto in. En als Genee dan meldt dat ‘al die wedstrijden te zien zijn op Eredivisie live’, voegt Derksen daar schaamteloos aan toe: ‘Daar hebben we ook een riante schnabbel, nietwaar.’

Voetbal International is formidabel geklets.