jpekker

Een van de weinige aardige bijkomstigheden van de nieuwe vormgeving van de Volkskrant is het piepkleine rubriekje over de vormgeving van boekcovers in de wekelijkse bijlage Kunst & Boeken. Kort geleden vertelde Nico Richter, die jaarlijks zo’n vijftig omslagen ontwerpt voor de uitgeverijen De Arbeiderspers, Balans en Archipel, over het omslag van De winnaar staat alleen van Paulo Coelho. ‘Ik kreeg de prent aangeleverd: eentje waarop persfotografen zich verdringen op de rode loper in Cannes. Daar speelt het verhaal zich af. Het enige wat ik hier aan heb veranderd, is de oorspronkelijk behoorlijk brede trap versmallen, zodat die figuurtjes terzijde groter werden. En dat ze tot op de rug doorlopen, dat is ook mijn inbreng.
‘En de typografie, in dit geval de letter Fournier. Ja, en dan natuurlijk het gebruik van zilverfolie, voor het sterretje midden boven op de trap, voor het woord ‘roman’ en voor het logo van de uitgever. Dat vond ik wel kunnen hier, het zilverfolie past goed bij die flitslampen. Dat ze allemaal tegelijk flitsen, die fotografen, wijst er volgens mij op dat die foto flink is gemanipuleerd.’

Volgens mij is dat flitsen niet gemanipuleerd, maar dat er vreemde dingen zijn uitgehaald met de foto is overduidelijk. En daarna dus nog ene keer, door verschillende ontwerpers in verschillende landen.

Hoe geslaagd de cover ook is, het boek ga ik niet lezen. Mijn zwarte gat na Cannes vul ik met de memoires van oud-Cannes-directeur Gilles Jacob La vie passera comme un rêve. Daarin haalt Jacob herinneringen op aan Martin Scorsese, Orson Welles, Federico Fellini, François Truffaut, Clint Eastwood, Sharon Stone en vele, vele anderen, en klapt hij uit de school over de jury in 1977, die Ettore Scola’s meesterwerk Una giornata particolare negeerde en de Gouden Palm gaf aan Padre padrone van de Taviani’s. Voor het volgende jaar stelde Jacob vijftien regels op, waarvan de vijftiende overigens ‘Heb geen regels’ luidde.

Ook goed om af te kicken van Cannes: de trailer met een rode loper vanuit de zee naar de diepzwarte sterren, begeleid door het Carnaval des Animaux van Saint-Saëns, die voor iedere film uit de officiële selectie wordt vertoond. Nog mooier is de trailer van de Quinzaine – zowel het filmpje van Olivie Jahan als de muziek van Cyril Moisson. In de nieuwste versie is ook de naam van de Nederlandse fotograaf/filmmaker Anton Corbijn verwerkt, wiens Control in 2007 een van de grote ontdekkingen uit de Quinzaine-selectie was.

Smoezelige boekjes zijn het, met alleszeggende titels als I Was Colonel Schultz’s Private Bitch. Op de covers staan sexy vrouwen met diepe décolletés; om hun bovenarm zit een rode band met hakenkruis. Ze zijn gesitueerd in de stalags, nazi-gevangenkampen. Amerikaanse en Britse gevangenen – mannen met stoere torso’s – liggen in benaderde posities en krijgen een pak rammel met venijnige zweepjes.

De boekjes dateren uit de jaren 60, ten tijde van het proces tegen Adolf Eichmann, en werden gretig gelezen. Omdat er geen andere pikante lectuur voorradig was, en omdat aan het einde de gevangenen steevast wraak namen op hun blonde beulen – ook weer door middel van mishandeling en verkrachting.

Ari Libsker maakte een documentaire over de nazi-pornoboekjes: Stalags. Die is helaas lang zo goed niet als het onderwerp zelf. Libsker – de kleinzoon van holocaustoverlevenden, zo meldt het persbericht – legt verbanden die er niet zijn, bewandelt talrijke zijpaden, en legt zaken die toelichting behoeven dan weer niet uit.

Het rommelpotje was eerder al te zien op het festivalletje Film IsReal, deze week draait Stalags in het Amsterdamse Ketelhuis.

Nadat hij vier keer eerder misgreep, heeft de Oostenrijkse misantroop Michael Haneke dan eindelijk zijn Gouden Palm, voor de in zwart-wit gedraaide perisodefilm Das weisse Band, over een groep kinderen uit een streng-protestantse gemeenschap in een Noord-Duits dorp aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog. Hij liep al tien jaar rond met het idee voor deze film, vertelde Haneke eerder deze week op een persconferentie. ‘Het leek me interessant een groep kinderen te tonen die absolute waarden krijgen onderwezen, en hoe ze die waarden overnemen. Ik wil laten zien wat de consequenties zijn, te weten: alle soorten van terrorisme. Als absolutisme wordt gekoppeld aan een ideaal, wordt dat ideaal onmenselijk – of het nu politiek of religieus is.’ ‘De film moet niet worden gezien als een commentaar enkel op fascisme’, voegde hij er nog aan toe.

Opmerkelijk: Haneke kreeg de prijs uit handen van juryvoorzitter Isabelle Huppert, die in 2001 in Cannes werd bekroond als beste actrice voor haar rol in Haneke’s gewaagde Elfriede Jelinek-verfilming La pianiste.

Ook tegen de bekroning van Jacques Audiard, die de Grote Prijs kreeg voor zijn beklemmende gevangenisfilm Un prophète, kan geen mens in gerede bezwaar maken, en hetzelfde geldt voor de Lifetime Achievement Award voor een andere Fransman, Alain Resnais, voor zijn ‘exceptionele bijdragen aan de filmgeschiedenis’.

De acteursprijzen zijn eveneens goed terechtgekomen: de Oostenrijker Christoph Waltz steelt de show in Quentin Tarantino’s brutale draai aan de Tweede Wereldoorlog Inglorious Basters; Charlotte Gainsbourg overtuigt als psychotische moeder in Antichrist, waarmee Lars Von Triers zijn eigen duivels probeert te bezweren.

De Juryprijs werd gedeeld door de vampierfilm Bak-Jwi van de Koreaan Park Chan-Wook en Fish Tank van Andrea Arnold. (En dus ook een beetje voor coproducent Kees Kasander – spreekt Nederland toch een woordje mee.)

Dan blijven er maar twee malle onderscheidingen over: dat de Filipijn Brillante Mendoza werd bekroond tot beste regisseur voor Kinatay lag wat mij betreft niet voor de hand – en niet alleen omdat Serbis die vorig jaar in competitie draaide veel beter is. En dat Mei Feng werd bekroond voor het scenario van Lou Ye’s Spring Fever had ik ook niet kunnen denken.

Er zit overigens wel één schitterende scène in Spring Fever: als een jonge vrouw heeft ontdekt dat haar man een relatie heeft, met een man nog wel, maken ze thuis ruzie. Dan belt zijn vader om hen voor het eten uit te nodigen en moet hij doen alsof er niets aan de hand is, terwijl zij steeds hysterischer wordt. Daar hadden er wel wat meer van in mogen zitten…

Mijn persoonlijke favoriet is overigens ook in de prijzen gevallen: Politist, Adjectiv van de Roemeen Corneliu Porumboiu kreeg de Juryprijs in de sectie Un Certain Regard en werd bovendien bekroond door de Fipresci. De internationale club van filmcritici vond Das weisse Band de beste film uit de officiële selectie.

Wie zegt dat critici er geen verstand van hebben…

Morgen worden in Cannes de Gouden Palm en tal van andere prijzen uitgereikt. Nu heb ik natuurlijk lang niet alles gezien, een lijstje met persoonlijke favorieten heb ik wel. Dat is dus iets anders dan een voorspelling. Sterker, in Cannes valt helemaal niets te voorspellen. Het enige wat zeker is, is dat jury’s de afgelopen jaren andere favorieten hebben dan ik.

Best beklijvende film
Lars Von Trier, die al zijn neuroses verwerkte in de horror-porno-combi Antichrist

Beste acteur
De Oostenrijker Christoph Waltz (SS-kolonel annex talenwonder Hans Landa in Inglorious Basterds)

Slechtst van elkaar te onderscheiden acteurs
Alle mannen en vrouwen die met elkaar in bed belanden in Lou Ye’s Spring Fever

Meest irritante actrice
De Italiaanse Giovanna Mezzogiorno (Mussolini-minnares Ida Dalser in Marco Bellochio’s Vincere)

Meest krankzinnige script
Ex aequo: Paul Laverty voor het vederlichte Eric Cantona-vehikel Looking for Eric en Quentin Tarantino, die eigenhandig de wereldgeschiedenis herschrijft met Inglorious Basterds.

Mijn persoonlijke favoriet van Cannes 2009 is Politist, Adjectiv van de Roemeen Corneliu Porumboiu, die drie jaar geleden met 12:08, East of Bucharest de Camera d’Or won, de prijs voor het beste debuut. In Politist, Adjectiv – opgenomen in de sectie Un Certain Regard – krijgt een politierechercheur last van zijn geweten, omdat hij een jongeman moet oppakken die wordt verdacht van handel in softdrugs. Als dan zou blijken dat hij alleen maar rookt, kan hij ook een paar jaar gevangenisstraf krijgen, en dat wil de rechercheur niet op zijn geweten hebben. Hij vindt de wetsbepaling onredelijk. In een lange, uiterst precieze scène maakt zijn superieur de rechercheur met behulp van het woordenboek duidelijk dat er niet getornd dient te worden aan de wet, dat zou maar tot chaos leiden.

Ook goed: The Red Shoes van Emeric Pressburger (maar die komt uit 1948), Tetro van Francis Ford Coppola, Ne change rien van Pedro Costa, Le père de mes enfant van Maria Hansen-Løve, en La mertitude des choses, na Steve + Sky en Dagen zonder lief de derde speelfilm van Felix Van Groeningen (vertoond in de Quinzaine des réalisateurs). Trouw aan het boek van Dimitri Verhulst, met talrijke voice-overs en extreme drankgelagen, met platte humor en karikaturale personages die ondanks alles tóch ontroeren. Variety voorspelt dat De helaasheid der dingen in de voetsporen kan treden van films als Aanrijding in Moskou en Eldorado. Het eerste prijsje is al binnen: vrijdagavond kreeg La mertitude een eervolle vermelding van een netwerk van 3.000 onafhankelijke bioscopen over de hele wereld.
 Nog meer Belgisch succes: Lost persons area, de eerste langspeelfilm van Caroline Strubbe, won de prijs voor het beste scenario van de Semaine de la Critique.

Terzijde: wat de winnaar precies opschiet met zijn Gouden Palm is de vraag. In Amerika in ieder geval vrij weinig. 4 Maanden, 3 weken en 2 dagen van Christian Mungiu bracht slechts 1,2 miljoen dollar in het laatje. L’enfant van Luc en Jean Pierre Dardenne (winnaar in 2005) nóg minder: 0,7 miljoen dollar. Elephant van Gus Van Sant (2003) bracht 1,3 miljoen op, The Wind that Shakes the Barley van Ken Loach 1,8 miljoen. De enige kaskraker van de afgelopen jaren is Michael Moore’s Fahrenheit 9/11, met een Amerikaanse recette van 119,2 miljoen dollar. Maar dat had-ie waarschijnlijk ook wel binnengehaald zonder Palm…

De film met de meeste arthouse-potentie van deze editie lijkt Precious van Damien Paul, over een moddervet, zestienjarig meisje uit Harlem dat zich ondanks vreselijk misfortuin niet laat kisten. De film is gebaseerd op de roman Push: A Novel van Sapphire (zo heette de film aanvankelijk ook), werd geproduceerd door Oprah Winfrey, heeft een cast met onder anderen Mariah Carey en Lenny Kravitz, en won op het Sundance Festival al de Grote Juryprijs, de Speciale Juryprijs (voor actrice Mo’nique) en de Publieksprijs. In Cannes draaide de film in de sectie Un certain régard.

A-film (‘Vanaf 2009 bepalen commerciële publiekstrekkers en kinderfilms samen met Oscarwinnaars en artistieke meesterwerken het gezicht van A-film’) brengt de film in de Nederlandse bioscopen uit. Als ze hoofdrolspeelster Gabourey ‘Gabby’ Sidibe nu nog in de show van Paul de Leeuw weten te krijgen, wordt het vast wel wat.

foto Rob Hornstra

Mijn beeld van Sochi wordt grotendeels bepaald door de documentaire Tender’s Heat. Wild Wild Beach (Zar nezhnykh. Dikyi, dikyi plas) van Alexander Rastorguev, Vitaly Mansky en Susanna Baranzhieva, die in 2006 op het IDFA werd bekroond met de Speciale Juryprijs. ‘Een dapper, onverschrokken en bewust ongeliefde en onsmakelijke film die het meest lompe gezicht en de krachtpatserij van het Rusland onder Poetin laat zien’, oordeelde de jury.

Dat is niets te veel gezegd. Er wordt gezopen en gelald, gerollebold en gescholden in Tender’s Heat. Een dwerg trouwt met een enorme vrouw. De Russische president Poetin wordt gefilmd tijdens een ongeïnspireerd bezoek aan een school. Een kameel wordt zo ernstig mishandeld dat hij overlijdt. Een jonge politicus met een enorme buik en zijn broodmagere vriend hebben voor de camera seks met een jong meisje. (Dat laatste was overigens in scène gezet, beweerde de Russische documentairemaker Serhej Loznitsa destijds op IDFA, en misschien nog wel meer.)

In 2014 vinden de Olympische Winterspelen plaats in Sochi, en dat heeft gevolgen. Vluchtelingenflats en armoedige resorts verdwijnen in rap tempo uit de deels mondaine, deels verarmde badplaats Sochi. Duizenden arbeiders uit geheel Rusland en daarbuiten wonen in prefab-woningen om de stadions, hotels en moderne infrastructuur op tijd af te hebben. Helikopters vliegen af en aan met bouwmateriaal. De economische crisis wordt zo goed en kwaad als het kan verdoezeld.

Fotograaf Rob Hornstra en schrijver/filmmaker Arnold van Bruggen gaan de ‘extreme make-over’ de komende vijf jaar documenteren. The Sochi Project wordt een atlas van documentairefotografie, film en reportage over een wereld in verandering. Een wereld vol verschillende realiteiten binnen een bijzonder, klein geografisch gebied.

Het is geen goedkoop project en daarom zoeken Hornstra en Van Bruggen donateurs. Doneren kan op verschillende manieren, met een inleg van tenminste 10 euro of een bedrag van meer dan 1000 euro. Nog niet overtuigd? Meer werk van Hornstra is te zien op zijn website, op het Fotofestival in Naarden, op de exposities van de Prix de Rome in Amsterdam en Rotterdam, en staat dezer dagen regelmatig in kranten als NRC en de Volkskrant.

Quentin Tarantino heeft een reputatie waar het de soundtracks van zijn films betreft. Zo ontrukte hij Little Green Bag van de George Baker Selection aan de vergetelheid, en poetste hij ook Santa Esmeralda’s Please Don’t Let Me Be Misunderstood weer op.

Het meest opvallende nummer in Inglorious Basterds is Cat People (Putting Out Fire) van David Bowie. Dat was al eens eerder in een film te horen. Sterker: Bowie schreef het nummer in 1982 speciaal voor Paul Schraders remake van Cat People, samen met Giorgio Moroder, die tekende voor het grootste deel van de soundtrack.

In Inglorious Basterds zit het nummer onder een scène waarin de aan de wrede SS-kolonel Hans Landa ontsnapte Shosanna Dreyfus zich opmaakt voor de wereldpremière van de Duitse propagandafilm Stolz der Nation in haar Parijse filmtheater, in aanwezigheid van de Nazi-kopstukken Adolf Hitler, Joseph Goebbels, Herman Göring en Martin Bormann.

Shosanna Dreyfus wordt overigens gespeeld door de Française Mélanie Laurent, die eerder (kort) te zien was in Indigènes en De battre mon coeur s’est arrêté (van regisseur Jacques Audiard, wiens Un prophète deze editie door velen wordt getipt als winnaar van de Gouden Palm). Laurent regisseert zelf ook. Vorig jaar dong haar De moins en moins in Cannes mee naar de Gouden Palm voor de beste kortfilm.

NB. In Inglorious Basterds zit één scène twee keer, van Hitler in de bioscoop. Foutje of expres? Volgens welingevoerde bronnen is de film in grote haast vervolmaakt, en zal er nog wel het een en ander aan worden veranderd voordat hij in de reguliere bioscoop wordt uitgebracht…

Quentin Tarantino en de cast van Inglorious Basterds. Links Mélanie Laurent. Foto Vanity Fair.

‘Ik draag een geel T-shirt’, had Jochem de Vries door de telefoon gezegd. Op het afgesproken tijdschrift stonden er in de menigte voor de deur van het festivalpaleis stonden twee mensen met een geel T-shirt: een Japanse jonge vrouw, die het shirt zo had geknoopt dat haar buik zichtbaar werd, en een man op leeftijd met een hond. De Jochem de Vries die ik moest hebben, kwam aanlopen met een flyer in zijn hand. ‘Kijk’, zei hij. ‘In de flyer van Holland Film staat de verkeerde begintijd. Ik heb mijn eigen film gemist.’

Van de 29-jarige Jochem de Vries draaien twee films in Cannes, een unicum. Het slechts 12 minuten durende Missen, een ingetogen, hartverscheurende schets over een 7-jarig meisje en haar welwillende, nietkunnende moeder, dingt mee naar de Gouden Palm voor beste kortfilm. Zijn korte documentaire Trans-Siberian Voices (die onderdeel uitmaakt van een enorm Frans project) is opgenomen in de kortfilmsectie van het parallelfestival Semaine de la Critique.

De Vries studeerde in 2004 af aan de Utrechtse Hogeschool voor de Kunsten, en maakte enkele korte films die te zien waren op het filmfestival in Utrecht en in een enkel buitenland. Missen, die werd afgewezen voor de reeks NPS Kort!, maakte hij met subsidie van het Fonds voor Beeldende Kunsten en het Amsterdam Fonds voor de Kunst; zijn apparatuur regelde hij zelf. Toen de film klaar was, heeft hij het adres van het festival van Cannes van internet geplukt en een dvd op de post gedaan. ‘Ik heb niet gelobbyt’, vertelt hij op een terras tegenover het Festivalpaleis, waar zaterdag de officiële première van Missen plaatsvindt. ‘Enkele weken geleden werd ik gebeld door een Engelssprekende man met een onmiskenbaar Frans accent: “Mister De Vries, congratulations!”.’ Hij staat er nog van te kijken. ‘Er zijn maar negen films uitverkoren! Uit meer dan vijfduizend inzendingen van over de hele wereld. Nu draait mijn film hier. In een zaal met 1100 stoelen’, jubelt De Vries.

Missen speelt zich af in Amsterdam-Noord. De Vries toont een moeder en een dochter die bezig zijn een bus te halen. Na verloop van tijd ontvouwt zich hun ware verhaal. Althans, krijgt de kijker enige clous over hun achtergronden. ‘Ik houd van suggestie. Met films die alle kaarten op tafel leggen, heb ik niets.’ Het blijkt ook uit zijn voorbeelden; De Vries houdt van Michael Haneke, Bruno Dumont, Laurent Cantet. ‘Dat soort films moeten we hier toch ook kunnen maken.’

Een plan voor zijn eerste speelfilm ligt bij het Filmfonds, maar werd in eerste instantie al eens afgewezen. ‘Ik hoop dat de selectie voor Cannes een beetje helpt een volgende stap te zetten.’

Eric Cantona speelt min of meer zichzelf in het lichtvoetige Looking for Eric van Ken Loach. De orakelende ex-voetbalgrootheid zorgt ervoor dat een Cantona/Manchester United-fan met dezelfde voornaam zijn leven weer op de rails krijgt. In een ontzettend leuk interview vertelde Cantona dat hij zelf geen helden had, maar dat hij wel een enorme bewonderaar was van het Ajax dat in het begin van de jaren ’70 drie keer de Europacup 1 won, en van Johan Cruyff in het bijzonder.

Voetbal en film vertonen volgens Cantona vele overeenkomsten, in de ene subcultuur heb je de coach, in de andere de regisseur; in de ene de clubpresident, in de andere producent; in de ene de spelers, en in de andere de acteurs. Opmerkelijk: Cantona beschouwt zichzelf niet als de eerste violist, maar als een teamspeler. ‘Ik geef liever een mooie pass.’

Op de vraag of hij zichzelf net als veel van zijn generatiegenoten nog eens als coach ziet terugkeren in de voetballerij, antwoordde hij positief. ‘Maar alleen als ik er iets bijzonders van kan maken. Als ik het idee heb dat ik het voetbal kan veranderen, kan verrijken.’ Ook hier is Johan Cruyff zijn grote voorbeeld. ‘Wat hij heeft gedaan met Barcelona is magnifiek. Maar dat is weinigen gegeven. Ik ben ervan overtuigd dat Marco van Basten het ook kan. Let maar op: als hij naar AC Milan gaat, zal hij zeker slagen.’

Cantona sardine-persconferentie

Het Nederlands Fonds voor de Film en Cinema de Balie presenteren het filmevenement Filmprikkels. Daarin toont Onderzoek & Ontwikkeling, met afstand de meest interessante afdeling van het Filmfonds, alle films waaraan het afgelopen jaar een financiële bijdrage is gegeven.

En wanneer plannen het Filmfonds en De Balie dit alleraardigste evenement? Op zondag 17 mei! Precies tijdens het festival van Cannes, als alle Nederlandse journalisten die ook maar iets van doen hebben met of willen weten van de kunstzinnige film niet in Amsterdam zijn.

Zo wordt het natuurlijk nooit iets. Wie bedenkt zoiets in hemelsnaam?

Met de klok mee: regisseur Ramon Gieling, rechtsback Dick Schneider, rechtsbuiten Sjaak Swart en linksbuiten Robbie de Wit. FOTO BOB BRONSHOFF

In de week dat de kluizenaar Piet Keizer weer eens van zich deed spreken – in een column op de website SportAmstelveen.nl raadde hij Ajax aan een skileraar op te nemen in de technische staf – duikt het voormalige fenomeen ook op in een aflevering van KRO Profiel: De Linksbuiten, gemaakt door Ramón Gieling (Johan Cruijff – En un momento dado). Hier laat hij zijn voeten spreken: keer op keer zijn de beelden te zien uit de beginfase van de Europacup 1-finale tussen Ajax en het Griekse Panathinaikos: passeerbeweging buitenom Keizer, voorzetje, kopbal Dick van Dijk. 0-1.

Eigenlijk had Gieling, die zelf nog een blauwe maandag linksbuiten speelde in de betaalde jeugd van Vitesse, het profiel in zijn geheel aan Piet Keizer willen wijden (de werktitel luidde De Schaar of Het Grote Zwijgen). Maar toen de publiciteitsschuwe Keizer niet mee wilde werken, besloot de filmmaker zijn aandacht te verleggen naar de positie van linksbuiten in het algemeen en de schaar in het bijzonder.

In een setting die refereert aan de beroemde fotoserie van Edward Muybridge laat Gieling de schaarbeweging eindeloos uitvoeren, in slowmotion, begeleid door klassieke muziek. Bewegingswetenschapper Ronald van Gelder analyseert de passeerbeweging; schrijver en oud-voetballer Herman Brusselmans en Ajax-teammanager David Endt (een voormalige rechtsback) mijmeren over de vele briljante gekken die de positie hebben ingenomen. De bewonderenswaardig afgetrainde Sjaak Swart is opgetrommeld om het verschil tussen links- en rechtsbuitens te verduidelijken.

Er zijn heerlijke beelden van Real Madrid-ster Francisco Gento en de Braziliaan Garrincha. Het slangenmens Rob Rensenbrink, Feyenoord-icoon Coen Moulijn en de onfortuinlijke Rob de Wit (de linksbuiten die het Nederlands elftal met een briljante beweging – géén schaar – langs Hongarije loodste, en daarna, in de bloei van zijn carrière, door een hersenbloeding werd getroffen) komen aan het woord over de schaar van Piet Keizer. Ze zijn het allemaal met elkaar eens: Pietje deed ’m echt perfect!

KRO Profiel: De linksbuiten, do 14 mei, 22.50 uur, Nederland 2.