Links de poster van Legally Blonde, een luchtige komedie rond Reese Witherspoon; midden de luchtige rip-off Blonde & Blonder (tevens een rip-off van Dumb & Dumber); rechts de poster van de luchtige musical Petticoat met Chantal Janzen. Ze zijn voor een dom blondje maar moeilijk uit elkaar te houden…
‘Een stripverhaal van de rijke geschiedenis van het Stedelijk Museum’, zo typeert curator Carolien Glazenburg de affiche-expositie in de rondgang rond de beroemde trap van het Stedelijk Museum: in 109 affiches wordt zichtbaar wat er sinds de opening in 1895 allemaal is gebeurd in het Stedelijk Museum: hoe de functie van het gebouw veranderde; wat roemruchte directeuren als Willem Sandberg, Edy de Wilde, Wim Beeren en Rudi Fuchs aan iconische tentoonstellingen organiseerden; en hoe rijk de Nederlandse ontwerpgeschiedenis is.
De jongste poster is voor ‘Off the Record’ uit 2009 (grafisch ontwerp: Sabine Verschueren), een expositie van de gemeentelijke kunstaankopen tijdens Art Amsterdam; het museum had toen al even geen eigen onderkomen meer. Het alleroudste affiche dateert uit 1909, en maakt reclame voor een expositie over de hofhouding van Koning Willem III (‘toegang vrij’); het museum deed dienst als kunsthal, waar allerlei groepen en instanties gebruik van konden maken. De gemeente Amsterdam toonde er bijvoorbeeld welke nieuwe formulieren er gebruikt gingen worden voor het innen van belastingen.
De meeste affiches zijn, hoe kan het ook anders, van de hand van Willem Sandberg, die van 1945 tot 1962 ‘designing director’ van het Stedelijk was. Hij maakt heldere, zwierige, schijnbaar simpele letteraffiches – stuk voor stuk kunstwerken op zichzelf. Het rijke oeuvre van Sandberg laat zien hoe verscheidenheid en continuïteit kunnen uitmonden in een consequente grafische stijl van een museum. Dwars is hij ook: in de poster voor ‘150 jaar mode’ verwerkt hij tijdens de oorlog het woord moffen; die moest op last van de Duitsers direct worden verwijderd.
Na Sandberg komt Wim Crouwel, die ook letteraffiches maakt, maar dan naar Zwitsers voorbeeld, volgens een strak stramien (fameus is zijn zwart-witte poster voor de expositie ‘Vormgevers’ uit 1968 met een handgemaakt grid). Na Crouwel komt Anthon Beeke, die uitpakt met ‘staged photography’: hij bouwt hele installaties en beschildert mensen, fotografeert die vervolgens en gebruikt het beeld als basis voor het affiche.
Glazenburg koos posters van roemruchte exposities en van zo’n beetje iedere Nederlandse ontwerper van naam: Jans Bons is vertegenwoordigd, Wild Plakken, Hard Werken, Irma Boom (met niet zo’n heel erg fraaie poster, voor het World Wide Video Festival in 1998), Lex Reitsma, Esther Noyons (de gewonde stierenvechter voor een expositie van fotografe Rineke Dijkstra; eerst hing een teaserposter zonder tekst in de stad, later de echte met de naam van het museum erop) en Mevis & Van Deursen. Het Amsterdamse grafisch ontwerpduo tekent ook voor de nieuwe, tijdelijke huisstijl: een dieproze T bestaand uit twee banen. Hun poster voor ‘the temporary stedelijk at the stedelijk museum’ hangt overigens niet in het museum, maar in de stad: in de abri’s van JCDecaux.
Opvallend én confronterend is ook het tekstaffiche dat een tijdlang in de entree van het Stedelijk Museum CS heeft gehangen, om toeristen erop te wijzen dat in dit tijdelijke onderkomen geen plek was voor ‘oude’ kunstenaars als Rietveld, Mondriaan en Picasso. Door hun namen staat een dikke streep. De uitsmijter: ‘… de vaste collectie ziet u eind 2009 weer in het Stedelijk Museum aan het Museumplein!’.
Zo ver is het nog niet, helaas.
Wanneer het museum weer permanent opengaat, blijft de rondgang rond de trap (‘Zaal 30’) de plek voor affiches. Nu zijn er nog reprints te zien, die niet allemaal even mooi van kleur zijn en soms ook wel wat vlekkerig. Dan, als de klimaatbeheersing functioneert, kan de rijkdom van de postercollectie van het Stedelijk – meer dan 30 duizend stuks – pas écht goed zichtbaar worden. Opschieten! ‘Stedelijk in affiches’ maakt hongerig.
stedelijk in affiches. t/m 9 januari 2011 in The Temporary Stedelijk in het Stedelijk Museum, Paulus Potterstraat 13.
Links de poster van Mystic River, Clint Eastwoods wraakfilm uit 2003; rechts de poster van Schemer, Hanro Smitsmans speelfilmadaptie van de krankzinnige moord op Maja Bradarić in 2003. De overeenkomsten zijn onmiskenbaar, maar een subtiel verschil is er ook: het water op de Mystic River-poster is rimpelloos, in het water op het Schemer-affiche zijn nog kringen zichtbaar. De daad laat sporen na.
Op de subtiele Franse poster van Piranha 3D heeft de dobberende jongevrouw eigenlijk helemaal niet zo veel reden tot ongerustheid – in ieder geval niet in vergelijking met de Amerikaanse en de Nederlandse…
Toneel- en filmregisseur Theu Boermans is bezig met een musical naar Soldaat van Oranje, die vanaf oktober te zien in De TheaterHangaar. Dat is een nieuw theater op voormalig Marine Vliegkamp Valkenburg in Katwijk. Om ervoor te zorgen dat er straks een beetje publiek komt naar de grootschalige productie, is nu de stad reeds vol posters gehangen. Ze zijn oranje – dat treft. En er staat geen foto van de hoofdrolspelers op, alleen de titel in grote zwarte kapitalen: SOLDAAT VAN ORANJE – DE MUSICAL. Erboven staat een kroontje, achter de titel een grote, intrigerende V.
Waar staat die V voor? Op het wereldwijde web heb ik het niet kunnen vinden. Op mijn twittervraag kreeg ik twee antwoorden: Ik denk voor \”verschrikkelijk dat overal een musical van gemaakt moet worden\”, schreef Suska. Zal wel victorie zijn. of erik hazelhovv roelvzema? of misschien de V van uitVerkocht al! aldus Robbert Blokland.
Tonneke Mulder, hoofd marketing & fondsenwerving van Terschellings Oerol, aan wie ik de vraag ook had voorgelegd, belde het productiekantoor. Het antwoord is een beetje teleurstellend… Tijdens de voorbereidingen is uitgebreid over het verhaal gesproken en kwam een aantal kernwoorden terug waar het verhaal om draait. Die beginnen allemaal met een V. V staat dus onder mee voor vriendschap, verliefdheid, vrijheid, verraad… (Kennis is teleurstelling…)
Toen Paul Verhoevens film in 1977 in de bioscoop werd uitgebracht, stond er overigens ook geen acteur op het affiche. Soldaat van Oranje werd aan de man gebracht met een rood wit blauw affiche. In het middelste witte vlak stond de filmtitel. In grote oranje kapitalen. Pas veel later, hij was intussen een grote ster, verscheen Rutger Hauer op posters en dvd-hoesjes.
Op het affiche van Jaws, Steven Spielbergs iconische zomerblockbuster uit 1975, duikt de gigantische witte haai op onder een meisje dat naakt in zee zwemt. De film werd een enorm succes, dus er kwamen talrijke vervolgen. En zoals die films variaties op een thema waren, werd ook voor de posters het geniale stramien van het origineel gekopieerd. Op het affiche van Jaws 2, uit 1978, duikt de witte haai op achter een meisje dat aan het waterskiën is; op dat van Jaws 3-D (1983) achter de filmtitel, die in perspectief is gezet zodat het niemand kan ontgaan dat de film in 3D is.
Wél mooi is de teaserposter van Jaws: The Revenge (1987). Daarop vormt de snoet van de verticaal uit de diepte opduikende haai de A. Op de poster werd later hetzelfde titelbeeld gebruikt, maar staat ook nog een vrouw die op de voorplecht van een wiebelend bootje met een harpoen de haai van het vege lijf probeert te houden. Nóg mooier is het Poolse affiche van Jaws 2, waarop ontwerper Edward Lutzcyn de van onder opduikende, gigantische witte haai twee bekken vol vervaarlijk glimmende tanden gaf.
Ook goedkope inhakers als Up from the Depth, L’ultimo squalo en Piranha kregen posters die opzichtig verwijzen naar Jaws. En hetzelfde geldt – natuurlijk – voor de 3D-versie van Piranha die binnenkort in de bioscopen verschijnt. Op de Franse variant dobbert maar weer eens een meisje nietsvermoedend op een luchtbedje; onder haar lichten de bijtgrage tandjes van een school piranha’s op. Ook de tagline laat weinig aan de verbeelding over: Sea, Sex… and Blood. Origineel is het niet, effectief wel…
Goede bedoelingen kunnen de studenten van Lichting 2010 van de Nederlandse Film en Televisie Academie niet worden ontzegd. In tegendeel. De jongafgestudeerden zijn idealisten; hun 13 afstudeerfilms laten zien dat ze hun onderwerp bewonderen of er zielsveel van houden, en dat ze graag willen dat het publiek óók van het onderwerp gaat houden; een enkel filmpje eindigt zelfs met een website en een telefoonnummer.
Goed gemaakt zijn ze wel, maar de meeste filmpjes zijn al te braaf en bleu. En exact hetzelfde kan worden gezegd van de bijbehorende filmposters.
Saul Bass’ duizelingwekkende Vertigo-affiche blijft een onuitputtelijke bron van inspiratie. Het stond recent model voor de thriller Buried en de Deense film Alting bliver godt igen en het heeft er alle schijn van dat ook de vormgeving van de boekcover van The Terrible Privacy of Maxwell Sim (De afschuwelijke eenzaamheid van Maxwell Sim) erdoor is beïnvloed.
Die tandenborstels staan er overigens ook niet voor niets: de titelheld van de nieuwe satire van Jonathan Coe is vertegenwoordiger in milieuvriendelijke tandenborstels…
Daags voor de Tweede Kamerverkiezingen stond er in NRC Handelsblad een stuk waarin een verband werd verondersteld tussen verkiezingsposters en (historische) verkiezingsnederlagen. Aldus werd de iconische groene poster van de PSP uit 1972, met een jonge, blote vrouw en een koe (‘PSP ontwapenend’), tot één van de allerslechtste gebombardeerd (want van 4 naar 2 zetels).
Zou er echt een verband zijn tussen posters en verkiezingsuitslag? Op een van de weinige verkiezingsposterborden die nog overeind staan in Amsterdam – tussen de spoorlijn en de Panamalaan – valt op te maken hoe volstrekt inwisselbaar de posters eigenlijk zijn, en hoe loos de leuzen (Ik was er al wel dertig keer langs gefietst voordat me opviel dat er iets niet in de haak was).
Job Cohen is nu lijsttrekker van de VVD (‘De economie kan wel wat VVD gebruiken’ staat er onder zijn hoofd); Mark Rutte leidt de PvdA (‘Sterk en sociaal’). Ook Geert Wilders (‘Eerlijke kansen voor iedereen’) en Femke Halsema (‘Meer veiligheid, minder immigratie’) hebben stuivertje gewisseld. Het hoofd van CDA-lijsttrekker Balkenende staat op de poster van Trots op Nederland (‘Meedoen moet, teruggaan ook goed’ – die Rita Verdonk-slogan was me eerder eigenlijk ook nooit opgevallen), Verdonk is doorgehopt naar het CDA (‘Betrokken / Betrouwbaar / Verdonk’).
Na wat gegoogle blijkt dat de nepposters een actie zijn van hi-society: ‘Overstappen was nog nooit zo makkelijk.’ Best leuk, in ieder geval beter geslaagd dan de nepposters die in de week van de verkiezingen de cover van de VPRO Gids sierden.
Links de poster van The American, de nieuwe film van de Nederlandse fotograaf en regisseur Anton Corbijn, met George Clooney en Thekla Reuten in de hoofdrollen. Rechts de poster van van Alting bliver godt igen, die onder de internationale titel Everything Will Be Fine te zien is op het Cannes-parallelfestival Quinzaine des Réalisateurs, die weer gebaseerd is op Saul Bass’ iconische poster voor de Hitchcock-klassieker Vertigo. Die poster diende recent ook als voorbeeld voor Buried, een claustrofobische thriller over een man die levend wordt begraven in een kist, met niets anders dan zijn aansteker en mobiele telefoon. Maar de poster van Buried lijkt in geen velden of wegen op die van The American…
Twitter: jpekker
