jpekker

Het HAFF is van het najaar verhuisd naar het voorjaar. Hoe dat zo?
“Het is een wat rustiger periode. In het najaar zaten we ingeklemd tussen het Nederlands Film Festival en het IDFA. We hebben nu een veel betere afstemming met het NFF. Het scheelt bovendien enorm in de publiciteit. Ook de buitenlandse concurrentie was groot in het najaar; het lijkt erop dat we nu wat gemakkelijker premières kunnen krijgen.”

Op de vorige editie was een retrospectief gewijd aan de Chinees Xun Sun; deze editie richt het HAFF opnieuw de blik op China. Toeval?
“Nee, er gebeurt daar zo ontzettend veel. Er is een nieuwe generatie aan het werk, die commentaar levert op het China van nu, met name op de verloochening van de eigen culturele geschiedenis. Ja, dat wordt oogluikend toegestaan, zo lang het allemaal maar niet té expliciet wordt.”

Veel van de films zijn gemaakt door beeldend kunstenaars en worden (ook) vertoond in galeries.
“Ze zijn wat minder narratief dan wij gewend zijn, het zijn een soort statements, maar het werkt heel goed op het grote doek. Je moet de makers leren kennen en hun films leren kijken en leren begrijpen. Als je dat doet, als je je er voor openstelt, is het een fantastisch mooie beleving.”

Het HAFF zet ook de spotlights op games; zo lijken jullie beide de uitersten van het spectrum, van underground tot commercieel, te beslaan.
“De games die wij vertonen zijn minder commercieel dan je misschien zou denken. Het is waar dat er vandaag de dag in de game-industrie meer wordt omgezet dan in de filmindustrie, maar ook hier geldt dat de grootste winsten worden behaald met een klein percentage games. De meeste games brengen maar weinig op, maar daar zitten wel hele bijzondere werkjes tussen. Er worden geweldige, volstrekt eigen werelden gecreëerd. Alles kan. Dat willen we met name laten zien.”

Ook niet al te commercieel dus. Zijn er ook grote titels te zien op het HAFF?
“Ja hoor. We draaien bijvoorbeeld Rango, een liefdevolle ode aan de western van Gore Verbinski, die eerder dit jaar werd bekroond met de Oscar voor Beste Animatiefilm. En ook Tin Tin van Peter Jackson en Steven Spielberg gaat bij ons in de herkansing. Dat vind ik een ondergewaardeerde film.”

En Hans Walther’s Sprookjesboom De film, de eerste avondvullende Nederlandse animatiefilm sinds de Bommelfilm Als je begrijpt wat ik bedoel in 1983?
“Die draait op dit moment nog met veel succes in de reguliere bioscoop. Met alle respect, maar het is precies wat je van een opdrachtfilm voor De Efteling mag verwachten. Daarbij komt dat wij verder niets voor de doelgroep ‘3+’ programmeren. Als we De Sprookjesboom op het HAFF zouden vertonen, zou de zaal waarschijnlijk leeg zijn, en dat is nu net niet de bedoeling”

Tot slot: het HAFF is uit de landelijke culturele basisinfrastructuur (BIS) geknikkerd. Hoe ziet de toekomst er nu uit?
“Uitermate optimistisch. Ja echt. We hebben net een aanvraag gedaan bij het Filmfonds; daarnaast hebben we subsidie aangevraagd bij de Gemeente Utrecht en de Provincie. Ik heb er een heel goed gevoel over. Dat moet ook wel; wij zijn de enige instelling die de ontwikkeling van de animatie in al zijn facetten laat zien. Alles komt hier samen, lang en kort, experimenteel en mainstream, vertoning en discussies. Het is belangrijk dat die continuïteit wordt gewaarborgd.”

Holland Animation Film Festival. Van 28/3 t/m 1/4 in Utrecht.

Hij heeft zich er niet bepaald vanaf gemaakt, de Chinese kunstenaar Sun Xun. Tijdens zijn artist-in-residency, op uitnodiging van het Holland Animation Film Festival (HAFF), werkte hij acht weken lang, van een uur of acht ’s avonds tot een uur of zes, zeven in de ochtend op verschillende locaties in Utrecht. Hij maakte een metershoge wandschildering in het Centraal Museum; hij schilderde, tekende, gutste en filmde in het Centrum Beeldende Kunst Utrecht. De vrucht van al zijn arbeid, de 10-minuten durende animatiefilm Clown’s Revolution, ging woensdagavond in Utrecht in wereldpremière. In het Centraal Museum is het ‘ruwe materiaal’ te zien dat hij creëerde voor het schitterende filmpje.

Sun Xun (Fuxin, 1980) bekwaamde zich in de drukkunst aan de Academie voor Beeldende Kunst in Hangzhou voordat hij in 2006 zijn eigen animatiestudio Pi begon. Sindsdien combineert hij beide ambachten en is zijn werk te zien op filmfestivals én in galerieën voor hedendaagse kunst (hij had solo-exposities in onder meer New York en Shanghai; momenteel loopt er een expositie in Basel).

HAFF-directeur Gerben Schermer ontdekte Sun Xun in 2008 in de ShanghART Gallery in Shanghai. Dat jaar besteedde het animatiefestival al een klein retrospectief aan hem; deze editie, waarvoor hij ook het festivalaffiche maakte, wordt naast Clown’s Revolution zijn half uur durende 21G vertoond, die eerder dit jaar in wereldpremière ging op het filmfestival van Venetië.

Hij begon twee maanden geleden met helemaal niets, benadrukt Xun Sun: hij heeft zich voor Clown’s Revolution laten inspireren door zijn nieuwe, Nederlandse leefomgeving. Door de Hollandse meesters, Van Gogh, de herfstbladeren en de slakken in de achtertuin van zijn tijdelijk woning. Afval – van een oud fietsslot dat hij op straat vond, oude stoelen, een tafelblad en delen kliklaminaat – en Nederlandse kranten; het kreeg allemaal een plek in zijn creatie. Ook een aantal Duitse kranten overigens; Sun Xun (Jan Svankmajer, William Kentridge en de ‘oude Chinese en Russische animatoren’ behoren tot zijn voorbeelden) zag het verschil niet en de krantenverkoper kon natuurlijk ook niet bevroeden dat zijn Chinese klant op zoek was naar Nederlandse kranten.

Sun Xuns ideeën krijgen vorm in aardedonkere houtsnedes en dito schilderijen, aquarellen, en inkttekeningen op hout, karton en papier, die vervolgens stuk voor stuk worden gefilmd, een tikje veranderd en opnieuw gefilmd. Het resultaat is een grafisch meesterwerk: zwart, dreigend en surreëel, overlopend van engagement en symbolen die voor een Westerse kijker overigens lang niet allemaal even eenvoudig te duiden zijn.

De rode draad in zijn werk, of het nu films, schilderingen en installaties zijn, is de (Chinese) geschiedenis en de overlevering ervan in de vorm van mythen en leugens. ‘De geschiedenis is een cirkel’, meent Sun Xun. ‘Je eindigt waar je begint. En ondertussen gaan er mensen dood. Dat is het verschil tussen een echte revolutie en mijn revolutie. Bij mij vloeit er geen bloed, er vallen geen doden. Ik heb fijn werk. Ik zou nooit politicus willen zijn.’

Anders dan bijvoorbeeld Liu Xiaobo, de Chinese dissident aan wie vorige maand de Nobelprijs voor de Vrede 2010 werd toegekend, is Xun Sun ook nooit in aanraking geweest met de Chinese autoriteiten. ‘Ik word op geen enkele manier beperkt. Ik kan in mijn films vertellen waar er volgens mij allemaal aan schort in China. Ik kan in interviews ook zeggen dat de regering tekort schiet. Maar ik moet niet oproepen tot een revolutie. Zolang ik mijn kritiek verwoord in mijn werk is er geen enkel probleem. Ik zou ook niet anders willen. Ik maak kunst. Ik spreek in kunstwerken.’

De films van Sun Xun zijn t/m 7 november te zien op het Holland Animation Film Festival. De expositie in het Centraal Museum in Utrecht loopt t/m 9 januari 2011.

HAFF-directeur Gerben Schermer (m.), omringd door collega's Otto Alder (Stuttgart, Leipzig en Fantoche) en Chris Robinson (Ottawa), getekend door de Duitse filmmaker Andreas Hykade. Van Hykade is deze editie van het HAFF Love & Theft te zien.

In 1985 vond op initiatief van animatiefilmer Gerrit van Dijk het eerste Holland Animation Film Festival plaats in Utrecht. Gerben Schermer was destijds stagiair in ’t Hoogt en hielp het festival mede organiseren. Er draaiden een stuk of dertig films; voor de ‘animatie-fijnproevers’ was er een retrospectief van de in 1973 overleden tekenaar-illustrator Ton van Saane (‘met vier nog niet eerder uitgebrachte films’) en er werd veel ruimte en tijd besteed aan de computer ‘en de animatie die met deze machine verricht kan worden.’

Bij het 25-jarig jubileum – het HAFF is uitgegroeid tot een jaarlijks feest van en voor de animatie; met de computer worden animatiefilms gemaakt die destijds niet voor mogelijk werden gehouden – kijkt Schermer aan de hand van het programma terug én vooruit. Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen?

De competitie voor lange animatiefilms
‘Vroeger maakte Disney de dienst uit, verder was er niet zo veel. De laatste jaren zie je dat er steeds meer persoonlijke, lange animatiefilms worden gemaakt, op een compleet andere manier dan door studio’s als Disney en Pixar: Persepolis van Vincent Paronnaud en Marjane Satrapi, Ari Folmans Waltz with Bashir, Fantastic Mr. Fox van Wes Anderson… Deze editie hebben we er zeven ondergebracht in onze eerste features competitie. Daarbij zit ook onze Spaanse openingsfilm, Chico y Rita van Javier Mariscal, Fernando Trueba en Tono Errando: een heel aandoenlijk, ingetogen liefdesverhaal.’

De Europese competitie voor studentenfilms
‘Dit is de meest avontuurlijke sectie. De nieuwe ontwikkelingen, de frisse ideeën komen in negen van de tien gevallen uit de koker van studenten. Dat is natuurlijk logisch: ze hebben nog geen last van keiharde deadlines en hoeven geen rekening te houden met de wensen van financiers. Een mooi voorbeeld is The Tongueling van de Finse Elli Vuorinen, een klein, volstrekt eigenzinnig filmpje over iemand die overal aan likt.’

Artist-in-residence Sun Xun
‘Korte animatie wordt niet alleen via de bioscoop en het internet gedistribueerd, maar ook via musea en galeries. Sun Xun ontdekte ik in de ShanghART Gallery in Shanghai. In 2008 hebben we al een klein retrospectief aan hem besteed; een programma van alles bij elkaar een minuut of veertig. Toen zijn we in gesprek geraakt en hebben we een afspraak gemaakt voor een artist-in-residence-schap. Vorig jaar was zijn agenda al vol, nu is het gelukkig wel gelukt. Sun Xun maakt grafisch fantastisch werk. En hij is enorm geëngageerd. Dat zie je niet veel meer. Hij is jong, maar heeft dat wel.’

De grenzen van animatie
‘Wat er allemaal onder animatie valt, daarover verschillen de meningen. In films als Harry Potter zit geen beeld dat niet is bewerkt, dus feitelijk zou het bij ons kunnen draaien. Dat doen we niet, het kost weer een zaal, en de films hebben het ook helemaal niet nodig. In een film als Room and a Half van Andrei Khrjanovski, een ode aan leven en werk van de naar Amerika gevluchte Russische dichter Joseph Brodsky, is maar een procent of tien animatie. Maar dat heeft wel een bepalende functie.’

Klein maar fijn
‘Het leukste blijft om pareltjes boven water te krijgen die nog bijna niemand heeft gezien. De Chinese film A Clockwork Cock bijvoorbeeld, of het Japanse Hand Soap over een ongelukkige, pukkelige puber. Dat is een enorm aangrijpend filmpje dat ook nog eens ergens over gaat. Zoals ik al zei: dat zie je niet zo heel vaak meer. Hunor ook niet; dat je met tranen van het lachen de zaal uit gaat… Of ligt dat misschien aan mij?’

De 14e editie van het Holland Animation Film Fim Festival is van 3 t/m 7 november in Utrecht.

Dit artikel verscheen eerder in de catalogus van het HAFF.

Het Holland Animation Film Festival viert zijn 25-jarig jubileum. Om dit jubileum luister bij te zetten, vroeg het festival een aantal vermaarde animatiefilmers hoe zij over de toekomst van deze kunstvorm denken. ‘Animatie is van en voor iedereen! En in de toekomst nog een beetje meer!’

Read the rest of this entry →

De posters van het Holland Animation Film Festival zijn gemaakt door vermaarde kunstenaars als Mariscal, Art Spiegelman, Chris Ware, Charles Burns en Joost Swarte. Het HAFF-logo van diezelfde Swarte – een wandelende camera met Mickey Mouse-oren, opgetrokken uit klare lijnen – vormt het verbindend element. 25 Jaar festivalgeschiedenis in 14 posters. Read the rest of this entry →