jpekker

Illustratie Erik Kriek.

Wie maken de dienst uit in de Nederlandse filmwereld? Wie hebben de meeste petten op? In 1999 verscheen aan de vooravond van het Nederlands Film Festival in het Volkskrant Magazine de eerste Nederlandse Filmbonzen Top 25, opgetekend door Maarten Bömer en Jan Pieter Ekker. Ryclef Rienstra (destijds directeur van het Filmfonds) stond op 1, op de voet gevolgd door Jac. Goderie (Pathé, Preview) en Gamila Ylstra (FINE). Na een afwezigheid van een jaar is de lijst nu terug in de Filmkrant. Met oude bekenden als Lauge Nielsen, Dick Maas en Sandra den Hamer, die in 1999 ook al aan de knoppen draaiden, én met een groot aantal nieuwe namen. Wie is wie, en wat is de pikorde?

Groen = stijger t.o.v. 2010 | Oranje = gelijk gebleven | Rood = daler
Het cijfer achter de naam duidt op het aantal keren dat deze sinds 1999 in de lijst is opgenomen.

1  (2)  Doreen Boonekamp, directeur Filmfonds  (12)
Boonekamp, een daadkrachtige allemansvriend/workaholic/control freak met goede contacten van Den Haag (de politiek) tot Amsterdam (het filmveld) is bezig een revolutie door te voeren bij het Filmfonds: vanaf volgend jaar wordt het geld verdeeld door consulenten en screens in plaats van commissies en intendanten. Wat er in de nieuwe constellatie met haar wingwoman Dorien van de Pas (die nu nog over speelfilm gaat) gebeurt is niet duidelijk; ook de status van Ate de Jongs stresstest voor publieksfilms is nog ongewis. Zeker is wel dat het Filmfonds veel minder geld te verdelen krijgt én dat het takenpakket wordt uitgebreid. En toch blijft het Boonekamps ambitie om ook internationaal een woordje mee te spreken. Maar, waarschuwt ze, we moeten niet teleurgesteld zijn als het nog even duurt voordat er een Nederlandse film in het hoofdprogramma van Cannes draait. “Maar als we zo doorgaan en onze ambities hoog houden, gaat het een keer lukken.”

2  (3)  De aanstaande staatssecretaris van OCW  (12)
De sector huivert; met de VVD als grootste winnaar van de verkiezingen, kan het zo maar zijn dat Halbe Zijlstra nog vier jaar staatssecretaris blijft. Zijn afgelopen ambtsperiode bleek Zijlstra volkomen ongevoelig voor smeekbedes, brandbrieven en protestmarsen: hij bezuinigde 200 miljoen euro op kunstsubsidies, een bedrag dat overigens lager uitviel omdat lokale overheden bijsprongen en de sector zelf ook maatregelen nam. Waardoor Zijlstra dus toch een beetje gelijk kreeg, volgens Zijlstra dan: de sector kan zelfredzamer.

3  (5) Lauge Nielsen, directeur Pathé  (12)
De beminnelijke Deen Lauge Nielsen is directeur van Pathé, met afstand de grootste en machtigste bioscoopexploitant van Nederland. Het internationale concern vertoont opera-, ballet- en theatervoorstellingen en voetbal in 3D in zijn zalen en er zijn speciale voorstellingen met artfilms, vrouwenfilms, gayfilms, 50plusfilms, Turkse films en Marokkaanse films. Maar de Nederlandse film hangt er nog altijd een beetje bij. De Pathé-programmeurs hebben niks te maken met een gezonde filmcultuur, zij kijken alleen naar de publiekspotentie. Om die reden is ook het aantal Nederlandse films dat bekeken kan worden met Pathé Thuis, de eigen video on demand-dienst van Pathé, beperkt.

Read the rest of this entry →

Ik kreeg vanochtend mail van de afdeling Marketing & Communicatie van het MOTI. Of ik via sociale media ‘wereldkundig’ wil maken dat mijn beeldkeuze is opgenomen in de tentoonstelling Rollercoaster. “Omdat we ons voor kunnen stellen dat je graag online je beeldkeuze deelt met volgers, vrienden of vreemden hebben we een pakketje samengesteld met voorbeeldteksten en jouw beeldkeuze in de zalen van MOTI. Daarbij hebben we wat gegevens bij elkaar gezet die wellicht van pas komen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de hashtag van ons museum. We hopen dat jullie even trots zijn als wij op deze tentoonstellingen jullie daar uiting aan willen geven.”

Voorbeelden voor Twitter:
Mijn beeld van de 21ste eeuw is te zien in #MOTI! Fotolink

Zie hier mijn beeld van de 21ste eeuw voor #Rollercoaster in #MOTI: Fotolink
#MOTI
@MOTI_museum
#Rollercoaster

Voorbeelden voor Facebook:
Ik heb ook mijn beeld van de 21^ste eeuw aangeleverd voor Rollercoaster in @MOTI! Foto
Zo ziet mijn beeld van de 21^ste eeuw er uit in @MOTI Foto

Direct na de aanslagen op het World Trade Center trokken de Amerikanen en de NAVO ten strijde tegen de Taliban in Afghanistan. Wat een snelle operatie had moeten worden, werd een stroperige strijd. Het opbouwwerk van de Nederlandse missie in Afghanistan blijkt anno nu maar al te vaak een vechtmissie.

Het kan verkeren, zo laat de Hollywoodproductie Charlie Wilson’s War nog maar eens zien. Nog geen dertig jaar geleden werd de mujahedin, de voorloper van de Taliban, gefinancierd, bewapend en getraind door de Verenigde Staten. Eén politicus was de drijvende kracht achter de geheime operatie: Charlie ‘Good-Time’ Wilson.

Charlie Wilson’s War is gebaseerd op het gelijknamige boek van voormalig CBS-journalist George Crile. Tom Hanks kocht de filmrechten, Aaron Sorkin (eerder verantwoordelijk voor de scripts van de serie The West Wing en films als A Few Good Men en The American President) schreef het schrandere scenario, oudgediende Mike Nichols (The Graduate, Primary Colors) werd benaderd voor de regie.

Hanks is zelf te zien in de hoofdrol, en hij maakt het niet mooier dan het was. Zijn Charlie Wilson – de echte werkte mee als consultant – is een man met een groot politiek talent én een bon vivant; een schuinsmarcheerder en een patriot met een wat simplistische, maar onweerlegbare logica. De vijand van mijn vijand is mijn vriend, luidde zijn adagium.

In de eerste, provocerende beelden van Charlie Wilson’s War is een mujahedinstrijder met een tulband verzonken in gebed. Dan staat hij op, pakt zijn stinger en schiet een raket af, recht op de kijker af. Daarna volgen de begintitels en de mededeling dat het volgende is gebaseerd op een waargebeurde geschiedenis. Helemaal aan het eind van de aftiteling, dus waarschijnlijk niet te zien op televisie, rolt de mededeling nogmaals door het beeld –  aangevuld met het zinnetje dat er ook het nodige is verzonnen.

De nadruk op de feiten kan bepaald geen kwaad, zo ongelooflijk, bizar en burlesk zijn Wilsons capriolen. Nichols goot zijn film in de vorm van een raamvertelling: aan het begin wordt Wilson onderscheiden vanwege zijn grote verdiensten voor Amerika. Dan maakt de film een sprong terug in de tijd, naar 1980, en zit diezelfde Wilson – vertegenwoordiger van de Democratische partij in het Huis van Afgevaardigden – in een jacuzzi. Met een glas champagne en een aantal rondborstige, coke snuivende playmates. Toch heeft hij meer oog voor de televisie, waarop een reportage te zien is over de ongelijke strijd tussen de slecht bewapende vrijheidsstrijders van de mujahedin en het machtige Rode Leger.

Wat volgt, is een prikkelende biopic en een humorrijk schelmenverhaal ineen; een universele, tijdloze politieke satire én een romantische komedie. Een boeiende geschiedenisles en een verkapte aanklacht tegen het opportunistische Amerikaanse buitenlandbeleid. En Philip Seymour Hoffman is groots als de ongemanierde Grieks-Amerikaanse CIA-agent Gust Avrakotos. De bijrol leverde hem een Oscarnominatie op – de enige voor Charlie Wilson’s War, hoewel alom op meer was gerekend.

Charlie Wilson’s War van Mike Nichols. Dinsdag 5 juni, 20.30 uur, RTL 8.

Oktober 2011 kreeg ik een mail van het MOTI uit Breda, het Museum of the Image (voorheen Graphic Design Museum), uit naam van gastcurator Joost Zwagerman: of ik – en met mij 115 andere ‘prominente Nederlanders uit de cultuurwereld’ – wilde meewerken aan een tentoonstelling over ‘het beeld in de 21 eeuw’. Eén beeld uit de 21e eeuw moest een ieder van ons selecteren; een beeld dat kenmerkend, fascinerend of veelzeggend is voor deze tijd, die wordt gekenmerkt door “een rollercoaster-achtige beeldcultuur” en “een tsunami aan beelden”. “Het kán gaan om een beeld dat model kan staan voor de tijd waarin we leven, maar het beeld van uw keuze kan en mag ook verband houden met uw persoonlijk leven of uw vakgebied”, aldus Zwagerman. Dat wilde ik natuurlijk wel, en na enig wikken en wegen koos ik voor het Obama-affiche van de Amerikaanse straatkunstenaar Shepard Fairey.

Read the rest of this entry →

In het overrompelende werk van de Vlaamse multimediakunstenaar annex documentairemaker annex politiek pamflettist annex remixfilmer Johan Grimonprez draait het om de invloed van de massamedia, en dan met name van televisie en internet. In het S.M.A.K. in Gent staat nu een fantastische overzichtstentoonstelling; Grimonprez’ almaar uitdijende media-archief WE-tube-o-theek is te zien op het Impakt festival in Utrecht.

Met de op internet gegrasduinde, uiterst prikkelende beeldenstorm WE-tube-o-theek (‘You Tube Me & I Tube You’) laat Grimonprez nog maar eens zien hoe (visuele) informatie wordt verdraaid; dat de waarheid, wat dat ook moge zijn, wordt gestuurd met een vooropgezet doel.

Grimonprez toont de manipulatie van de media door precies dezelfde trucs te hanteren; hij isoleert en dramatiseert, verdubbelt en ironiseert al dan niet ware gebeurtenissen, waardoor hij vaak een tegenovergestelde betekenis aan de ‘geleende’ beelden geeft dan de makers voor ogen hadden. Soms treden dubbelgangers van de hoofdpersonages op, ook worden fragmenten uit Hollywood-films ingezet en beelden getoond die niet bedoeld waren om uitgezonden te worden, geschoten rond de tv-toespraken van politici.

Het schminken van het gezicht van George Bush jr., voorafgaand aan een vraaggsprek met CNN’s Larry King, is bij Grimonprez een metafoor voor het inpakken van een boodschap over massavernietigingswapens die door de strot van het volk moet worden geduwd. Die beelden zijn dan weer gecombineerd met het hilarische interview waarin Sacha Baron Cohens alter ego Ali G. Amerika’s voormalige minister van Buitenlandse Zaken James Baker aan de tand voelt over de inval in Irak. Scènes uit The Simpsons en Beavis and Butt-head botsen met een hilarische Teleshop-parodie waarin AK-47’s worden aangeprezen (met een jaar gratis munitie!). De trailer van Independence Day plaatst Grimonprez tussen zelfgemaakte beelden en een filmpje waarin Tony Blair en George Bush een duet lijken aan te gaan op Endless Love van Diana Ross en Lionel Ritchie.

Zo manoeuvreert Grimonprez even schrander als soepel tussen documentaire en fictie, tussen archeologie en antropologie, en tussen kunst en cinema, en geeft hij (nieuwe) betekenis aan de ravage die de media en de geschiedenis aanrichten.

Read the rest of this entry →

Eerst waren er de Linkse Hobby-stickers, die de aandacht vestigden op al het moois dat door de kunstbezuinigingen dreigde te verdwijnen. Daarna volgden de stickers met ironische, door Henk en Ingrid ondertekende one-liners over de korting op kunst en cultuur (“130 kilometer per uur / is leuker dan cultuur.” Of “Iedereen kan schilderen.”). En nu heeft het Utrechtse Theater Kikker haar posters voor De Najaarscollectie weer voorzien van ironische commentaren op de kunstkortingen.

“Het moet niet gekker worden”, staat er op een van de posters te lezen. “Snobistische staatskunst” staat op een andere. Of: “Maar het is wel ons kut theater”. In totaal zijn er 14 verschillende. Het zijn geen letterlijke citaten, maar de uitspraken zijn door ontwerper Herman van Bostelen wel ontleend aan bestaande (PVV-)retoriek. De veelvoudig bekroonde Van Bostelen (hij werd liefst tien keer genomineerd voor de Theaterafficheprijs; in 2005 won hij de prijs met het affiche Mauerschau voor ’t Barre Land) zette ze in een mooie, zelf getekende sjabloon-letter.

Dat het programma niet wordt gecommuniceerd is een bewuste keuze; omdat bij de Najaarscollectie vooral jonge makers worden geprogrammeerd, heeft het weinig zin hun namen prominent op het affiche te zetten. Wie meer wil weten, raadplege de website of de folder. Daarin legt gastcurator Oscar Kocken uit dat het gaat om tien theatermakers waar het kabinet genoeg van heeft: “Onvoorstelbaar talent, dat momenteel keihard werkt om de eigen broek op te houden in een tijd waarin Nederland lijkt te kotsen op iedereen die de boel een pietsje mooier wil maken.”

“Van uw belastinggeld”, zoals er bovenaan alle postertjes staat. “Gegarandeerd hoogdrempelig.”

Theater Kikker presenteert de Najaarscollectie van 12 t/m 15 oktober.

In de discussie over de kunstbezuinigingen wordt vaak de Joint Strike Fighter van stal gehaald: 200 miljoen korten op kunst, terwijl er miljarden worden uitgegeven aan oorlogstuig dat nog lang niet vliegt. Schande!

Jos Houweling zette onlangs in een gloedvol betoog kunst en asfalt tegenover elkaar: “7,3 miljard subsidie voor snelwegen, dat is 365 maal de bezuiniging op cultuur. Het asfalt is 365 maal belangrijker dan cultuur.”

Zo worden er meer aanschouwelijke maar oneigenlijke vergelijkingen gemaakt om de waanzin van Halbe Zijlstra’s plannen te illustreren. Mediamatic, het in Amsterdam gevestigde ontwerpbureau annex podium voor nieuwe media, kunst, cultuur en maatschappij, maakte dertien posters waarop de kunstbegroting wordt afgezet tegen zaken als de Rijksbegroting en de hypotheekrenteaftrek, de HSL en de Noord/Zuidlijn, de JSF en de EU, en de feestdagen, vakanties en ‘vreten, zuipen & roken’.

Dit alles is treffend verbeeld in heldere, felgekleurde pictogrammen. Het aandeel kunst is zwart: het staartje van het spaarvarken, een van de twaalf sterren in het logo van de Europese Unie.

Dat de verhoudingen niet helemaal kloppen doet er niet toe; de infographicposters zijn zo populair dat de hele voorraad op is. Maar niet getreurd, Mediamatic biedt op zijn website nu pdf’s aan, die op posterformaat uitgeprint kunnen worden.

Niet íedereen is enthousiast. “Wat een sneue stompzinnige plaatjes”, schrijft ene Johannes op de site. “Wat ik eruit concludeer: als de kunstsector nou gewoon ophoudt met vreten, roken en zuipen en belooft om geen AOW te ontvangen, kan ze met het bespaarde geld zichzelf bedruipen.”

Terwijl duizenden supporters zich opmaken voor een beslissende wedstrijd van het Iraanse nationale voetbalelftal, zoekt een vader naar zijn dochter. Zij is op weg naar het stadion. Vermomd als man, welteverstaan. In Iran zijn stadions voor vrouwen namelijk verboden terrein.

De Iranse regisseur Jafar Panahi vond de inspiratie voor Offside in de wrange realiteit: bij een interland tussen Iran en Japan kwamen ooit zeven toeschouwers om, maar de autoriteiten publiceerden de foto’s van slechts zes overledenen. Het zevende slachtoffer zou een meisje zijn geweest dat de wedstrijd vermomd als man had bijgewoond.

Het uitgangspunt mag dan een maatschappij met ernstige beperkingen zijn, Panahi verwerkte het tot een lichtvoetige film, soms zelfs tot pure slapstick. Een vrouwelijke voetbalsupporter heeft een zonnebril opgezet en zich vastgeklampt aan een blinde man om het stadion maar binnen te komen. Een ander heeft zich in een soldatenkloffie gehesen.

Wie niet langs de bewakers komt, wordt op de bovenste ring van het Azadi Stadion vastgezet in een geïmproviseerde kooi: drie dranghekken tegen een blinde muur. Daar moeten de meiden het doen met het commentaar van een soldaat. Hij laat een corner nemen door een speler die niet eens bij de selectie zit. ‘Je weet toch dat mannen en vrouwen verschillen’, zegt een sergeant van het platteland op verwijtende toon tegen een voetbalgek meisje uit Teheran. ‘Maar Japanse vrouwen mogen wel naar het stadion’, werpt zij tegen. ‘Een Iraanse vrouw gaat niet naast onbekende mannen zitten’, antwoordt hij. ‘In de bioscoop anders wel’, riposteert het meisje.

In The Circle liet regisseur Jafar Panahi al zien hoe vrouwen in de strenge, Iraanse mannenwereld beperkt worden door ontelbare regels. In Offside maakt hij nogmaals duidelijk hoe absurd die regels zijn. In de film laten de meisjes zich niet buitenspel zetten: op een zwoele avond in mei 2005 op het Sarvplein in Teheran, waar toeterende auto’s voor een oorverdovend lawaai zorgen, vieren zij de plaatsing voor het wereldkampioenschap samen met de hossende mannen.

De realiteit is anders; onder het bewind van de de aartsconservatieve president Mahmoud Ahmadinejad is de situatie nog veel slechter geworden. Voor (voetbalgekke) vrouwen. En ook voor Jafar Panahi zelf, die een gevangenisstraf uitzit van zes jaar en daarna gedurende twintig jaar geen films mag maken of scripts schrijven, het land niet mag verlaten en geen woord meer mag wisselen met de media, omdat hij volgens de Iraanse regering een film aan het maken was zonder officiële goedkeuring van de machthebbers.

Offside van Jafar Panahi, Nederland 2, 23.35 uur.

Veel communicatie-experts en marketingdeskundigen zijn de mening toegedaan dat een poster in een fractie van een seconde duidelijk moet maken waar-ie voor staat. Vormgever Michiel Schuurman denkt daat duidelijk anders over. Hij maakte vier schitterende posters voor… ja, waarvoor eigenlijk?

De url bovenaan de posters – matterofmonument.nl; eigenlijk het enige wat zonder al te veel problemen leesbaar is – biedt uitkomst. De vier affiches, te zien op driehoeksborden op 35 locaties in ad random gekozen combinaties, blijken onderdeel van Matter of Monument, een multidisciplinaire-tentoonstelling-van-hedendaagse-kunst-annex-manifestatie over de vraag “hoe materieel en immaterieel erfgoed van de grachtengordel zich verhouden tot het versterken en animeren van stedelijke waarden. Dit doet Matter of Monument aan de hand van het pand van Castrum Peregrini en in de context van de UNESCO werelderfgoed discussie”.

Kort en goed: in augustus 2010 is de grachtengordel benoemd tot werelderfgoed. Op de posters staan vier quotes die het kritisch debat moeten aanzwengelen over de stad als monument (Is dat goed of is dat slecht? Komen er dan meer toeristen of neemt de vertrutting nog verder toe?). “Laten we de grachtengordel nabouwen in een polder bij Almere en daar al die feestjes houden”, stelt cabaretier Youp van ’t Hek. “Amsterdam is een werelddorp”, beweert wethouder Carolien Gehrels.

Natuurlijk heeft Schuurman zich de vraag gesteld of het belangrijk is dat hij die meningen zo helder mogelijk communiceert. Uiteindelijk vond hij het belangrijker om te laten zien dat het maar meningen zijn. Hij koos daarom voor een vormgeving die het driehoeksbord als het ware tot monument maakt, waarop de meningen als graffiti over elkaar heen zijn geklad (Daarbij komt dat hij het stiekem ook wel leuk vindt om tegen heilige huisjes te schoppen).

Dat over elkaar heen kladden heeft Schuurman zo letterlijk mogelijk genomen. Als je goed kijkt, zie je dat zeefdrukker Kees Maas dekkende lagen over elkaar heen heeft gedrukt. Bij de witte versie is de laag zo dik dat die voelbaar is.

Matter of Monument – Tentoonstelling, salonavonden, rondleidingen. T/m 6 maart in Castrum Peregrini, Herengracht 401, Amsterdam.

(Deze rubriek verschijnt iedere woensdag in PS Kunst in Het Parool)

Premier Mark Rutte is er niet bij als vandaag in Seoul de G20 Business Summit van start gaat. Maar er is wel een andere Nederlander present. Computerkunstenaar Eelco Brand is gevraagd een werk te maken voor de openingsavond. De vier minuten montage van een aantal van zijn computeranimaties, met zelf verzonnen, digitaal ontworpen natuurlijke omgevingen, wordt vertoond op een projectiescherm van 16 bij 4 meter. Voor een publiek bestaand uit de belangrijkste CEO’s ter wereld en de leiders van de twintig grootste economieën. Brand: ‘De Zuid-Koreaanse president Lee Myung-bak heeft de film al gezien. Naar verluidt was hij ontroerd.’

De eenmalige vertoning is tot stand gekomen in samenwerking met galerie Lumière in Seoul, die Brand sinds 2004 vertegenwoordigt in Korea. ‘Die ligt in een wijk met allemaal ambassades; ze hebben blijkbaar goede contacten.’ In het filmpje, A New Day getiteld, vallen enorme regendruppels tussen grassprieten, dwarrelen sneeuwvlokken naar beneden en zweven vlokken door een digitaal sparrenbos de hemel in. Op de geluidsband klinkt muziek van de jonge pianist Hannes Minnaar. Een verhaal is er niet, een duidelijke chronologie evenmin; A New Day betekent een meditatieve, zeg maar gerust contemplatieve start van de G20.

‘From the Netherlands I send you virtual constructions for a moment of contemplation, wish you wisdom’, zegt Brand aan het begin tot zijn gevolg. Tot slot van de avond wordt een korte animatie vertoond waarin een braam in close up zijn vruchten wegspuit. ‘Een gek filmpje. Daar vroegen ze om, opdat iedereen een beetje blij naar huis gaat.’

Wat het effect van zijn werk zal zijn, kan Brand moeilijk bevroeden. ‘Maar het is een bijzonder publiek, bestaand uit machtige CEO’s, zakenmannen en representanten en diplomaten uit vele landen. Mensen die ver af staan van het beeldende kunstwereldje. En het is geen schilderij op de gang, hè. Het dwingt je tot kijken. Ik ben geen politiek activist, ook niet in mijn werk, maar ik vind het wel grappig dat een Nederlandse kunstenaar wél aan tafel terecht komt met de machtigste mensen ter wereld, terwijl het de regering die zijn middelvinger opsteekt naar de kunst niet is gelukt.’