‘Wanneer je een kunstwerk niet meteen begrijpt, is het de moeite waard om je af te vragen of je ontvanger goed staat afgesteld. “Ik begrijp het niet, dus kan het niet goed zijn”, is de overhaaste conclusie van iemand die denkt dat alleen hapklare brokken te vreten zijn.’

Dat las ik vanochtend om een uur of zeven in ‘Hoe word ik gelukkig?’ van Guus Kuijer. Het kan geen toeval zijn; deze wijze woorden lijken bij uitstek van toepassing op de 63^e editie van het festival van Cannes. Op het programma staan bijna alleen maar hardcore-artfilms, van makers die bij de meeste mensen niet direct een belletje doen rinkelen. Films waaraan je je moet overgeven, die je moet willen veroveren.

‘Het voordeel van het lezen van boeken is dat je in korte tijd met hondeden levens kunt meeleven’ schrijft Kuijer een paar bladzijden verder. Vervang ‘boeken lezen’ door ‘films kijken’ en begrijp dat ik ernaar uitkijk me tien dagen onder te dompelen in het filmfeest dat Cannes heet. ‘Je komt in allerlei culturen terecht, in verschillende tijdperken en zelfs in het andere geslacht. Goede verhalen nestelen zich in je geheugen en gaan tot je eigen geschiedenis behoren. Voor iemand die leest duurt het leven niet kort, daarvoor gebeurt er te veel.’ En zo is het!

Na een vlucht zonder vertraging, een zachte landing, en een kamikazetaxirit stond ik vanochtend om half tien op de stoep van mijn hotel. Spullen weggelegd, voor alle zekerheid in paraplu in mijn tas gestopt, en begonnen aan het rondje langs de persagentschappen om wat interviews te bevestigen. Daarna door naar het festivalpaleis, dat deze editie is voorzien van twee metersgrote diepblauwe doeken met de hemelsblauwe namen van alle regisseurs die zijn opgenomen in de officiële selectie. Daarbij staat ook David Verbeek (zijn RU There draait zondag in de tweede competitie Un certain regard), in de rechteronderzoek, pal onder de naam van Ridley Scott, en vlakbij zijn grote helden, zoals Lee Chang-dong en Apichatpong Weerasethakul.

In het Paleis was de persconferentie van de openingsfilm Robin Hood (die lauw is ontvangen in vakbladen als Screen en Variety, maar niet zo de grond in is geschreven als The Da Vinci Code een paar jaar terug), met op de eerste rij alle Nederlandse collega’s – Ab Zagt van het AD, Robbert Blokland van het ANP, Erik Kock van De Telegraaf, René Mioch (voor de dertigste keer Cannes!) en Daphne Bunskoek (voor de eerste keer in Cannes, voor het VPRO festivaljournaal).

Voorafgaand werd een verklaring voorgelezen van regisseur Ridley Scott, die op doktersvoorschrift in de Verenigde Staten was gebleven. ‘Hij heeft nu nog wat last’ grapte hoofdrolspeler Russell Crowe, ‘maar aan het eind van het jaar slaat hij Roger Federer weer van de baan’. Het bleek het startschot van een weinig geïnspireerde sessie, waarin Crowe niet eens probeerde zijn dédain voor het journaille te verbergen en Cate Blanchett vooral zat te ginnegappen. Blanchett vertelde dat haar harnas niks woog omdat het van plastic was, Crowe vertelde dat als Robin Hood vandaag had geleefd, hij zijn pijlen waarschijnlijk niet had gericht op het bankwezen of de politiek, maar op de media. ‘De monopolisering van de media is het grootste gevaar.’

Op de vraag of er een vervolg komt, antwoordde Crowe dat hij ongetwijfeld door een studiobaas gebeld gaat worden als de film een succes wordt, maar dat er geen twee kant-en-klare scripts klaarliggen onder het ziekenhuisbed van Ridley Scott. Verder had hij het vooral over voetbal: Spanje maakt een goede kans op het WK, volgens Crowe, net als Brazilië en Portugal, als Cristiano Ronaldo tenminste in vorm is. Ronaldo is overigens een heel aardige jongen. Engeland is altijd kansrijk, maar de grote favoriet is natuurlijk Australië: de wereldheerschappij begint volgens Crowe deze zomer…

Na Crowe cum suis was het de beurt aan de Gouden Palm-jury. ‘An amazing great weird group’, in de woorden van juryvoorzitter Tim Burton. De regisseur van films als Ed Wood, Mars Attacks en Alice in Wonderland vertelde dat zijn jury zonder vooroordelen zal gaan kijken. ‘Wij zullen open zijn; we willen niets liever dan ons laten verrassen.’

Op de vraag wat de jury vond van de situatie van de Iraanse regisseur Jafar Panahi (er was sprake van dat de jury een stoel voor hem zou vrijhouden), antwoordde Burton dat de vrijheid van meningsuiting een belangrijk goed is. Zo kabbelde het een tijdje door. Tot slot werd gevraagd of de juryleden een Gouden Palm-winnaar konden noemen die diepe indruk op ze had gemaakt. Alle negen vielen stil. Tot slot zei iemand ‘Taxi Driver’, een ander mompelde ‘Apocalypse Now’.

Volgende week zondag weten we waar deze jury echt voor staat…

In filmtheater Lumière in Maastricht is dezer dagen het Made in Europe Film Festival. De festivalkrant vroeg me mijn favoriete film in het festival te kiezen; dat werd Politist, Adjectiv van Corneliu Porumboiu.

In Politist, Adjectiv volgt een jonge politierechercheur een scholier die wordt verdacht van handel in softdrugs. Wanneer zijn superieur eist dat de jongeman wordt gearresteerd, krijgt de rechercheur last van zijn geweten: als achteraf zou blijken dat hij alleen maar blowt en niet handelt in hasj, kan hij óók een paar jaar gevangenisstraf krijgen en is zijn leven verwoest. Daar wil de rechercheur niet verantwoordelijk voor zijn; de routineklus groeit uit tot een gewetenskwestie

In lange scènes, ontleedt de jonge Roemeen Corneliu Porumboiu de complexe (morele) dilemma’s waarmee de wetgever, de handhavers en het volk worstelen in het Roemenië na Ceausescu: de discrepantie tussen recht en rechtvaardigheid is enorm.

Op het eerste gezicht lijkt er maar weinig te gebeuren, maar beetje bij beetje kantelt het perspectief, juist doordat Porumboiu zo secuur te werk gaat (hetzelfde procédé hanteerde hij ook in het minimalistische, droogkomische 12:08, East of Bucharest, waarmee hij in 2006 op het festival van Cannes de Camera d’Or won, de prijs voor het beste debuut).

Taal speelt opnieuw een cruciale rol: de versluierende teksten van een heerlijke smartlap die keer op keer wordt beluisterd om te ontdekken wat de zangeres nu eigenlijk bedoelt, en vooral de gortdroge taal van het wetboek. Met behulp van het woordenboek maakt zijn superieur de rechercheur duidelijk dat er niet getornd dient te worden aan de wet – dat zou maar tot chaos leiden.

Er valt geen speld tussen te krijgen. Zo is het. Zo is het recht. Maar is het ook rechtvaardig? Politist, Adjectiv is een film die nog lang in het hoofd blijft spoken. Niet voor niets werd de film vorig jaar op het festival van Cannes bekroond met de prijs van de internationale filmkritiek en kreeg hij een eervolle vermelding in de sectie Un certain régard. Porumboiu’s tweede speelfilm is een ingetogen meesterwerk.

Made in Europe Film Festival. T/m 28 maart in Maastricht.

Lijstjes zijn leuk, maar zorgen ook voor hoofdbreeksels, zo bleek de afgelopen weken maar weer eens. Ben bezig met de toptien met films van 2009, en moest voor de site filmliefde van film1 vragen beantwoorden als ‘Wat is de grappigste film die je kent?’, ‘Welke film associeert je met verliefdheid?’, ‘Wat is de engste film die je kent?’ en ‘Wat is de beste film die je kent?’. Pfff…

Eén vraag was relatief gemakkelijk, omdat het antwoord nog vers in mijn geheugen ligt. De vraag: ‘Welke filmscène heeft op jou diepe indruk gemaakt?’. Het antwoord: Up van Pete Docter en Bob Peterson, en dan met name de woordloze sequentie waarin een heel leven wordt samengebald. Carl en Ellie raken bevriend, worden verliefd, maken grote plannen, richten de kinderkamer in, en moeten verder in de wetenschap dat ze geen kinderen zullen krijgen. En dan gaat Ellie dood.

Ik heb Up drie keer gezien, eerst in Cannes, daarna tijdens de Cinema Expo in vijf verschillende talen, en tot slot met de kinderen (5 en 9), en drie keer tranen met tuiten gehuild. Animatie, maar ontroerender zie je het zelden.

De film is nu verkrijgbaar op dvd en blu-ray, in verschillende versies: een super-de-luxe (‘2-disc steelbook, de film + bonusmateriaal + Disney Digital Copy’, wat dat ook moge zijn) en de zogenaamde ‘1 disc’. Daarop ook regisseurscommentaar, een kort filmpje over de totstandkoming en alternatieve eindes. En twee korte films: Dug’s Special Mission van Ronnie del Carmen (suf) en Partly Clouded, het geniale voorfilmpje van Peter Sohn, over een donderwolk en een oude, gammele ooievaar. Het kan niet anders of Sohn maakt te zijner tijd een even geniale lange Pixar-film…

‘Ik weet niet zeker of het verhaal dat ik jullie vertellen wil in alle details overeenstemt met de waarheid, maar toch geloof ik dat ik het relaas van de eigenaardige gebeurtenissen in ons dorp vertellen moet, omdat deze mogelijk een licht kunnen werpen op de ontwikkelingen van ons land.’ Zo begint Das weisse Band (ondertitel: Eine Deutsche Kindergeschichte), de eerste periodefilm van de Oostenrijkse misantroop Michael Haneke: in voice over begint een mannenstem over de gebeurtenissen te vertellen die zich hebben afgespeeld in het Eichwald, een landelijk en protestants dorpje in het noorden van Duitsland waar hij onderwijzer was. Het is 1913 – maar de Eerste Wereldoorlog lijkt nog heel ver weg.

Wat volgt is een uiterst secure parabel over opvoeding en onwrikbare waarden, verpakt als whodunit waarin de jonge daders natuurlijk niet worden ontmaskerd. Het in bedwelmend mooi zwart-wit geschoten Das weisse Band – eerder dit jaar op het festival van Cannes bekroond met de Gouden Palm en de prijs van de filmjournalisten – is de Film van de Week, en misschien wel van het jaar…

Das weisse Band van Michael Haneke draait in 15 zalen.

‘In voetbal heb je een clubvoorzitter en een trainer die 100 procent inzet van je vragen, in de filmwereld een producent en een regisseur. In voetbal heb je de spelers, in een film de acteurs die het samen moeten doen. Het resultaat wordt beter als je samenwerkt, als je elkaar probeert te helpen.’

Voetbal en film vertonen vele overeenkomsten, wil Eric Cantona maar zeggen, de voormalige ster van Manchester United die een tweede carrière is begonnen als acteur, scenarioschrijver én regisseur.‘De spanning die ik voelde voordat ik de rode loper op moest, was vergelijkbaar met de spanning die je in de spelerstunnel voelt voor aanvang van een belangrijke wedstrijd. Ik voelde dezelfde energie, een energie die ik erg heb gemist nadat ik was gestopt met voetballen.’

In het lichtvoetige Looking for Eric, geregisseerd door de Britse veteraan Ken Loach, speelt Cantona min of meer als zichzelf: een orakelende ex-voetbalgrootheid. Met typische Cantona-aforismen (‘Je moet je teammaten vertrouwen – altijd!’) zorgt hij ervoor dat een tobbende Cantona- en Manchester United-fan met dezelfde voornaam zijn leven weer op de rails krijgt.

Het uitgangspunt van de film stamt uit zijn jaren bij Manchester United. ‘Ik raakte in gesprek met een fan met problemen, die hoopte dat ik zijn bestaan kon veranderen. Dat kon ik natuurlijk niet, maar ik kon hem wél wat extra aandacht en steun te geven. Dat heb ik gedaan, de verandering is vervolgens van binnenuit gekomen. Ik heb nog altijd contact met hem.’

Dat hij juist Ken Loach benaderde met het idee voor de film, was logisch aldus Cantona, die praat op fluistertoon en zijn antwoorden voorzichtig formuleert. ‘Omdat hij van voetbal houdt. En omdat hij een fantastische regisseur is. Ik houd van al zijn films, ook van zijn oudere werk; van Raining Stones, Family Life en Kes. Ken stond bovenaan mijn lijst.’

De keuze tekent de excentrieke Fransman (Marseille, 1966), die altijd een buitenbeentje is gebleven in de voetbalwereld. Hij kon fenomenaal voetballen, maar zijn loopbaan wordt ook gekenmerkt door een aantal bizarre incidenten: hij verscheurde zijn shirt na een wissel, gooide een bal naar een scheidsrechter en schold op de voetbalbond. Hij stopte, zette zijn carrière toch voort in Engeland, werd in 2000 verkozen tot speler van de eeuw van Manchester, gaf een scheldende supporter een karatetrap, werd voor negen maanden geschorst, leerde zichzelf trompet spelen, kwam terug en stopte nogmaals abrupt – dit keer voorgoed. ‘Ik was de passie voor het spel kwijtgeraakt.

Dat zijn tweede carrière een moeizame start kende, verbaast Cantona achteraf niet. ‘Het publiek verwacht niet dat je ook iets anders kunt. Daarbij komt natuurlijk dat ik als voetballer aan de top stond en als acteur helemaal onderaan moest beginnen.’

Cantona was te zien in Elizabeth van Shekhar Kapur en in Les enfants du Marais van Jean Becker. Hij verfilmde een kort verhaal van de Amerikaanse zuipschuit/schrijver Charles Bukowski, en in L’outremangeur speelde hij samen met zijn vriendin Rachida Brakni. ‘Zij heeft me zelfvertrouwen gegeven en me geleerd te genieten van het acteren. Dat doe ik nu ook. Ik durf mezelf nog geen acteur te nomen, maar ik geniet er wel van.’

Mocht dat veranderen, dan stopt hij direct, waarschuwt Cantona. Of we hem dan nog eens terugzien op het voetbalveld, weet hij nog niet. ‘Als ik terugkeer in het voetbal wil ik niet gewoon een elftalletje trainen, maar er iets bijzonders van maken. Een revolutie ontketenen, zoals Johan Cruijff heeft gedaan met Barcelona. Nee, dat is niet eenvoudig, maar ik ben ervan overtuigd dat het kan.’

Eric Cantona over Looking for Eric

Mag The Silent Army nu meedingen naar de Oscars of niet. Ik heb de reglementen er even bijgezocht en kan niet anders concluderen dan dat het een behoorlijke gok lijkt als Holland Film deze film instuurt…

1. DEFINITION

A foreign language film is defined as a feature-length motion picture produced outside the United States of America with a predominantly non-English dialogue track.

De vraag is: wat precies is ‘predominantly’ (‘overwegend’). In The Silent Army wordt heel veel Engels gesproken… Gaat het om meer dan 50 procent? En gaat het dan om het aantal gesproken woorden, of het aantal woorden in de ondertitels (meestal minder, want bondig samengevat)? En wie gaat dat tellen?

2. ELIGIBILITY

1. The motion picture must be first released in the country submitting it no earlier than October 1, 2008, and no later than September 30, 2009, and be first publicly exhibited for at least seven consecutive days in a commercial motion picture theater for the profit of the producer and exhibitor. It must be exhibited by means of 35mm or 70mm film or in a 24- or 48- frame progressive scan Digital Cinema format with a minimum projector resolution of 2048 by 1080 pixels, source image format conforming to SMPTE 428-1-2006 D-Cinema Distribution Master – Image Characteristics; image compression (if used) conforming to ISO/IEC 15444-1 (JPEG 2000), and image and sound file formats suitable for exhibition in commercial Digital Cinema sites. The audio in a typical Digital Cinema Package (DCP) is 5.1 channels of discrete audio, and that is the preferred audio configuration. The minimum for a non-mono configuration of the audio shall be three channels as Left, Center, Right (a Left/Right configuration is not acceptable in a theatrical environment). The audio data shall be formatted in conformance with SMPTE 428-2-2006 D-Cinema Distribution Master – Audio Characteristics and SMPTE 428-3-2006 D-Cinema Distribution Master – Audio Channel Mapping and Channel Labeling.

The Silent Army is van 20 tot 27 augustus 2009 vertoond in het Louis Hartlooper Complex in Utrecht. In het Engels, niet-Nederlands ondertiteld. De recette is aan War Child geschonken, maar dat mag in principe wel. De producent en de vertoner hadden het in principe ook in de gracht mogen kieperen…

2. The picture must be advertised and exploited during its eligibility run in a manner considered normal and customary to the industry. The picture need not have been released in the United States.

Ik heb geen advertentie gezien, maar ik woon dan ook niet in Utrecht. Een persvoorstelling is er niet geweest…

3. No type of television or Internet transmission may occur at any time prior to the motion picture’s theatrical release.

Check!

4. The recording of the original dialogue track as well as the completed picture must be predominantly in a language or languages other than English. Accurate English-language subtitles are required.

Het was de kopie die in Cannes is vertoond, met de ondertitels van het Swahili in het Frans… (In Cannes verschenen de Engelse ondertitels in een lichtkrant)

5. The submitting country must certify that creative control of the motion picture was largely in the hands of citizens or residents of that country.

Kan je over twisten als je leest wat Pierre Rissient, de Franse vader van Wit Licht 2.0, in de Volkskrant verklaart: ‘Ik zei: laat mij eens kijken wat ik kan doen. Ik heb al het materiaal bekeken, ook wat ze niet in de eerste film hebben gebruikt. Ik bedacht: je moet niet vrolijk eindigen, maar met een explosie, een soort apocalyps. Toen ik dat eenmaal wist, viel de rest van de film vanzelf op z’n plaats.’

6. The Academy will make the final determination in all questions of eligibility.

Dat kan zoals gezegd nog spannend worden!

3. SUBMISSION

1. Each country shall be invited to submit its best motion picture to the Academy. Selection of that picture shall be made by one organization, jury or committee that should include artists and/or craftspeople from the field of motion pictures. A list of the selection committee members must be submitted to the Academy no later than August 3, 2009.

Daar kun je natuurlijk ook over twisten, wat de beste film is…

2. Only one picture will be accepted from each country.

3. The Academy will provide official entry forms to the proper committee in each country so that the producer of the selected picture can supply full information for that picture.

4. The official entry forms, together with a cast and credits list, a brief English-language synopsis of the film, a biography and photograph of the director, still photographs, a poster, and an original newspaper or magazine clipping advertising the picture’s run, must be received in the Academy office no later than 5 p.m. PT on Thursday, October 1, 2009. Other fact sheets also may be sent to further document the submission.

5. Prints or DCPs should be shipped prepaid for award consideration to arrive at the Academy no later than 5 p.m. PT on Thursday, October 1, 2009.

6. The print submitted for award consideration must be identical in form with the final version in general release in the country submitting the motion picture.

Tja, The Silent Army heeft natuurlijk helemaal geen ‘general release’ gehad in Nederland… Op het Nederlands Film Festival dingt niet voor niets Wit licht mee naar de Kalveren, en niet The Silent Army. De makers zelf doen er ook niet ingewikkeld over, in een persbericht waarin het bezoek van Marco Borsato aan de Edese bioscoop CineMec wordt aangekondigd. Daarin staat. ‘… Wit Licht … was een succes en is nu zelfs in de running voor een Oscar nominatie. Om er ook een internationaal succes te maken, is de film opnieuw gemonteerd en heeft een nieuwe titel gekregen: The Silent Army.’

De rest van de reglementen lijkt er niet toe te doen, maar voor de volledigheid zet ik het er maar even onder. Ik wens de Oscarcommissie de 21e veel wijsheid toe, en hoop dat KNF-afgevaardigde Sven Gerrets tegen die tijd weer is hersteld van zijn hersenschudding!

7. Countries whose motion pictures are nominated on February 2, 2010, will be required to provide a second English-language subtitled print or DCP of the film to facilitate voting screenings. This second print or DCP is due at the Academy by 5 p.m. PT on Friday, February 5, 2010.

8. Prints submitted will be retained by the Academy throughout the voting process.

9. “Every award shall be conditioned upon the delivery to the Academy of one print or one copy of every film nominated for final balloting for all Academy Awards. Such print or copy shall be in a format and of a quality equivalent to the film’s theatrical release; if a film exists in more than one format, then the version deposited shall be the film print. Such print or copy shall become the property of the Academy, with the proviso, however, that the Academy shall not use such print or copy for commercial gain. Such print or copy shall be deposited with the Academy and, subject to matters not within its control, shall be screened by the Academy for the membership in advance of distribution of final ballots”  (Academy Bylaws, Article VIII, Section 6). The Academy will retain for its archives one print of every motion picture receiving a nomination for the Foreign Language Film award. Prints of those films receiving nominations will be returned to the sender at Academy expense.

4. VOTING

1. All submissions sent to the Academy will be screened by the Foreign Language Film Award Committee(s). After the screenings, the committee(s) will vote by secret ballot to nominate five foreign language motion pictures for this award.

2. Final voting for the Foreign Language Film award shall be restricted to active and life Academy members who have attended Academy screenings, or other exhibition, of all five motion pictures nominated for the award.

3. Viewing Foreign Language Film entries on videocassette or DVD will NOT qualify a member for voting purposes in this category.

4. The Academy Statuette (Oscar) will be awarded to the motion picture and accepted by the director on behalf of the picture’s creative talents.

5. ADVERTISING AND PUBLICITY RESTRICTIONS

Only motion pictures that receive nominations or Academy Awards may refer to their Academy endorsements in advertising and publicity materials. A motion picture that is selected for inclusion in the semifinal round competition may not identify itself as an “Academy Award finalist,” “Academy Award shortlist film” or the like in its individual marketing or publicity.

6. ELIGIBILITY IN OTHER CATEGORIES

1. Motion pictures submitted for Foreign Language Film award consideration may also qualify for the 82nd Annual Academy Awards in other categories, provided they comply with the rules governing those categories.

2. In order to qualify for other categories, the motion pictures must be publicly exhibited by means of 35mm or 70mm film or in the digital format specified in Paragraph II. A for paid admission (previews excluded) in a commercial motion picture theater in Los Angeles County, for a run of at least seven consecutive days, beginning between January 1, 2009, and midnight of December 31, 2009.

3. Motion pictures that are nominated for the Foreign Language Film award shall not be eligible for Academy Awards consideration in any category in any subsequent Awards year. Submitted pictures that are not nominated for the Foreign Language Film award are eligible for Awards consideration in other categories in the subsequent year, provided the pictures begin their seven-day qualifying run in Los Angeles County during that calendar year.

Op het gevaar af dat Jean van de Velde denkt dat ik iets heb tegen hem en zijn film(s) – wat, ik zeg het er voor de zekerheid nog maar even bij, niet zo is -, de keuze voor The Silent Army als Nederlandse inzending voor de Oscar voor beste niet-Engelstalige film is een onbegrijpelijke.

Niet alleen zijn er praktische bezwaren (er zou te veel Engels in worden gesproken, hij heeft niet écht in de bioscoop gedraaid, en er is een andere versie ingestuurd dan in de bioscoop heeft gedraaid), het is vooral omdat er een andere film is die lijkt geschapen voor de Oscars: Oorlogswinter van Martin Koolhoven.

Koolhoven twitterde er dan ook flink op los nadat het nieuws bekend was geworden, noemde links en rechts wat artikelen uit de reglementen van de Academy of Motion Picture Arts and Sciences, en vroeg zich af of een en ander wel in de haak was. Chic is het niet, maar geef hem eens ongelijk; niet alleen Jean van de Velde en Marco Borsato dromen van een Oscar… (‘Je grootste droom als filmmaker is een mooie film maken. Daarna droom je over Oscars en Cannes’, aldus Van de Velde. ‘De meeste dromen zijn bedrog’, zong Borsato lang geleden al).

Holland Film meldt dat de selectiecommissie speelfilm 2009 bestond uit afgevaardigden van Binger Filmlab; DDG – Dutch Directors Guild; KNF – Kring van Nederlandse Filmjournalisten; MIMM Muziekinstituut Multimedia; NBF – Nederlandse Beroepsvereniging van Film- en Televisiemakers; NSC – Netherlands Society of Cinematographers; NVB – Nederlandse Vereniging van Bioscoopexploitanten; NVF – Nederlandse Vereniging van Filmverhuurders; NVS – Nederlandse Vereniging van Speelfilmproducenten; NFTVM – Vereniging van Nieuwe Film- en Televisiemakers;  Netwerk scenarioschrijvers en Holland Film. De afgevaardigde namens de filmjournalisten was Sven Gerrets, van – ja waarvan eigenlijk?

Ik heb een jaar of wat geleden ook in de selectiecommissie gezeten. Welke film toen werd gekozen weet ik niet meer, maar mijn keuze was het niet. Veel discussie was niet mogelijk; ik had sterk het idee dat de commissie er was om een van tevoren gemaakte keuze te legitimeren.

Ik geloof overigens wel dat die keuze met de beste wil van de wereld wordt gemaakt. Door mensen die vast van mening zijn dat The Silent Army meer kans op een Oscar maakt dan Oorlogswinter. Je vraagt je wel af waar dat vandaan komt. Mevrouw Obama wordt genoemd; zij zou de film heel mooi vinden. Ik ben bang dat de mythevorming in Cannes er ook mee te maken heeft. Toen The Silent Army daar in première ging, meldden het ANP en het NOS journaal, dat er een minutenlange staande ovatie was en de film dus een enorm succes was.

Haal je de koekoek; dat geldt voor álle films die in de sectie Un certain regard draaien. De premières vinden plaats in aanwezigheid van de cast en de crew, en die willen natuurlijk wel klappen.

De Oscar-perikelen passen wel naadloos in de krankzinnige geschiedenis van de film. Die had ik omstandig beschreven voor het jaaroverzicht, dat ik op verzoek van het Nederlands Film Festival had geschreven voor hun catalogus. En er niet in terecht is gekomen.

Zijn er dan toch ‘grote krachten’ die zich met de film bemoeien?

Op het aanstaande Nederlands Film Festival is overigens zowel Wit licht als The Silent Army te zien. Maar alleen Wit licht dingt mee naar de Gouden Kalveren…

Shosanna (Mélanie Laurent) maakt zich op voor haar heldendaad

‘We’re in the killin’ Nazi business. And business is a-boomin!’ Luitenant Aldo Raine, een rauwdauw met de kaaklijn van Marlon Brando in Apocalypse Now en een enorm litteken op zijn hals, weet het mooi te vertellen. Zijn Amerikaans-Joodse gevechtscommando is met slechts één doel in het door de nazi’s bezette Frankrijk gedropt: zoveel mogelijk ‘nazi-zwijnen’ scalperen. Hun hersens worden kapotgeslagen met een honkbalknuppel, hun kelen doorgesneden. Onderwijl staan de andere leden van de elite-eenheid lachend een broodje te eten. Wie wordt gespaard, krijgt een hakenkruis in zijn voorhoofd gekerfd.

Quentin Tarantino is terug. En hoe. Inglourious Basterds is een glorieuze revanche op zijn teleurstellende B-film Death Proof. Het scenario is intelligent, de monologen en dialogen zijn onnavolgbaar, zijn regie is wervelend. Christoph Waltz (die vooral in Duitse krimi’s speelde) steelt de show als SS-kolonel annex talenwonder Hans Landa, en werd op het festival van Cannes verdiend bekroond als beste acteur, maar ook de andere acteurs maken ware kunststukjes van hun rol.

Brad Pitt overtuigt als Lt. Aldo Raine (die Indianenbloed door zijn aderen heeft stromen), Martin Wuttke (eerder te zien als Joseph Goebbels in Margarethe von Trotta’s Rosenstraße) maakt een volstrekte karikatuur van Adolf Hitler. Daniel Brühl is een prachtige quasi-bescheiden ijdeltuit van een soldaat, en de Franse Uma Thurman-look-a-like Mélanie Laurent is een ontdekking als de jonge, beeldschone Joodse Shosanna Dreyfus, die ternauwernood aan Landa is ontsnapt en sedertdien in de buurt van Parijs een bioscoop runt.

In de eerste drie hoofdstukken van het ruim tweeënhalf uur durende Inglourious Basterds worden alle hoofdrolspelers geïntroduceerd, in tergend lang uitgespeelde scènes. In hoofdstuk vier en vijf komt alles en iedereen op een magistrale manier samen.

Er zijn virtuoze terzijdes, waarin bijvoorbeeld wordt uitgelegd hoe licht ontvlambaar nitraatfilms zijn, en talrijke cinefiele verwijzingen. Gedachten komen kort in beeld, met chocoladeletters en pijltjes worden personages als Joseph Goebbels en Martin Bormann geduid. De muziek is, zoals altijd bij Tarantino, heerlijk: veel Ennio Morricone. David Bowies Cat People (Putting Out Fire) belandde onder een schitterende scène waarin Shosanna zich opmaakt voor haar heldendaad.

Inglourious Basterds – Tarantino ontleende de foutgeschreven filmtitel aan Enzo G. Castellari’s Quel maledetto treno blindato (The Inglorious Bastards) uit 1978, een rip-off van Robert Aldrich’s The Dirty Dozen – is een (spaghetti)western gecombineerd met een oorlogsdrama, men-on-a-mission-actie vervlochten met een Franse praatfilm. Het is een sprookje over de Tweede Wereldoorlog en een Joodse wraakfantasie ineen, en een ode aan de magie van de cinema: Tarantino gebruikt het medium om de geschiedenis te herschrijven.

Dat is nog reuze grappig ook – als je je er tenminste overheen kunt zetten dat je naar een vette, zeer gewelddadige actiefilm over de Tweede Wereldoorlog en de Jodenvervolging zit te kijken.

Paul Verhoeven Paul Verhoeven

Tijdens het afgelopen filmfestival van Cannes werd in een klein zaaltje in de krochten van het festivalpaleis een nieuwe film van Paul Verhoeven vertoond: de 145 minuten durende Franse productie Teenagers. Voorafgaand kreeg iedereen een pen, een provisorisch bedrukt T-shirt en een gestencild persmapje in handen gedrukt. Niemand vroeg zich af of dat niet vreemd was voor een film van Paul Verhoeven.

De film was nauwelijks bezig of de zaal stroomde zo goed als leeg. Dit was een andere Verhoeven. De journaliste die de ‘verkeerde’ Verhoeven – een blozende zestiger met geblondeerd haar en een diamantje in zijn oor – om indruk te maken de groeten van Joe Esterhazy had gedaan, en het nauwelijks kon geloven dat hij wel even koffie met haar wilde drinken, zag ook in dat ze een ander voor zich had.

De Fransman – die tien jaar aan zijn film werkte, het scenario schreef, produceerde en regisseerde en zelf de kostuums en de soundtrack maakte – heeft dezelfde voor- en achternaam (‘Vóór de Franse revolutie was het nog Van Der Hoeven’), niet het talent van de Nederlander.

Ik had voor aanvang van het festival al contact gezocht met Verhoeven, omdat het me wel curieus geval leek. Sindsdien krijg ik de ene na de andere mail waarin ik op de hoogte wordt gebracht van het wel en wee van de film.

Zo meldde hij dat ‘de tweede vertooning van de film “Teenagers”, de 21ste Mei, in Cannes, nog “‘gekker” (was) dans de eerste : er waren tweemaal zoveel mensen dans plaatsen in de zaal ! Sommige hebben een uur lang gewacht on kunnen binnen treden… Daarna, om 20 uur, was er een “open bar” in het Belgisch Paviljoen (de jonge Quentin, die de hoofdrol had, was aanwezig, en is Belg). Wat de mensen beval, was de positieve kant van de film, vooral het derde deel, en ze waren zeer tevreden.

En recent kreeg ik een mail dat de film in de officiële selectie zit van het Festival van Philadelphia (US). ‘Philadeplhia is een stad van 5.000.000 inwoners, het was dus geen mini-festival in een dorpje van de Cevennes…!’ schreef Verhoeven. ‘Het is een goed teken van de waarde van deze film.’

Of de film te zijner tijd in Nederland te zien zal zijn is nog de vraag. Ook Cinekid-directeur Sannette Naeyé stond in Cannes na tien minuten weer buiten.

Een van de weinige aardige bijkomstigheden van de nieuwe vormgeving van de Volkskrant is het piepkleine rubriekje over de vormgeving van boekcovers in de wekelijkse bijlage Kunst & Boeken. Kort geleden vertelde Nico Richter, die jaarlijks zo’n vijftig omslagen ontwerpt voor de uitgeverijen De Arbeiderspers, Balans en Archipel, over het omslag van De winnaar staat alleen van Paulo Coelho. ‘Ik kreeg de prent aangeleverd: eentje waarop persfotografen zich verdringen op de rode loper in Cannes. Daar speelt het verhaal zich af. Het enige wat ik hier aan heb veranderd, is de oorspronkelijk behoorlijk brede trap versmallen, zodat die figuurtjes terzijde groter werden. En dat ze tot op de rug doorlopen, dat is ook mijn inbreng.
‘En de typografie, in dit geval de letter Fournier. Ja, en dan natuurlijk het gebruik van zilverfolie, voor het sterretje midden boven op de trap, voor het woord ‘roman’ en voor het logo van de uitgever. Dat vond ik wel kunnen hier, het zilverfolie past goed bij die flitslampen. Dat ze allemaal tegelijk flitsen, die fotografen, wijst er volgens mij op dat die foto flink is gemanipuleerd.’

Volgens mij is dat flitsen niet gemanipuleerd, maar dat er vreemde dingen zijn uitgehaald met de foto is overduidelijk. En daarna dus nog ene keer, door verschillende ontwerpers in verschillende landen.

Hoe geslaagd de cover ook is, het boek ga ik niet lezen. Mijn zwarte gat na Cannes vul ik met de memoires van oud-Cannes-directeur Gilles Jacob La vie passera comme un rêve. Daarin haalt Jacob herinneringen op aan Martin Scorsese, Orson Welles, Federico Fellini, François Truffaut, Clint Eastwood, Sharon Stone en vele, vele anderen, en klapt hij uit de school over de jury in 1977, die Ettore Scola’s meesterwerk Una giornata particolare negeerde en de Gouden Palm gaf aan Padre padrone van de Taviani’s. Voor het volgende jaar stelde Jacob vijftien regels op, waarvan de vijftiende overigens ‘Heb geen regels’ luidde.

Ook goed om af te kicken van Cannes: de trailer met een rode loper vanuit de zee naar de diepzwarte sterren, begeleid door het Carnaval des Animaux van Saint-Saëns, die voor iedere film uit de officiële selectie wordt vertoond. Nog mooier is de trailer van de Quinzaine – zowel het filmpje van Olivie Jahan als de muziek van Cyril Moisson. In de nieuwste versie is ook de naam van de Nederlandse fotograaf/filmmaker Anton Corbijn verwerkt, wiens Control in 2007 een van de grote ontdekkingen uit de Quinzaine-selectie was.