jpekker

Natalie Portman en Scarlett Johansson, twee van de talentvolste actrices van hun generatie, spelen de hoofdrollen in de periodefilm The Other Boleyn Girl, het regiedebuut van de Britse regisseur Justin Chadwick naar de bestseller van Philippa Gregory.

Portman is de niets ontziende Anne Boleyn, Johansson haar introvertere zusje Mary. Beiden worden door hun vader misbruikt om de positie van de familie te waarborgen. Eerst dient Mary het aan te leggen met de fameuze Engelse koning Hendrik de Achtste. Als diens aandacht verslapt, wordt Anne naar voren geschoven.

Natalie Portman, begin 2008 op het festival van Berlijn: ‘Toen ik het script kreeg opgestuurd, had ik de keuze tussen de rol van Anne Boleyn en die van Mary. Het was voor mij direct duidelijk, want een rol als Anne had ik niet eerder gespeeld. Vrouwelijke personages die zo slim en ambitieus zijn, daar zijn er niet veel van. Anne is proactief. Ze reageert niet op de mannen in haar leven, maar maakt al haar keuzes zelf. Dat maakte haar heel aantrekkelijk om te spelen.’

Scarlett Johansson: ‘Ik wist al dat Natalie meedeed, dat gaf de doorslag voor mij. Ik ben al zo lang fan van haar. Natalie heeft zoveel ongelooflijke rollen gespeeld. Om met haar in een film te spelen, is heel inspirerend.’

Portman (Jeruzalem, 1981) speelde op haar twaalfde haar eerste hoofdrol als het vroegrijpe buurmeisje van huurmoordenaar Jean Reno in Luc Bessons Léon (1994). Ze speelde een presidentsdochter in Tim Burtons sciencefictionparodie Mars Attacks! (1996), in George Lucas’ Star Wars-prequel is ze koningin Padmé Amidala, en in Closer van Mike Nichols is ze een stripper annex paaldanseres die nog oprecht in de liefde gelooft.

Portman: ‘Goede vrouwenrollen zijn schaars. Twee goede vrouwenrollen in één film, dat is helemaal een zeldzaamheid. Het was een enorme kans met Scarlett samen te spelen.’

Scarlett Johansson (New York, 1984) brak in 1998 door met The Horse Whisperer, van en met Robert Redford. Ze vond houvast bij een uitgerangeerde acteur in een hotel in Tokyo in Sofia Coppola’s Lost in Translation (2003), en in Peter Webbers Girl with a Pearl Earring overtuigde ze als Griet, de bediende van Johannes Vermeer, die volgens de gelijknamige roman van Tracy Chevalier model stond voor Het meisje met de parel.

In de roman The Other Boleyn Girl, in het Nederlands verschenen als De zusjes Boleyn, vermengt Philippa Gregory net als Chevalier historische feiten met fictie. Dat kan ook moeilijk anders: Mary wordt wel genoemd in de talrijke biografieën over haar beroemde zus, maar veel is er over haar niet bekend.

Johansson: ‘Ja, we weten dat ze tenminste een, maar misschien wel twee kinderen had van Hendrik de Achtste. Het gaf Philippa de kans om zelf de gecompliceerde relatie tussen de twee zussen te beschrijven.’

Nadat zij het script van Peter Morgan had gelezen, was Johansson meteen geïntrigeerd. ‘Het las als een soap, met gecompliceerde personages die elkaar de meest verschrikkelijke dingen aandoen. En toch blijven het zussen.’

Portman. ‘Ik wist vaaglijk dat Anne Boleyn was onthoofd, maar ik kende haar verhaal niet voordat ik het script kreeg opgestuurd. Natuurlijk is het belangrijk dat de film historisch gezien klopt; ik heb daarom veel gelezen over Anne en de tijd waarin zij leefde. Maar de relatie tussen de zussen is minstens zo belangrijk. Wat dat betreft konden we volledig vertrouwen op de personages uit de roman en het script. Die zijn levensecht.’

Johansson: ‘Mary is geen zwart-wit personage. ‘In het begin van de film is ze ambitieus. Ze is verward en geraakt als ze ontdekt dat haar vader haar als pion gebruikt in een duister machtsspel. Maar ze is ook opgewonden dat ze aandacht en liefde krijgt van de koning. Dat verandert als ze een kind van hem krijgt: dan is het gedaan met haar ambitie en kiest ze voor de liefde.’

Over de vraag of er een les valt te trekken uit de geschiedenis van Anne en Mary Boleyn, verschillen de actrices van mening. Portman vindt van wel: ‘Het is een oeroud verhaal over de gevolgen van ambitie, van een nietsontziende zucht naar macht, ten koste van alles en iedereen. Anne moet boeten voor haar ambities; ze verliest letterlijk haar hoofd. Mary luistert tenslotte naar haar hart. Zij blijft wel trouw aan zichzelf.’ Johansson heeft geen diepe bedoeling met The Other Boleyn Girl. ‘Ik hoop dat mensen het een vermakelijke film zullen vinden. Dat vind ik veel belangrijker.’

The Other Boleyn Girl van Justin Chadwick. Dinsdag 23/4, 20.30 uur, RTL8.

De Internationale Filmfestspiele Berlin –  kortweg Berlinale – verkoopt zichzelf sinds jaar en dag met grafische affiches, meestal een hele reeks, voor elk onderdeel net iets anders. De poster voor de 60^e editie, die donderdag begint met Tuan Yuan (Apart Together) van de Chinees Wang Quan’an, vormt hierop geen uitzondering: een zacht-paarse achtergrond, waarop met vierkante, geelgroene blokken Berlinale staat. Verticaal staat het er nog een keer op, in fel-schreeuwend rood, samen met de data: 11 t/m 21 februari 2010.

De boodschap is helder; wat gecommuniceerd moet worden, wordt gecommuniceerd. En wie beter –of  van dichterbij – kijkt, ziet nog wat extra’s: de gekleurde blokken zijn opgebouwd uit de namen van alle films die sinds 1951 op de Berlinale te zien zijn geweest; rond de 15 duizend, chronologisch, aldus het Berlijnse ontwerpbureau Büro Otto Sauhaus.

Wie stuurt een foto van Iep!?

De Nederlandse jeugdfilm Iep! is geselecteerd voor het Generation Kplus-programma, een van de competitieonderdelen van het Kinderfestival van de Berlinale. De Nederlands-Belgische coproductie, gebaseerd op het meermaals bekroonde kinderboek van Joke van Leeuwen over het vogelmeisje Viegeltje, werd geregisseerd door Rita Horst. Haar naam verdween echter van de aftiteling nadat ze een kort geding verloor van producent Lemming, die een veel kortere versie wilde uitbrengen. Nu staat Ellen Smit vermeld als regisseur, een oudbakken pseudoniem dat verwijst naar Alan Smithee.

Alan Smithee staat te boek als regisseur van films als Stiches (1985), Ghost Fever (1987), Appointment with Fear (1987), Bloodsucking Pharaohs in Pittsburgh (1991) en Le Zombi de Cap-Rouge (1997). Het zijn naar alle waarschijnlijk geen titels die een belletje doen rinkelen; de meeste hebben de Nederlandse bioscopen nooit gehaald, want het betreft hier danig mislukte, met ruzie omgeven producties. En de regisseur Alan Smithee bestaat helemaal niet. Alan Smithee was jarenlang het enige door het Directors Guild of America erkende pseudoniem voor regisseurs die om wat voor reden dan ook hun eigen naam niet op de aftiteling wilden hebben.

De naam ontstond in 1967, toen Don Siegel na 25 opnamedagen scenarioschrijver Robert Totten verving als regisseur van de western Death of a Gunfighter. Geen van beiden was tevreden met het uiteindelijke resultaat, en geen van beiden wilde zijn naam aan de film verbinden. Toen Death of a Gunfighter in 1969 alsnog werd uitgebracht, was de The New York Times overigens enthousiast, met name over de onbekende Smithee. ‘Knap geregisseerd’, schreef de krant.

In 2000 ‘overleed’ Alan Smithee. Op de aftiteling van Supernova – een mislukte film over een paramedisch ruimteschip, dimensiesprongen en plasmaversnellingen – staat voor het eerst de naam van zijn opvolger: Thomas Lee. Het Directors Guild of America had voor dit nieuwe pseudoniem gekozen omdat Alan Smithee na An Alan Smithee Film: Burn Hollywood Burn (1997) te bekend was geworden.

An Alan Smithee Film: Burn Hollywood Burn, geschreven door Joe Eszterhas (Basic Instinct, Showgirls), is bedoeld als Hollywood-satire, waarin de strijd tussen producenten en regisseurs het moet ontgelden. Eric Idle speelt een onbeduidende editor die zijn regiedebuut mag maken met een 220 miljoen dollar kostend spektakelstuk met Whoopi Goldberg, Sylvester Stallone en Jackie Chan in de hoofdrollen. Na ruzie met de producent wil hij zijn naam van de credits. Er is echter een probleem: de regisseur heet écht Alan Smithee.

Toen Arthur Hiller, de regisseur van An Alan Smithee Film: Burn Hollywood Burn, eveneens besloot zijn naam van de credits te verwijderen, werd gedacht aan een goedkope publiciteitsstunt. Burn Hollywood Burn is echter zo bar en boos dat moeilijk aan Hillers oprechte bedoelingen kan worden getwijfeld. Niet voor niets werd Burn Hollywood Burn bekroond met een Golden Raspberry, de prijs voor de slechtste film van het jaar, en scoorde de film hoge ogen in de verkiezing van slechtste film van het decennium.

Iep! draait vanaf 17 februari in de Nederlandse bioscopen. Het filmfestival van Berlijn is van 11 tot 21 februari 2010.