De vader van John Appel voor een van de vele Mercedessen die hij versleet.

Zo goed als de Joris Ivens Award-winnaar André Hazes – Zij gelooft in mij is hij niet, net niet, maar met The Player, een liefdevolle ode aan zijn gokverslaafde vader, toont John Appel zich andermaal een van Nederlands beste documentairemakers.

‘Misschien is niets geheel waar’, citeert Appel Multatuli aan het begin van de film. ‘En zelfs dàt niet.’ Het citaat slaat op de verhalen van de drie gokverslaafde mannen die Appel opvoert, maar óók op de verhalen die Appel junior zelf opdist over zijn vader. Het zijn zíjn (subjectieve) herinneringen, wil hij maar zeggen.

The Player – op het afgelopen IDFA bekroond als beste Nederlandse documentaire en genomineerd voor de Joris Ivens Award die niet meer zo heet – eindigt met een anekdote: John zit naast zijn vader in de Mercedes, hij was 9 of 10 jaar oud. Hij moet heel goed op de weg letten, zegt zijn vader, die tien seconden met zijn ogen dicht wil proberen te rijden – dat durft niemand! ‘Hij deed zijn ogen dicht en begon te tellen: een-en-twintig, twee-en-twintig-drie-en-twintig…’

Appel illustreert het verhaal met vale beelden, geschoten door de voorruit van een zachtgroene Mercedes, alsof de kleine John die dag een videocameraatje bij zich had. Dat was natuurlijk niet het geval; de beelden zijn speciaal voor de film opgenomen en oud gemaakt. Met het zelfgemaakte ‘archiefmateriaal’ wil Appel het gevoel van toen oproepen, en hij slaagt daar glansrijk in – mede door de nuancering aan het begin van zijn film.

The Player van John Appel draait vanaf 7 januari in de filmtheaters.

Met de 500 miljoen dollar die James Camerons Avatar heeft gekost, had de 32-jarige Peruviaanse Claudia Llosa plusminus 500 films kunnen maken. Haar kleine, bijzondere film La teta asustada (The Milk of Sorrow) won begin dit jaar verrassend de Gouden Beer, de hoofdprijs van de Internationale Filmfestspiele Berlin.

La teta asustada, die tevens de prijs van de internationale filmkritiek kreeg, gaat over een jonge vrouw die lijdt aan een mysterieuze ziekte die via de moedermelk wordt doorgegeven door vrouwen die door soldaten van de Maoistische terreurbeweging Lichtend Pad zijn mishandeld en verkracht.

La teta asustada is de eerste Peruviaanse coproductie die in de Gouden Beer-competitie was opgenomen, en pas de tweede speelfilm van Claudia Llosa, die sinds acht jaar in Barcelona woont en met haar debuut Madeinusa in 2006 op het Rotterdamse filmfestival de Fipresci-prijs won.

‘Ik weet niet zeker of het verhaal dat ik jullie vertellen wil in alle details overeenstemt met de waarheid, maar toch geloof ik dat ik het relaas van de eigenaardige gebeurtenissen in ons dorp vertellen moet, omdat deze mogelijk een licht kunnen werpen op de ontwikkelingen van ons land.’ Zo begint Das weisse Band (ondertitel: Eine Deutsche Kindergeschichte), de eerste periodefilm van de Oostenrijkse misantroop Michael Haneke: in voice over begint een mannenstem over de gebeurtenissen te vertellen die zich hebben afgespeeld in het Eichwald, een landelijk en protestants dorpje in het noorden van Duitsland waar hij onderwijzer was. Het is 1913 – maar de Eerste Wereldoorlog lijkt nog heel ver weg.

Wat volgt is een uiterst secure parabel over opvoeding en onwrikbare waarden, verpakt als whodunit waarin de jonge daders natuurlijk niet worden ontmaskerd. Het in bedwelmend mooi zwart-wit geschoten Das weisse Band – eerder dit jaar op het festival van Cannes bekroond met de Gouden Palm en de prijs van de filmjournalisten – is de Film van de Week, en misschien wel van het jaar…

Das weisse Band van Michael Haneke draait in 15 zalen.

Beta past op een kast van een huis in het hart van Mexico City dat de rijke, blanke eigenaren hopen te verkopen. Al zijn dagen zien er hetzelfde uit; toch hoopt Beta dat het huis nooit wordt verkocht. De in Spanje geboren Enrique Rivero maakte met Parque vía een ogenschijnlijk eenvoudige, maar diepgravende karakterstudie, die op het festival van Locarno werd bekroond met het Gouden Luipaard en de persprijs.

Parque vía van Enrique Rivero Huerta draait in Filmmuseum Amsterdam en Filmhuis Den Haag.

Er bestaan twee versies van Antichrist van de Deense regisseur, manipulator annex meesterprovocateur Lars von Trier: ‘een ondeugende Protestantse’ en een ‘aardige Katholieke’. In de laatste ontbreken de meest extreme sequenties, omdat de film anders niet te verkopen is aan de televisie en ‘preutse’ afzetgebieden als Zuid-Europa, Azië en de Verenigde Staten. In Nederland wordt – vanzelfsprekend – eerstgenoemde versie in de bioscoop uitgebracht.

In de pompeuze proloog – zwart-wit, slowmotion, Händels Lascia ch’io pianga op de geluidsband – heeft een stel seks op de wasmachine in de badkamer, Von Trier toont de penetratie in close-up. Het raam staat open; sneeuwvlokjes dwarrelen naar binnen. De wasmachine draait. Hun zoontje komt de badkamer binnen lopen – misschien ziet zijn moeder hem, misschien ook niet. Ze heeft in ieder geval geen oog voor hem, met vreselijke gevolgen: op het moment dat de twee klaarkomen, valt het jongetje uit het open raam (preciezer: hij stort zich naar beneden), zijn knuffel achterna. Eros en Thanatos, liefde en de dood, gevangen in één moment dat tegelijkertijd magistraal én kitscherig is.

In het vervolg van Antichrist (de laatste t in de filmtitel is vervangen door het vrouwteken) doen de naamloze man (Willem Dafoe), een afstandelijke therapeut, en zijn hypersensitieve vrouw (Charlotte Gainsbourg) er alles aan het verlies van hun kind te verwerken. Ze trekken zich daartoe terug in hun huisje (‘Eden’) in een paradijselijk bos. De verschillende stadia van haar kruisgang worden benadrukt door de titels van de hoofdstukken: ‘Verdriet’, ‘Pijn’, ‘Wanhoop’ en ‘De drie bedelaars’.

Antichrist – het resultaat van een diepe depressie, zo heeft Von Trier in talloze interviews laten weten – is een vat vol tegenstrijdigheden, een verbijsterende combinatie van expliciete seks en psychologische horror, van splatter en grand guignol. Van Rob Reiners Misery en Apichatpong Weerasethakuls Tropical Malady (een vos zegt halverwege de film: ‘de chaos regeert’). Van August Strindberg en Ingmar Bergman, Edvard Munch en Jeroen Bosch, Edgar Allen Poe, Freud en Nietsche.

Van seks en de dood, van seks en liefde, schuld en onschuld. Van man en vrouw, God en de mens. Van Bijbelse symboliek en aardse beslommeringen. Van emotie en verstand, natuur en cultuur, het spirituele en het rationele. Van (zelf)spot en pretenties (de film is opgedragen aan Andrej Tarkovski). Soms bloedstollend mooi (het camerawerk van Anthony Dod Mantle met name); dan weer hemeltergend klungelig (de special effect).

Beide hoofdrolspelers maken diepe indruk, Gainsbourg nog net iets meer; zij voegt zich naadloos in het rijtje Emily Watson (Breaking the Waves), Björk (Dancer in the Dark), Nicole Kidman (Dogville) en Bryce Dallas Howard (Manderlay). Het kost bloed, zweet en tranen, maar het resultaat is ernaar; het leverde haar bovenden een meer dan verdiende onderscheiding op in Cannes.

Maar wie moet er nu heen, naar de vrucht van Von Triers therapeutische sessies? Hardcore horrorliefhebbers niet, en de vaste schare bewonderaars van Von Trier zal er ook een zware kluif aan hebben. Antichrist is een huiveringwekkende koortsdroom die je maar beter kunt mijden. Maar ook: een oerfilm die je gezien wilt hebben. En daarna nog een keer.

Nederland heeft de documentairereeks Alles is film, waarin Jeroen Krabbé de kijker rondleidt door de Nederlandse filmgeschiedenis; Duitsland heeft Auge in Auge – Eine Deutsche Filmgeschichte, een associatieve, niet-chronologische documentaire van 100 minuten over de Duitse filmgeschiedenis. Eigenlijk gaat het niet over filmgeschiedenis, maar over liefde voor film; maar en passent komen er wel een heleboel films voorbij. 251 om precies te zijn, vertelden de regisseurs Michael Althen en Hans Helmut Prinzler vorig jaar na de première op het filmfestival van Berlijn. En het hadden er nog meer kunnen zijn. Maar voor 15 seconden van Olympia van Leni Riefenstahl moest het lieve sommetje van 20 duizend dollar worden neergelegd. Dat ging dus niet door.

In Auge in Auge vertellen coryfeeën van de Duitse film zoals Doris Dörrie (Kirschblüten), Caroline Link (de regisseuse van de Oscar-winnaar Nirgendwo in Afrika), Tom Tykwer (Lola rennt, The International), Cristian Petzold (Yella) en oud-gediende Wim Wenders over hun favoriete Duitse film. Of beter: over hun favoriete scènes in een favoriete film. Van Nosferatu, Menschen am Sonntag en Unter den Brücken tot Rocker (Klaus Lemke 1971) en Solo Sunny van Konrad Wolf en Wolfgang Kohlhaase (1980). De pratende hoofden worden onderbroken door sequenties met mannenblikken, vrouwenblikken, schreeuwen de nazi-tijd, de DDR en telefoongesprekken.

Na afloop wil je maar één ding: al die films, vooral die waarvan je nog nooit hebt gehoord, in zijn geheel zien.

Auge in Auge van Michael Althen & Hans Helmut Prinzler, 25 en 26 oktober in het Filmmuseum Amsterdam