Archive for the ‘Beeldende kunst’Category

Barbara Visser over Take 0: “Ik wilde de film niet kopiëren, maar ben met dezelfde principes het proces ingegaan”

Take0

Beeldend kunstenaar en filmmaker Barbara Visser (Haarlem, 1966) stelde op uitnodiging van het IDFA’s Paradocs een filmprogramma samen. Ze koos vijf making ofs, documentaires over de totstandkoming van een speelfilm, waaronder Chris Markers A.K., over Akira Kurosawa’s meesterwerk Ran (“Kurosawa beweegt met zijn pink en die enorme machinerie treedt in werking”) en Henri-George Clouzot’s Inferno van Serge Bromberg en Ruxandra Medrea, over een film die aan zijn eigen ambities ten onder ging. “Hearts of Darkness, gefilmd op de megalomane sets van Apocalypse Now, stond ook op mijn longlist. Dat is een grote favoriet, maar hij viel af omdat-ie te bekend is, bijna te mainstream.”

Met de vijf documentaires wil Visser – vorig jaar maakte ze de intrigerende documentaire C.K., over de boekhouder van het Fonds BKVB die 15,8 miljoen euro achterover had gedrukt – laten zien dat het maken van een film een spannender verhaal oplevert dan het boy meets girl-verhaaltje zelf. “Filmmaken is bovendien heel camerageniek. Schrijven, om maar wat te noemen, is ook een moeilijk proces, maar de worsteling blijft vaak onzichtbaar. Bij het maken van een film moet een regisseur een groot aantal mensen aansturen, manipuleren. Door dat gemanipuleer krijgen alle karakters op de set meer inhoud. Ze gaan zich roeren, en vervolgens wordt duidelijk of de regisseur met tegenslag kan omgaan.

Barbara Visser en Joost Daamen bij de opening van Paradocs

Een mooi voorbeeld is The Humiliated, aldus Visser, Jesper Jargils film over de totstandkoming van de geruchtmakende Dogma-film The Idiots. “Lars von Trier is niet van zijn stuk te brengen, zo lijkt het. Je ziet een arrogante kwast aan het werk; iedereen op de set haat hem, maar Von Trier lijkt overal schijt aan te hebben. Maar de voice-over vertelt een ander verhaal. Daarin leest Von Trier voor uit het dagboek dat hij tijdens de opnames bijhield. Dan hoor je dat hij zich eigenlijk ontzettend veel zorgen maakt, maar dat hij er alles aan doet om het niemand te laten merken.”

Haar grootste ontdekking is Symbiopsychotaxiplasm: Take 1 van William Greaves uit 1968, een kruising tussen melodrama, avant-garde en cinéma vérité, tussen experiment en documentaire. “Die film is zo bijzonder! Dat iemand dat in die tijd heeft kunnen maken. In de film is te zien hoe Greaves een korte speelfilm probeert te maken met twee method actors. Maar zijn verborgen agenda was om het proces in beeld te brengen.”

Louise Greaves en Barbara Visser P1010313

Symbiopsychotaxiplasm vormde het uitgangspunt voor Vissers fraaie, intrigerende driescherms-filminstallatie Take 0: The Making of Symbiopsychotaxiplasm. Daarin combineert ze fragmenten uit de film en het vervolg, Take 2 1/2 uit 2005, met zelf geschoten beelden van Central Park anno nu en van een door haar geëntameerde workshop waarin New Yorkse theaterstudenten aan de slag gaan met de dialogen uit Symbiopsychotaxiplasm. Op de geluidstrack zijn interviews hoorbaar die Visser maakte met een aantal cast- en crewleden, onder wie Louise Greaves, de vrouw van de regisseur, die ook in de film te zien is.

“Omdat Symbio zo onbekend is en hij zo uniek is dat er geen hokje voor bestaat, wilde ik er iets extra’s mee doen. Ik wilde de film niet kopiëren, maar ben met dezelfde principes het proces ingegaan. Ik hoop dat je daardoor niet alleen meer te weten komt, maar vooral dat je heel erg veel zin krijgt om Symbiopsychotaxiplasm te gaan zien.”

Barbara Vissers Take 0: The Making of Symbiopsychotaxiplasm is te zien in De Brakke Grond. IDFA duurt t/m 1/12. www.idfa.nl.

27

11 2013

IDFA@Stedelijk: met een ‘documentaire blik’ door de collectie

idfa@stedelijk1

Een van de interessantste onderdelen van het IDFA is Paradocs, het progamma-onderdeel dat laat zien wat er gebeurt buiten de kaders en tradities van documentaire filmmaken, op de grenzen tussen film en kunst, waarheid en fictie, en vorm en verhaal. Een goed voorbeeld is IDFA@Stedelijk: een rondleiding met een ‘documentaire blik’ langs vijf werken uit de collectie van het stedelijk.

Tijdens de rondleiding komt aan de orde hoe moderne kunstenaars omgaan met begrippen als representatie en de werkelijkheid? Welke vormen gebruiken zij ons om een maatschappelijk geëngageerd verhaal te vertellen. Wat is echt en wat is onecht? Wat herbergt meer waarheid en realiteit: een 19e-eeuws straatschilderij van Hendrik Breitner, een zeefdruk naar een politiefoto van Andy Warholl, een fotoreeks van Allan Sekula, een volledig geënsceneerd kunstfilmpje van Roderick Hietbrink, of een conceptueel kunstwerk van Hans Haacke?

Het antwoord – het laat zich raden – is niet zo makkelijk te geven, maar dat geeft niks; IDFA@Stedelijk maakt dat je op een andere manier naar kunst gaat kijken, en daardoor ook naar de realiteit. Wat dat ook moge zijn…

De (Engelstalige) rondleiding in het Stedelijk Museum Amsterdam, onder leiding van Floortje Zonneveld en Iona Hogendoorn, begint dagelijks om 11 uur en duurt 1,5 uur. Meer info op de site van het Stedelijk.

idfa@stedelijk3

idfa@stedelijk2

idfa@stedelijk4

Gaat dat zien! (week 48)

Roy Villevoye_Madonna

Natuurlijk moet iedereen deze week naar IDFA, en naar de reguliere bioscoop voor Omar, Like Father Like Son, Captain Phillips en The Hunger Games: Catching Fire. Maar er is meer te zien en te doen. Een greep uit het culturele aanbod.

In het kunstcafé van het Centrum Beeldende Kunst Zuidoost aan het Anton de Komplein gaat Anke Bangma, conservator hedendaagse kunst bij het Tropenmuseum, zaterdag 30/11 van 15:00 tot 16:30 uur in gesprek met kunstenaar Roy Villevoye. Villevoye maakt sculpturen, foto’s, video’s en installaties; de belangrijkste inspiratiebron voor zijn werk is de cultuur van de Asmat, een volk dat leeft en woont in Papoea.

Pommes Frites

Voorafgaand aan The Hunger Games is in een groot aantal Pathé-bioscopen Pommes frites te zien, een drie minuten durend animatiefilmpje dat Balder Westein in eendrachtige samenwerking met Jochem Meijer maakte. Life-action gecomineerd met stop motion à la Thunderbirds, met daaroverheen een laag animatie. Monnikenwerk, kortom.

Lucas

Bij Tegenboschvanvreden staat t/m 7/12 nog de monumentale driescherms video-installatie Flying Carpet Works, waarmee de Spaanse kunstenares Cristina Lucas de burgerslachtoffers ten gevolge van bombardementen in kaart heeft gebracht sinds de Italiaanse luitenant Giulio Cavotti op 1 november 1911 de Ottomaanse stellingen bestookte door vier bommen van elk 2 kilogram uit zijn Taube-vliegtuigje te laten vallen.

RH130319_SP30_Rosa_Khutor_120

Journalist en filmmaker Arnold van Bruggen is samen met fotograaf Rob Hornstra verantwoordelijk voor het grandioze The Sochi Project, een multimediaal slow journalism-project dat het schaduwverhaal vertelt van de aanstaande Olympische Winterspelen, in het subtropische, door conflictgebieden omgeven Sochi. Nu te zien in het Fotomuseum Antwerpen en op het IDFA, waar het project meedingt naar de DocLab Award. Van Bruggen is ook verantwoordelijk voor de interactieve webdocumentaire en (dEUS)videoclip Hidden Wounds, waarin het aangrijpende verhaal van Nederlandse, Britse, Belgische en Amerikaanse oorlogsveteranen met een post-traumatische stressstoornis (ptss) wordt verteld.

Rogier Alleblas

In de OBA aan het Javaplein 2 is nog tot half december de expositie Oude muren, nieuwe buren te zien, waarvoor fotograaf/journalist Rogier Alleblas twee jaar lang de renovatie van een woonblok in de Gorontolastraat in Amsterdam-Oost heeft gevolgd. Alleblas spendeerde veel tijd ter plekke en maakte contact met de oude, de tijdelijke en de nieuwe bewoners, en de bouwvakkers. Hij ontwikkelde ook een relatie met de huizen, hun interieurs, de lege wanden, de achtergelaten bezittingen en andere sporen van huurders. De foto’s zijn gebundeld in Oude muren, nieuwe buren, uitgegeven d’Jonge Hond/Uitgeverij Komma Den Haag, in een oplage van 750 met 25 verschillende soorten behang als kaft.

22

11 2013

Disco: niet te veel nadenken!

The Sanchez Brothers, The hurried child, 2005, Inkjet print 152 x 192 cm  Courtesy Flatland Gallery, Amsterdam and Torch Gallery, Amsterdam

De lichtgevende dansvloer en glitterbol zie je niet veel meer, maar disco is springlevend, zo toont de vermakelijke documentaire Disco van popprofessor Leo Blokhuis en regisseur Arjan Vlakveld. Alleen heten Kool & The Gang, Bee Gees, Giorgio Moroder en Donna Summer nu Bruno Mars, Daft Punkt, Robin Thicke, Rihanna en Armin van Buuren.

Dat disco veertig jaar nadat de term door Vince Aletti werd gemunt in een artikel in Rolling Stone ook op andere gebieden nog altijd invloedrijk is, bewijst de gelijknamige expositie in Flatland Gallery. Daarop zijn werken te zien van zeventien kunstenaars, meest foto’s. Slechts een klein deel is afkomstig uit de eigen ‘Flatland-stal’, daarnaast is er werk van ‘concurrerende’ galeries, uit museale collecties en van particuliere verzamelaars.

orange-dog

Uitgangspunt bij de samenstelling vormde een quote van de Amerikaanse beeldend kunstenaar Jeff Koons, wiens werk doorgaans niet wordt getypeerd als ‘disco’, maar als postmodern, camp of über-kitsch: “My work is a support system for people to feel good about themselves”. Wat vrij werd vertaald als: disco geeft je structuur om je goed te voelen (over jezelf).

Dat geldt voor Koons Balloon Dog, gemaakt van oranjerood, oogverblindend glanzend roestvrijstaal, gepresenteerd op een zilveren bling bling-bordje (de originele Balloon Dog werd deze week overigens voor een recordbedrag geveild bij Christie’s: 58,4 miljoen dollar!). Het geldt zeker voor de glanzende, fonkelende, zeg maar gerust kitscherige sculpturen van Hans van Bentem: een jerrycan, een olievat, tientallen bloemetjesschaaltjes, een ‘brainfish’ en een soort ‘King of Pop’-achtig borstbeeld, allemaal van porselein in alle kleuren van de regenboog. Kijk ernaar, en er verschijnt als vanzelf een glimlach op je gezicht.

Maar je kunt je afvragen of het ook geldt voor I am so high I could eat a star II van mode- en portretfotografe Cornelie Tollens, een foto die ook op de uitnodiging is gebruikt. Daarop staat als clown uitgedoste vrouw, met een veelkleurige pruik en een rode neus. En blote borsten en een opengesperde mond, waarboven witte klodders zweven. Disco?

Cornelie Tollens I am so high i could eat a star II, Pigment print, epoxy, 2013, 80 x 106,5 cm Courtesy Flatland Gallery, Amsterdam

Een recente, gelikte foto van een zoenend stel in een limousine, gemaakt door Pieter Henket die wereldwijd doorbrak met zijn portret voor het albumhoesje van Lady Gaga’s The Fame, is hier net zo goed disco als een met de computer gemanipuleerd onderwaterportret van Danielle Kwaaitaal. Die laatste is eind jaren negentig gemaakt, toen Kwaaitaal furore maakte met het VJ-collectief Techno Creations, waarmee zij haar werk presenteerde in clubs als Mazzo en de Chemistry.

Er zijn bewegende, in de computer gegenereerde natuurbeelden van Eelco Brand en schilderijen van knalroze flamingo’s van Jeroen Allarts; een close-upfoto van aidsremmers van Damien Hirst en modefoto’s van Inez van Lamsweerde & Vinoodh Matadin.

Anuschka Blommers - Niels Schumm, LP, 2005

Een ander vermaard fotografenduo, Anuschka Blommers en Niels Schumm, maakte een intrigerende foto van een inktzwarte, mysterieus zwevende elpee. Nadere bestudering leert dat het om Nebraska gaat, Bruce Springsteens album uit 1982 – bepaald geen ‘four-on-the-floor’.

Maar misschien is het niet de bedoeling om heel goed te kijken en al te veel na te denken – zoals je beter ook niet naar de teksten van de meeste discoliedjes kunt luisteren. Disco moet je gewoon over je heen laten komen; het draait om de magische momenten.

Disco, met werk van o.a. Damien Hirst, Inez van Lamsweerde & Vinoodh Matadin, Jeff Koons, Pieter Henket en Danielle Kwaaitaal/ T/m 19/12 in Flatland Gallery, Lijnbaansgracht 312-314. De documentaire Disco is nog te zien op Uitzendinggemist.nl.

16

11 2013

Gaat dat zien! (week 47)

60-80-cm

Arnout Killian – No Credits. T/m 17/11 in Galerie Brandt, Prinsengracht 799.

Arnout Killian (ex-Rietveld, ex-Rijksakademie) maakte nog niet eens zo lang geleden warme, sfeerrijke, overbevolkte doeken van het leven in het Amsterdamse Vondelpark. Daarna presenteerde hij een serie kale, uitgestorven Cubicles: kleine gedeeltelijk afgescheiden ruimtes in lege kantoren, voortgekomen uit de modernistische architectuur. Drie van die Cubicles zijn nu te zien in Galerie Brandt, samen met een aantal schilderijen van wandtapijten in tientallen tinten grijs, zo zacht dat je er eigenlijk met je vingers overheen wilt strijken…

ba41cd20ac0af07d5f722a99cea55a07c9fa58828481f6efce415b15ba907a44

Wim Claessen – Me Walking. T/m 16/11 in Galerie Roger Katwijk, Lange Leidse Dwarsstraat 198.

Wim Claessen schildert kale landschappen en zeegezichten die de hersenen direct in beweging zetten, veelal van foto’s. Het gaat hem echter niet om een zo natuurgetrouw mogelijke weergave van de werkelijkheid; de realiteit krijgt een twist, iets magisch of melancholisch. Bij zijn vaste galerie Roger Katwijk is nu ook een aantal kleine, fraaie schilderijtjes te zien waarop een mens te herkennen is. Het is de schilder zelf, wandelend, in gepeins verzonken.

Escher-3

Escher Meets Islamic Art. T/m 5/1/2014 in het Tropenmuseum, Linnaeusstraat 2.

De expositie Escher Meets Islamic Art in het Tropenmuseum is wegens succes verlengd. Er kwamen al 50.000 bezoekers, en terecht! De kleine, maar fijne expositie maakt duidelijk hoe de reizen die Escher in 1922 en 1936 maakte naar het Alhambra in Spanje zijn werk voorgoed veranderden, en hoe hij de geometrische patronen en wiskundige principes uit de islamitische kunst is gaan toepassen op zijn eigen ontwerpen.

sinterklaaspostzegels

Tot slot nog twee andersoortige tips: koop de Sinterklaaszegels van ontwerper Max Kisman (verantwoord, want met pimpelpaarse Pieten)! En koop en lees Gilles van der Loo’s, bij uitgeverij Van Oorschot verschenen debuutroman Het laatste kind en Thomas Möhlmanns dichtbundel Waar we wonen (Prometheus)!

15

11 2013

Galerie: Flying Carpet Works van Cristina Lucas

_MG_7673

De Spaanse kunstenares Cristina Lucas, van wie kort geleden in De Appel nog een vrolijk videowerk te zien was met paaldansers en -danseressen die halsbrekende capriolen uithalen in Mondriaan-composities, toont met de monumentale expositie Flying Carpet Works een andere, meer duistere en kant.

De tentoonstellingstitel refereert dan ook niet alleen aan het sprookje uit Duizend-en-één-nacht, waarin Aladdin zich dankzij zijn vliegende kleedje uit de meest benarde situaties weet te redden, maar evenzeer aan clusterbommen en bommentapijten.

_MG_7646kopie

Pièce de résistance van de expositie, die tevens gezien moet worden als ode aan Picasso’s Guernica, is een driescherms video-installatie, waarop de burgerslachtoffers ten gevolge van bombardementen in kaart zijn gebracht sinds de Italiaanse luitenant Giulio Cavotti op 1 november 1911 de Ottomaanse stellingen bestookte door vier bommen van elk 2 kilogram uit zijn Taube-vliegtuigje te laten vallen.

Het middelste scherm toont een kaart, waarop wordt ingezoomd op de plaatsen van de bominslagen, op het linkerscherm loopt de teller met slachtoffers, op het rechterscherm zijn beelden te zien uit de media uit die dagen. Op de achtergrond is het geluid hoorbaar van een reclamevliegtuigje dat – in de video-loop Piper Prometheus die elders in de galerie wordt geprojecteerd – boven Barcelona een banier voorttrekt met de formule waarmee de grootte van de liftkracht wordt berekend.

_MG_7662

Die formule betekende de vervulling van een droom die zou oud was als de mensheid zelf. Maar het verlangen om te vliegen en op grote hoogten andere perspectieven te ontdekken, leidde vrijwel direct tot de drang om het luchtruim te veroveren. Lucas verbeeldt de gevolgen op fraaie wijze, zonder opgeheven vingertje. Maar de haren rijzen je te berge.

Flying Carpet Works van Cristina Lucas. T/m 7/12 bij Tegenboschvanvreden, Bloemgracht 57.

06

11 2013

Galerie – De Service Garage viert zesde verjaardag met “Iedereen”

SG_IEDEREEN

De Service Garage bestaat zes jaar, en dat wordt gevierd met de groepsexpositie IEDEREEN, waarvoor alle kunstenaars die sinds de oprichting een actieve rol speelden in het collectief één werk leverden. In de verzameling werken is nauwelijks een lijn te bekennen. Er is dan ook géén sprake van inhoudelijke samenwerking, de broedplaats annex tentoonstellingsruimte heeft ook geen grondbeginselen die onderschreven moeten worden.

De Service Garage – zelf schrijven ze deSERVICEGARAGE – werd in 2007 opgericht door ex-Rietveld Academiestudenten Frank Ammerlaan en Thijs Rhijnsburger en verhuisde begin 2011 van de Stephensonstraat naar een enorme loods aan de Cruquiusweg, aan de rafelranden van Oost. Acht kunstenaars hebben er een eigen atelier en er zijn twee grote expositieruimtes, waar doorgaans tentoonstellingen zijn van andere, geestverwante kunstenaars.

zoro

Maar nu dus niet. In de ene ruimte springt direct een “kinetisch object” in het oog van Zoro Feigl, die eerder dit jaar was genomineerd voor de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs. Het door een motortje aangedreven, naar lieve lust rondzwiepende groene slang piept en knarst. Als je er lang naar kijkt, word je tureluurs van die slang die een rare, onvoorspelbare dans met zichzelf maakt.

Service Garage_Oscar Peters_Slasher

Ook bij Oscar Peters gaat het materiaal min of meer zijn eigen weg. Hij bevestigde een gipsen hand met een dolk erin aan een motortje. Zodra zich bezoekers melden, zet een van de aanwezige kunstenaars de schakelaar even om en begint het apparaat monotoon-mechanisch in een muur te hakken. Tsjak. Tsjak. Tsjak.

service02

Er zijn video’s (met performances), foto’s, beeldhouwwerken, geluidswerken en bloemen van plastic, vilt en staal die tot het plafond reiken. Grafisch vormgever Michiel Schuurman ontwierp de fraaie poster voor de expositie, die in een oplage van 100 te koop is: Frank Ammerlaan maakte een schitterend schilderij als een olievlek. Al even betoverend: Alex Winters maakte drie sculpturen naar afbeeldingen die doorgaans op stillevens te zien zijn: een doodshoofd, een fles en een karaf, maar dan geheel en al van zwartgrijs grafiet.

Map with darts

Het meest ontregelende werk is van de performance- en installatiekunstenaars Sachi Miyachi en Judith Leysner: een enorm, blankhouten paneel met een plattegrond van Amsterdam, waarin darts steken, en even zoveel plankjes met foto’s van objecten als een strijkbout, een paraplu en een kurkentrekker. Er is ongetwijfeld een verband en het heeft vast iets te betekenen, maar wat?

IEDEREEN. T/m 10/11 in De Service Garage, Ms. van Cruquiusweg 79.

Tags:

Gaat dat zien!

Niels-Bekkema

knopen

Dit weekeinde voor het laatst te zien in Amsterdam: de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst-expositie in het Paleis op de Dam, met fraai werk van o.a. Philipp Kremer, Anne Forest, Dorus Tossijn en Niels Bekkema, en de bijzondere kettingen, broches en objecten van ‘knopenkoning’ Henk Leppink bij Ron Lang Art.

Malevich zelfportret in twee dimensies, 1915

looming_fire_press_image006

Ook zeer de moeite waard: Malevich in het Stedelijk, de video-expositie Sluimerend vuur van Péter Forgács in EYE, en de foto-expositie Ons dagelijks brood van Henk Wildschut in het Rijksmuseum.

in_search_of_uiq

En mooi maar iets verder weg: Dread: Fear in the Age of Technological Acceleration in De Hallen in Haarlem. Naar aanleiding van deze tentoonstelling organiseert EYE zaterdag 26 oktober een symposium, waarop curatoren, kunstenaars, wetenschappers en filmers spreken over de impact van de digitale media en sociale netwerken op onze ervaringswereld. ‘s Avonds is er een speciaal film- en muziekprogramma, net als de expositie samengesteld door Juha van ’t Zelfde, met onder meer de vertoning van In Search of UIQ van Silvia Maglioni en Graeme Thomson.

25

10 2013

Overrompelend overzicht van radicale schilder

Malevich-Kasimir--zelfportret-1910

‘Het grootste overzicht in ruim twintig jaar van een van de belangrijkste grondleggers van de abstracte kunst’ – zo kondigt het Stedelijk Museum de door door Koningin Máxima geopende expositie Kazimir Malevich en de Russische avant-garde aan. Die ronkende woorden zijn volkomen terecht: de tentoonstelling biedt een overrompelend overzicht van Malevitsj’ kunnen.

Meer dan 600 werken zijn er te zien, waarvan 338 van Malevitsj zelf. Zijn werk – 69 schilderijen, 264 werken op papier, 4 sculpturen en 1 object – is aangevuld met dat van tientallen vermaarde, avant-gardistische tijdgenoten.

Alle ontwikkelingsfasen van Malevitsj’ kunstenaarschap komen aan bod, chronologisch, verdeeld over 11 zalen. Dat is vaak een beetje makkelijk en saai, als de bezoeker zo bij de hand wordt genomen, maar in dit geval werkt het wél. Omdat Malevitsj (1879-1935) een spectaculaire ontwikkeling doormaakte én omdat de wereld om hem heen zo razendsnel veranderde: toen hij begon met schilderen werd het Russische Rijk nog geregeerd door tsaar Nicolaas II, toen hij stierf werd de USSR, de Unie der Socialistische Sovjetrepublieken, met ijzeren vuist geleid door Stalin.

vrouw met krant a7648_original

De vroegste werken dateren uit het begin van de twintigste eeuw; geïnspireerd door Franse meesters als Monet en Cézanne maakte Malevitsj, die twee keer was geweigerd aan de kunstacademie van Moskou, impressionistische schilderijen, zoals het verre van volmaakte, in vlakke pasteltinten gevatte Vrouw met krant op schoot (1904).

In de volgende zalen is te zien hoe Malevitsj van een navolger verandert in een radicale wegbereider. Breekpunt is het jaar 1913, toen Malevitsj een eerste zwarte vierkantje kriebelde in een van zijn schriftjes en hij de kostuums en het decor ontwierp voor de futuristische opera Overwinning op de zon, waarin de zon stond voor Poesjkin, het tsaristisch bewind, de traditie en eigenlijk alles wat mensen ervan weerhoudt om naar de toekomst te kijken.

Twee jaar later lanceert Malevitsj het suprematisme, een zuiver objectloze kunst van geometrische vormen tegen een witte achtergrond. De term is – weinig bescheiden – afgeleid van supremus, Latijn voor ‘het meest perfecte’. Het betekent een radicale breuk met de omringende werkelijkheid; van representatie was geen sprake meer, kleur en vorm, compositie en ritme volstonden. “Ik vernietigde de grens van de horizon en stapte uit de wereld der dingen”, schrijft Malevitsj, die volgens de overlevering zo opgewonden was dat hij een week niet kon eten.

zaal zwart kruis

black_square

De zaal vol suprematistische werken – min of meer ingericht zoals 0,10. De Laatste Futuristische Tentoonstelling in 1915 in het toenmalige Petrograd – is het absolute hoogtepunt van de expositie. Met onder meer het iconische Zwart vierkant uit 1929 hoog in een hoek bevestigd, een volledig abstract zelfportret, en het enige suprematistisch schilderij met een niet-geometrische vorm: een traan, het symbool voor het verstrijken van de tijd.

In de volgende zaal, met vier fantastische wit-op-witte doeken, is te zien hoe Malevitsj een eindpunt bereikt binnen de abstracte kunst. Daarna wordt de vrijheid van de avant-gardisten steeds verder ingeperkt en keert Malevitsj noodgedwongen terug naar herkenbare voorstellingen. Malevitsj is terug bij af. Alhoewel, wie goed kijkt, kan ook in de late werken de nodige (sublimatieve) suprematistische abstracties ontdekken.

Gaat dat zien!

Kazimir Malevich en de Russische avant-garde, met selecties uit de Khardzhiev- en Costakis-collecties. T/m 2 februari 2014 in het Stedelijk Museum Amsterdam.

img-171013-164.onlineBild

 

23

10 2013

The Modernists and More

Aëgerter

Een ander Zwart vierkant van Malevitsj, uit 1932, was in 2010 te zien op de tentoonstelling Matisse tot Malevich. Pioniers van de moderne Kunst in de Hermitage. Bij die gelegenheid maakte de Franse, in Amsterdam wonende multidisciplinair kunstenaar Laurence Aëgerter de fotoserie The Modernists and More. Daarvoor plaatste ze personen en objecten vóór de modernistische meesterwerken, zodat zij het beeld op de werken deels blokkeren maar tegelijk één geheel vormen met het kunstwerk zelf. Een selectie is t/m 20 februari 2014 te zien in de Hermitage. Zonder Zwart vierkant overigens…

19

10 2013