Archive for the ‘Beeldende kunst’Category

Eerste uitreiking Cultuurprijs Noord!

Noordprijs-beeld2

 

Choreograaf/danser Bryan Druiventak, regisseur Sam de Jong, beeldend kunstenaar Saskia Noordhuis, fotograaf Jitske Schols en muzikant Jeroen Zijlstra zijn genomineerd voor de Cultuurprijs van Amsterdam-Noord, die maandagavond 24 maart voor de eerste keer wordt uitgereikt in M-Lab.

De Cultuurprijs Noord bestaat uit een geldbedrag van 7.500 euro en een gedicht van Thomas Möhlmann en is bestemd voor een (individuele) kunstenaar die op wat voor wijze dan ook van betekenis is (geweest) voor het stadsdeel.

Er zijn presentaties van de genomineerden, speeches van scheidend Stadsdeelvoorzitter Rob Post en Ferry Kesselaar, de voorzitter van de Adviescommissie Kunst en Cultuur, en optredens van onder meer stadsdeelcomponist Jurriaan Berger en de Big Band All Stars.

Galerietips voor de krokusvakantie

Rabih-Mroué-The-Pixelated-Revolution2

The Pixaleted Revolution van Rabih Mroué. T/m 8 juni in Museum Tot Zover, Kruislaan 124.
De Libanese kunstenaar Rabih Mroué zocht op internet een aantal confronterende, met mobieltjes gemaakte foto’s en filmpjes bij elkaar van burgers uit Syrië die de dood letterlijk in de ogen kijken. Deze ‘double shootings’, veelal weinig meer dan een waas van pixels, vertellen schrijnende, verhalen, die je anders doen kijken naar de dagelijkse berichtenstroom uit Homs, de rest van Syrië en andere conflictgebieden.

Schermafbeelding 2014-02-14 om 17.38.54

Holy Ghosts van Anne Forest. T/m 22 maart in Galerie Bart, Elandsgracht 16.
De schilderwerken van Anne Forest zijn even onorthodox als (Russisch-)orthodox: het zijn magische iconen, geschilderd op tapijt en andere materialen, veelal met een kwinkslag en/of een donker randje.

lynne-leegte

The Library van Lynne Leegte. T/m 14 maart in Artis Bibliotheek, Plantage Middenlaan 45.
The Library is een breekbare installatie van dertig stenen boeken, op ware grootte gebeeldhouwd uit albast. Ze liggen op tafel of staan op de plank tussen de prachtige collectie natuurhistorische werken in de Artis Bibliotheek, een gebouw uit 1868 van architect G.B. Salm.

lotusdome

Lotus Dome van Daan Roosegaarde. T/m 5 mei in het Rijksmuseum, Museumstraat 1.
Daan Roosegaarde’s Lotus Dome is een hightech kunstwerk gemaakt van honderden ultra-lichte aluminiumblaadjes. Wanneer het gevaarte de warmte van een bezoeker voelt, komt de Dome tot leven. Honderden aluminium bloemen openen hun blaadjes, een diep basgeluid vult de ruimte en het licht reflecteert de lotusbloemen op de muren van de 18e–eeuwse stijlkamer. (zachtjes) aanraken verplicht! Ook leuk voor kinderen!

venus_1

Reflexionen über die Geburt der Venus van Ulrike Rosenbach. T/m 15 juni in het Andaz Hotel, Prinsengracht 587.
Ter gelegenheid van Pinned-Up, de grote Marcel Wanders-expositie in het Stedelijk, zijn 40 videowerken uit de enorme collectie van het museum te zien in Wanders’ Andaz Hotel. De meeste werken – veel performances uit de beginjaren van de videokunst, van makers als – hangen in de rondgangen bij de hotelkamers, en zijn dus alleen te bewonderen door hotelgasten. Maar de protserige lobby is wél vrij toegankelijk, en daar is op enorme schermen Reflexionen über die Geburt der Venus (1978) van de Duitse videokunstenaar Ulrike Rosenbach te zien. Aan de locatie zijn nadelen verbonden: het licht is niet bijster goed en het lobby-rumoer overstemt de subtiele soundtrack met Bob Dylans Sad Eyed Lady of the Lowlands.

uit de serie The Dwarf Empire 2 klein

Dwarf Empire van Sanne De Wilde. T/m 14 maart in De Brakke Grond, Nes 1.
Voor haar afstudeerproject aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Gent toog de Vlaamse fotografe Sanne de Wilde naar het ‘Koninkrijk van de Kleine Mensen’, een pretpark in het zuidwesten van China, waar een stuk of 70 werknemers met dwerggroei ludieke acts opvoeren voor een overwegend Chinees publiek. Op een gegeven moment werd zij zelf ook een attractie. Op sommige foto’s heeft het wel wat van Sneeuwwitje en de zeven dwergen, maar van een ‘mensenzoo’ is geen sprake.

Nollen

Door jouw ogen kijken van Arno Nollen. T/m 8 maart bij Gerhard Hofland, Bilderdijkstraat 165C
Arno Nollen maakte een prachtige serie intieme, bewonderende foto’s van kunstenares Marijke Verkaart. Ze zijn bij Gerhard Hofland gecombineerd met een performance/video van Verkaart en ander, ouder werk van Nollen.

Jan-Rosseel-FTGRF-Zkt-10

Buiten de stad
In het verbouwde Witte de With in Rotterdam is de expositie met de prozaïsche naam The Crime Was Almost Perfect zeer de moeite waard. Hetzelfde geldt voor Belgische Herfst, waarvoor de Belgische fotograaf Jan Rosseel zich liet inspireren door de gruweldaden van de Bende van Nijvel, waarbij zijn vader omkwam toen Rosseel zes was. Van een geheel andere orde, maar ook heel mooi: het Noordbrabants Museum toont dertig fotowerken van Ruud van Empel, waaronder vier fonkelnieuwe.

Harry Meadley en Alex Farrar duelleren met schrandere, humorrijke kunstwerken

code 1

In Het Parool stond 13 februari een raadselachtige advertentie waarin Harry Meadley door Alex Farrar wordt opgeroepen zijn boekhouding over het jaar 2016 openbaar te maken.

Het zal geen mens zijn opgevallen, maar het stoppertje in de ‘business to business-sectie van Het Parool is een kunstwerk(je). Het is een reactie op een werk dat Meadley in 2011 maakte, A good five years genaamd, wat weer het antwoord was op de vraag van een journalist hoelang het duurt om een succesvol kunstenaar te worden.

code 2

De krant waarin de advertentie staat, maakt nu deel uit van een zeer conceptuele, maar fijne expositie in de Bagagehal van Loods 6: Code Duello. Traditioneel streden mannen met een degen of pistool, Farrar en Meadley doen het met schrandere, zelfbewuste en vaak humorrijke kunstwerken. Ieder werk is een reactie op een ander werk – van de witte handschoen op de vloer bij de entree tot de verbrijzelde spiegelwand aan het einde van de immense hal.

code 3

De twee jonge Britten spelen niet alleen met de regels van het duel, ze kennen ook hun klassieken én zijn thuis in de popcultuur; zo zijn er verwijzingen naar Damien Hirst, Bruce Lee en de Golden Harvest-filmstudio, Steve Jobs en inspecteur Columbo, de fameuze Britse spelshow Mr. and Mrs., naar Chinese schilderfabrieken en naar Isaac Israëls, de gewiekste zoon van meesterschilder Jozef Israëls.

Niet alle kunstwerken zijn even bijzonder, en sommige zie je gemakkelijk over het hoofd, maar de verhalen, verbanden en terzijdes die de aanwezige kunstenaars erbij opdissen geven ze diepte en inhoud. Het totaal is meer dan de som der delen. Veel meer.

posterduello3

Dat geldt ook voor de publiciteitscampagne: Farrar en Meadley pakten 50 unieke, tekstpostertjes langs het traject van tramlijn 10. Zonder context ze weinigzeggend. Bij wie de expositie heeft gezien, verschijnt als vanzelf een glimlach op het gezicht als hij weer een oranje (Farrar) of wit (Meadley) exemplaar ontdekt op een schutting of meterkast.

Code Duello van Harry Meadley en Alex Farrar. T/m 23/2 in Loods 6, KNSM-Laan 143.

duello 5

19

02 2014

De fictieve voorlichtingsfilms van Floris Kaayk

human-bird-wings-interview-video-hoax_large

In het Stedelijk Museum Schiedam is vanaf zaterdag werk te zien van de vijf genomineerden voor de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs 2014: Giorgio Andreotta Caló, Maartje Korstanje, Emmeline de Mooij, Emma van der Put en Floris Kaayk. Mijn favoriet is Kaayk. Vanwege zijn online project Human Birdwings (2011-2012), waarin een man vliegt als een vogel (Jammer alleen dat hij zo snel bekendmaakte dat het een hoax was) en vanwege het al even fraai uitgevoerde Rayfish Footwear, sneakers gemaakt van speciaal gekweekte roggen in alle kleuren van de regenboog.

sneakers_overview_530

Ik sprak Kaayk (Tiel, 1982) een paar jaar geleden toen hij pas twee – ook al luid bejubelde – kortfilms had gemaakt: The Order Electrus (2005) en Metalosis Maligna (2006). ‘Animatiefilms zijn vaak een showcase waarmee de maker demonstreert welke technieken hij allemaal beheerst. Ik gebruik de techniek om een verhaal te vertellen. Het is gereedschap’, aldus Kaayk.

Aan het zeven minuten durende The Order Electrus, een natuurfilmvariatie over elektronische insecten die voornamelijk op oude, verlaten industrieterreinen leven, werkte hij zes maanden; Metalosis Maligna, een soort van wetenschappelijke film over mensen met metalen implantaten die spontaan beginnen te groeien, kostte hem zeven maanden. Het was geen verspilde tijd. The Order Electrus leverde Kaayk – hij was destijds derdejaars student aan de St. Joost Academie in Breda – onder meer de Talent & Pro Award voor de beste afstudeerfilm op. ‘De combinatie van live action met 3D-animatie, het gebruik van de zorgvuldig gekozen muziek en voice-over zorgen voor een geheel eigen en realistische wereld waar we als kijker direct in gezogen worden’, meldde de jury.

Vervolgens studeerde Kaayk cum laude af met Metalosis Maligna. De sciencefictionfilm, vormgegeven als een item in een actualiteitenprogramma op Discovery Channel, was bovendien goed voor de eerste Kunstbeeld ArtOlive Award voor pas afgestudeerde kunstenaars en werd geselecteerd voor de studentencompetitie van het Holland Animation Film Festival. ‘De helft van mijn films is live action, de helft bestaat uit visual effects. Qua toepassing van animatie kun je het vergelijken met een film als Lord of the Rings, maar die wordt ook niet vertoond op het animatiefestival. Aan de andere kant: ik ben meer animator dan filmmaker. Ik ben immers afgestudeerd aan de afdeling animatie.’

orderelectrus

orderelectrus2

Voor The Order Electrus filmde hij in het Ruhrgebied bloemen, bomen en groene blaadjes tegen een industriële achtergrond. Met de onderdelen uit een oude videorecorder – Kaayk werkt een dag per week op de vuilnisstortplaats van zijn geboorteplaats Tiel, waar hij ‘de mooiste dingen’ vindt – en secondenlijm maakte hij mechanische insecten, waar hij met de computer 3D-modellen van maakte. ‘Je hebt vervolgens heel veel vrijheid. Je kunt de belichting aanpassen, de camerastandpunten en de scherpte-diepte. Dat geeft een heel realistisch effect. Tegelijkertijd weet je dat het niet kan, het is over the top. Daarom passen mijn films ook niet in de traditie van de fake-documentaire. Misschien dekt de term fictieve voorlichtingsfilm de lading nog wel het beste.’

Na The Order Electrus twijfelde Kaayk of hij dezelfde techniek nog een keer kon toepassen. Het zinnetje in het juryrapport van de Talent & Pro Award dat hij een opzichzelfstaand genre had gecreëerd, gaf echter de doorslag. ‘Als ik mijn eigen genre heb gecreëerd, kan ik het nog wel een keer doen, dacht ik.’

Floris_shorts_meta_bg(530)

floris

Metalosis Maligna is bepaald geen herhalingsoefening geworden. De inspiratiebron voor de vorm vond Kaayk in een item van het tv-programma Zembla over de vogelgriep. ‘De beelden waren heel saai: shots van een statief met een rustige pan-beweging. Toch zat er een enorme dreiging in, vooral door de voice-over. Het is niet de vraag of het gebeurt, maar wanneer. Miljoenen mensen zullen worden geïnfecteerd, was de teneur.’

Een ander verschil met The Order Electrus is dat Kaayk in Metalosis Maligna met echte acteurs werkte. ‘Mensen krijg je niet goed in de computer. In Hollywood gebruiken ze de verfijnde maar peperdure motion-capture-techniek om bewegingen van mensen vast te leggen. Maar Metalosis Maligna is een no-budget film; hij kostte nog geen 500 euro.’ Kaayk verzon een eigen systeem, met grote piepschuimen balletjes die aan de acteur werden bevestigd met sterke tape.

‘Ik heb vijf maanden full time aan de effecten gewerkt, ook in de weekeinden. Voor je het weet kom je drie dagen niet buiten. Het is geen pretje om zo lang achter elkaar voor de computer te zitten, maar als je dan ziet dat het precies zo wordt als je je had voorgesteld, compenseert dat veel.’

De Volkskrant Beeldende Kunst Prijs. T/m 11 mei in het Stedelijk Museum Schiedam. De winnaar wordt bekendgemaakt op zondag 13 april.

14

02 2014

Art Rotterdam toont toonaangevende kunst en aanstormend talent

maze

Art Rotterdam, de grootste en belangrijkste kunstbeurs van Nederland, is voor zijn 15e editie verhuisd van de Cruise Terminal op de Wilhelminapier naar de Van Nelle Fabriek in Spangen. Voor de gelegenheid maakte de Amsterdamse beeldend kunstenaar Maze de Boer Factory Editions, een gesigneerd en genummerd (de oplage is 1000 stuks) kunstwerkje, dat refereert aan de geschiedenis van het monumentale gebouw, de internationale kunstbeurs én de herkenbare vormgeving en reclame van de stevige shag van Van Nelle. Het is te koop voor 8,80 euro, de prijs van een 50 grams-verpakking Zware Shag, en het vliegt de deur uit.

Behalve aan de speciale Van Nelle-stand biedt de 6.500 vierkante meter grote benedenverdieping van de Van Nelle Fabriek onderdak aan gerenommeerde galeries uit België, Engeland, Frankrijk en Duitsland en de volledige Nederlandse top. Een groot aantal daarvan is afkomstig uit Amsterdam. Zij namen oud, bekend werk én nieuw talent mee naar Rotterdam. Gerhard Hofland toont sensuele foto’s van Arno Nollen en dito schilderijen van de Brit Michael Kirkham. Paul Andriesse heeft litho’s van Marlene Dumas en dierenfoto’s Charlotte Dumas; aan de buitenkant van de stand hangt pontificaal het portret dat fotograaf Koos Breukel maakte van Willem-Alexander en tegen zijn zin door Iris van Dongen werd nagetekend, waardoor zij de opdracht verwierf een staatsieportret van de koning te maken.

Ornis A. Gallery, voor het eerst op Art Rotterdam, brengt figuratieve kunst van de Duitse schilder Julius Hofmann; Upstream Gallery heeft nieuw werk van veteraan Marinus Boezem; bij Ron Mandos zijn beelden te zien die de Amerikaan Daniel Arsham maakte van iconische objecten uit de populaire cultuur, zoals een 16mm-filmprojector en een microfoon. Ze zien eruit zien alsof ze jaren in het water hebben gelegen of ternauwernood een grote brand hebben overleefd.

prospects

In de ‘new art section’ zijn solotentoonstellingen te vinden van jonge, hippe kunstenaars; onder de noemer Prospects & Concepts presenteert het Mondriaan Fonds werk van maar liefst 92 talenten die het fonds het afgelopen jaar financieel heeft ondersteund (let op Marieke Gelissen, Alex Farrar, Maria Gondek en Jop Vissers Vorstenbosch); in een aparte ruimte verkoopt We Like Art! kunst onder de 1500 euro.

In de Van Nelle Fabriek is ook plaats ingeruimd voor de videokunstbeurs Projections, die vorig jaar een vliegende start maakte. In een verduisterde, volgens de organisatoren ‘wereldwijd unieke, open en interactieve setting’ tonen 19 galeries videokunst op metersgrote schermen.

projectionss

Het Amsterdamse Andaz Hotel doneerde opnieuw een van de tentoongestelde werken aan het Stedelijk Museum en De Hallen Haarlem, namelijk het absurdistische, overrompelende Inner Materials van de Finse videokunstenaar Erkka Nissinen (van Ellen de Bruijne Projects). Het al even bizarre en uitgesproken Priapus Agonistes van de Amerikaanse Mary Reid Kelley werd aangekocht voor de eigen collectie van het videokunsthotel aan de Prinsengracht.

Bezoekers die aan één dag niet genoeg hebben – tijdens de Art Rotterdam Week is de Raw Art Fair in de Cruise Terminal en zijn er ook nog kunstbeurzen op andere plekken in de stad – kunnen overnachten in het huis of atelier van een kunstenaar. De kamers zijn ‘op unieke wijze ingericht’ door Rotterdamse kunstenaars als Hester Scheurwater en Olaf Mooij. ’s Ochtends verzorgen ze een ontbijtje.

Art Rotterdam. T/m 9/2 in De Van Nelle Fabriek in Rotterdam.

07

02 2014

Mistakes I’ve Made van Sarah van Sonsbeeck bij Annet Gelink: met een beetje geluk verlaat je niet alleen geestelijk verrijkt de galerie

Sarah van Sonsbeeckuniverse_img_6988

Kunstenares Sarah van Sonsbeeck is gebiologeerd door ruimte, en in het bijzonder de persoonlijke ervaring van die ruimte, in relatie tot geluid en stilte. Of beter: het gebrek aan stilte. ‘Architect van het antigeluid’ wordt Van Sonsbeeck wel genoemd.

Dat zit zo: na een studie architectuur aan de TUDelft en een werkzaam bestaan als architect ging Van Sonsbeeck (Utrecht 1976) in 2002 naar de Gerrit Rietveld Academie. Toen ze in 2006 bezig was af te studeren, lag ze ’s nachts vaak wakker door de herrie van haar buren. Van Sonsbeeck realiseerde zich dat ze als architect had geleerd dat huizen muren hebben die bepalen wat van jou is en wat van de ander, maar dat die muren de immateriële grenzen van de eigenaar helaas niet afbakenen.

Uit wanhoop stuurde ze een brief waarin ze haar buren sommeerde dat deel van haar huur te betalen dat ze met hun stemmen, ruzies en muziek innamen in háár huis. De buren reageerden niet, maar Van Sonsbeeck ontdekte wat kunst voor haar kon betekenen.

0411Dm

Stilte bleef sindsdien haar thema. Ze maakte onder meer een Faraday-tas (vernoemd naar de Britse natuurkundige en Nobelprijswinnaar Michael Faraday), die alle stralingen blokkeert, waardoor je dus even niet bereikbaar bent als je je mobieltje erin opbergt, en – volgens hetzelfde principe – een zilverkleurig Faraday-tentje.

In oktober 2013, kort voor de opening van haar expositie in De Nederlandsche Bank, was Van Sonsbeeck in de weer om panelen te voorzien van zwarte, peperdure, in de Verenigde Staten bestelde (de EMF Safety Superstore levert ook ondergoed en boerka’s die je tegen straling beschermen) ‘Farady-paint’; verf met stukjes metaal erin die radiogolven tegenhouden, en volgens sommige bronnen is gebruikt in verschillende vertrekken in het Pentagon.

Bijzonder mooi vond ze het werk niet, ook niet nadat ze het paneel nog eens had overgeschilderd. Terwijl het in haar atelier stond te drogen, begon Van Sonsbeeck een van haar vergulde objecten te poetsen en polijsten met een kwast. Doordat het raam open stond, belandden er fijne goudschilfers op het natte, zwarte vlak. Met dank aan de wind c.q. het toeval zag het paneel er uit als een sterrenhemel.

Mistakes I've made, 2013 Sarah van Sonsbeeck foto Michel Claus

De zes sterrenhemels (het zevende is aangekocht door DNB) hangen naast het goud geschilderde object waar de schilfers en het gruis van afkomstig zijn. Het zijn allemaal objecten en materialen die geluid tegenhouden of verstrooien: Ohropax-oordopjes, eierdozen en ander vormige akoestische panelen. De combinaties van vergulde readymades en inktzwarte panelen zijn niet alleen zeer fraai, verfijnd-poëtisch en kwetsbaar (bij het minste zuchtje wind valt er gruis naar beneden), ze zijn ook schrander en praktisch; ze helpen immers je interieur data-stiller te maken.

Onder de noemer Mistakes I’ve made toont Annet Gelink Gallery verder zeven lenzen, waarvoor Van Sonsbeeck zich (aan de hand van een YouTube-filmpje) de kunst meester maakte om achter glas te vergulden. De transparantie en het gladde oppervlak van het glas zorgen voor een ongeëvenaarde glans en schittering; tegelijkertijd accentueert het de stofjes en andere oneffenheden die tussen het bladgoud en het glas zitten.

Maar het meest prikkelde werk is een verstuiver, die minuscule deeltjes bladgoud de ruimte in blaast. Het werk kleeft zich vast aan de architectuur van de galerie én aan de bezoekers, als een fijn laagje stof. Met een beetje geluk verlaat je niet alleen geestelijk verrijkt de galerie, maar ben je ook écht een ietsiepietsie rijker als je weer buiten staat. Totdat er een windje opsteekt…

Mistakes I’ve Made van Sarah van Sonsbeeck. T/m 1/3 in Annet Gelink Gallery, Laurierstraat 189.

foto 2-1

foto 1-1

26

01 2014

De stad als een levend beest

SG_HWVDS_Eflyer

Op het postertje voor Maurice Bogaert’s expositie Het wezen van de stad staat een plastic zakje. Hoewel het witte geval hengels heeft en het tegen een rood-bakstenen muur zweeft, doet het onmiskenbaar denken aan American Beauty (1999), Sam Mendes’ portret van een depressieve huisvader in suburbia.

Daar gaat Het wezen van de stad niet over, en toch is het beeld goed gekozen door Michiel Schuurman, de ontwerper van al het artwork van deSERVICEGARAGE. Vanwege de filmische associatie en vanwege de verwijzing naar de stad. En vooral omdat het, net als Het wezen van de stad, de fantasie in werking zet.

Maurice Bogaert (Heerlen 1975) – hij studeerde aan de Academie Beeldende Kunsten in Maastricht en het Piet Zwart Instituut in Rotterdam – bevraagt de relatie tussen film en architectuur. Zo maakte hij het bekroonde The Apartment, een installatie annex reconstructie van het appartement in Roman Polanski’s psycho-drama Repulsion (1965). Voor ieder shot bouwde Bogaert een nieuwe ruimte, precies zoals de camera in de film laat zien. Het publiek kon door de opeenvolgende ruimtes lopen, en zo de rol van de camera overnemen. Vervolgens bouwde hij drie scènes na uit Stanley Kubricks horrorfilm The Shining.

Het wezen van de stad is een logisch vervolg; opnieuw toont Bogaert hoe camerabewegingen en montage de ervaring van de kijker beïnvloeden, in dit geval van een stad. Een stad als protagonist. Een stad als alle andere. Maar vooral: een stad als Amsterdam, waar Bogaert sinds 2003 woont en hij sinds 2006 kunstgeschiedenis doceert aan de Theaterschool.

In de ene zaal van deSERVICEGARAGE plaatste Bogaert vijf archiefkasten, met daarin allerhande zelf gebouwde, bewegende maquettes. Op een grote draaiende schijf zijn piepschuimen blokjes in allerlei formaten bevestigd, die huizen, fabrieken, blokken en flats voorstellen. Er zijn rudimentaire interieurs, fly-overs, er ligt een metrospoor, er is een stuk stoep, een snelweg en een wolkenlucht. En overal hangen piepkleine camera’s, een stuk of twintig in totaal.

maurice_bogaert_HetWezenvandeStad_SG001

De beelden worden geprojecteerd op een muur, drie naast elkaar, min of meer random: close-ups afgewisseld met wijde shots, van binnen naar buiten en van boven naar beneden, allemaal in contrastrijk zwart-wit.

Bij de drie grotestads-perspectieven klinkt een voice-over; een tekst van Simone Hogendijk, monotoon, bijna bezwerend gesproken door acteur Klaas Postmus, over de stad als organisme; “de stad als een beest, met de gebouwen als haar organen en de mensen de luizen in de pels, de piskijkers die het wezen proberen te doorgronden”.

In een tweede ruimte staat een aantal enorme (huizen)blokken. Ze staan schots en scheef, er zijn geen ramen of deuren. Als je er omheen loopt, zie je de steunbalken en de zandzakken: het is slechts een decor. Ernaast liggen hand-outs met de tekst van een tekst van Hogendijk, in lijn vormgegeven, zonder begin en zonder eind.

De tekst gaat maar door, net als de beeldenstroom in de belendende ruimte, net als de stad zelf. Dát toont Het wezen van de stad: de constant ademende en veranderende stad, in een eeuwig durende transitie, gevangen in een zich eeuwig herhalende (film)sequentie van slopen, bouwen, afbreken en weer opbouwen.

Het wezen van de stad van Maurice Bogaert. T/m 9/2 in deSERVICEGARAGE, Cruquiusweg 79.

16

01 2014

Filmende alchemisten in EYE

bros-quay_still-from-the-street-of-crocodiles_asifa

Macaber, duister en morbide. Kafkaësk, verontrustend, raadselachtig. Unheimisch, hypnotiserend en surrealistisch. Om het werk van de Quay Brothers, vanaf hun allereerste studentenfilms tot hun meest recente kortfilms, te kenschetsen worden steevast dezelfde woorden gebruikt.

Dat is niet voor niets, ze doen het werk ook recht, maar het is zó eigen – niet alleen in hun stop motion-poppenfilms is hun hand onmiddellijk te herkennen, hetzelfde geldt voor hun excentrieke decors, tekeningen en (kostuum)ontwerpen voor opera en dans – dat hun naam er eigenlijk nog de beste omschrijving voor is.

Maar de Quay Brothers mogen dan grote faam genieten onder collega-animatoren, bij het grote publiek zijn ze nauwelijks bekend. En als ze al bekend zijn, dan is het niet door hun autonome werk, maar door hun opdrachtfilms, muziekvideo’s en commercials: de Quays maakten de clip van Peter Gabriels Sledgehammer, de surreële droomsequenties in Julie Taymor’s biopic Frida over de Mexicaanse schilderes Frida Kahlo, station calls voor MTV, en reclames voor grote merken als Mars, Kellogg’s en Dell. Zelf spreken de Quays van een pact met de duivel; deze ontbreken dan ook in de grote overzichtstentoonstelling The Quay Brothers’ Universum, die tot en met 9 maart te zien is in EYE.

Quay Brothes portrait c1975 (S)

Stephen en Timothy heten de Quay Brothers, maar de eeneiige, onmogelijk van elkaar te onderscheiden tweeling weigert te zeggen wie wie is. Eind jaren zestig volgden ze de kunstacademie in hun geboortestad Philadelphia, daarna woonden ze een tijdje in Amsterdam. Ze belandden er met een schip dat kolen vervoerde voor het Amerikaanse leger, na een twee weken durende reis. Eigenlijk waren ze van plan borden te gaan wassen in Philadelphia; een vriend overtuigde ze dat ze dat net zo goed in Europa konden doen.

In 2006 weidde het Holland Festival in samenwerking met het Rotterdamse filmfestival al een bescheiden retrospectief aan de Quays; op het Westergasfabriek waren destijds een aantal installaties en curieuze kijkdozen te zien, dormitoria genaamd, met de minutieuze sets waarmee hun films zijn gemaakt.

Deze kijkdozen, veelal samengesteld uit gebruikte, verweerde en doorleefde voorwerpen die schuilgaan onder dikke lagen stof, die korreltje voor korreltje zijn aangebracht, staan nu ook weer in EYE. Maar er is meer. Veel meer. Er zijn bierviltjes te zien van De Koninck, het Belgische biermerk waarnaar ze hun studio vernoemden, een aantal boekomslagen die de Quays ontwierpen voor uitgeverij Meulenhoff, onder meer voor Céline’s Dood op krediet.

in-absentia

Quay Brothers_Street of Crocodiles

In de enorme, schaars verlichte tentoonstellingsruimte worden op grote schermen natuurlijk ook de kortfilms van de eigenzinnige animatiekunstenaars geprojecteerd, waaronder het prachtige In Absentia (2002), een meermaals bekroonde samenwerking met componist Karlheinz Stockhausen, en Street of Crocodiles (1986), die door Terry Gilliam werd uitgekozen als een van de tien beste animatiefilms ooit.

Daarnaast zijn er animatiefilms te zien van Oost-Europese makers die een voorbeeld zijn voor de broers, onder wie Walerian Borowczyk en Jan Svankmajer, en tal van andersoortige inspiratiebronnen, waaronder surrealistische Poolse filmposters uit de jaren vijftig en zestig, artefacten uit wetenschappelijke verzamelingen, rariteitenkabinetten en vroeg twintigste-eeuwse tekeningen van psychiatrische patiënten.

Ook de bioscoopzalen van EYE doen mee; er is werk te zien van en over kunstenaars, filmmakers en schrijvers die hen inspireerden en van de Quays zelf, waaronder hun twee lange films: Institute Benjamenta (1995), waarin ze voor het eerst met echte, levende acteurs werken, en The PianoTuner of Earth Quakes (2005), over de moord op en de wederopstanding van een operazangeres.

quays

Ze zijn momenteel bezig aan een nieuwe lange film, vertelden de Quays tijdens de opening van hun expositie: Unmistaken Hands: Ex Voto F.H., een hommage aan de Uruguayaanse schrijver Felisberto Hernandez. De half uur durende, wel zeer fragmentarische versie die nu eenmalig te zien is, toont dat niet álles wat de filmende alchemisten aanraken in goud verandert. Er is werkelijk geen touw aan vast te knopen.

The Quay Brothers Universum. T/m 9/3 in EYE, het filmmuseum, IJpromenade 1. www.eyefilm.nl. Bij de tentoonstelling verschijnt de rijk geïllustreerde publicatie The Quay Brothers’ Universum. ISBN 978-94-6208-127-7. Prijs: € 19,50.

06

01 2014

Twee kunnen meer dan één

20131030TypeA 002

De film is uitgevonden door de broers Auguste en Louis Lumière, de beste popsongs zijn geschreven door het duo Lennon-McCartney, Apple is opgericht door Steve Jobs en Steve Wozniak, en Nederlands’ meest succesvolle modeduo heet Viktor & Rolf.

In de beeldende kunst overheerst echter nog steeds het cliché van het artistieke genie dat solistisch te werk gaat, stelt curator Jelle Piersma. Maar ook steeds meer beeldend kunstenaars kiezen voor samen in plaats van solo, zo laat zijn tentoonstelling ART DUO | DUO ART in Nieuw Dakota zien. Zo overtuigend, trouwens, dat je je bijna gaat afvragen waar het cliché op gestoeld is.

Twee kunnen niet alleen meer dan één, ze kunnen ook dingen die in je eentje helemaal niet mogelijk zijn, toont het schrandere, grappige werk Stand: Weight van Type A, een samenwerkingsverband tussen de Amerikaanse conceptuele kunstenaars Andrew Bordwin en Adam Ames. Het is een gefotografeerd verslag van performance, waarin Bordwin en Ames op een provisorische weegschaal staand de competitie én samenwerking tussen mannen onderzoeken.

Op de eerste foto slaat de weegschaal duidelijk door naar de boomlange Bordwin, die is getraind in de Japanse krijgskunst Aikido; op de middelste foto draagt de kleine Ames een stapeltje bakstenen met alle gevolgen van dien; er is evenwicht. Op de rechter foto slaat de balans door naar Ames, die nu twee keer zo veel stenen tilt. “Toen we Stand maakten, realiseerden we ons dat de verschillen tussen ons de sleutel vormen” stelt Ames.

Piersma selecteerde verder (oude en nieuwe) installaties, beelden, schilderijen, foto’s en video’s van Nederlandse en internationale kunstenaarsduo’s als Gilbert & George, de Chapman Brothers, Fischli/Weiss, Miktor & Molf en Driessens & Verstappen, waarbij het telkens de vraag is waarin ze elkaar aanvullen, waar het wringt en wat de co-creatie concreet oplevert.

Werk van Driessens & Verstappen is gelijktijdig te zien bij de buren van Vous êtes ici; iets verderop, in het filmmuseum EYE is fraai werk te zien van de eeneiige, onmogelijk van elkaar te onderscheiden tweeling Stephen en Timothy Quay.

ART DUO | DUO ART. T/m 26/1 in het platform voor hedendaagse kunst Nieuw Dakota, Ms. Van Riemsdijkweg 41b Noord.

03

01 2014

Het beste van 2013

master

Film: Ik kan niet kiezen; The Master van Paul T. Anderdon, La vie d’Adèle van Abdellatif Kechiche, Post Tenebras Lux van Carlos Reygadas en The Act of Killing van Joshua Oppenheimer hadden allevier op 1 kunnen eindigen.

Nederlandse film: Ne me quitte pas van Niels van Koevorden en Sabine Lubbe Bakker en Boven is het stil van Nanouk Leopold.

adele

Debuut: Adèle Exarchopoulos in La vie d’Adèle (tevens leukste, meest spontane interview)

Nederlandse kortfilm: Nummer veertien, home van Guido van der Werve.

Korte documentaire en kunstfilm ineen: 15 Attempts van Aliona van der Horst.

TV-documentaire: deel 3 en 4 van Oeke Hoogendijks Het Nieuwe Rijksmuseum (Het wachten is op de bioscoopversie; komt die niet een beetje als mosterd na de maaltijd?!)

Tentoonstelling: Kazimir Malevich en de Russische avant-garde in het Stedelijk.

Tentoonstelling van een Nederlandse kunstenaar: COMMUNITAS van Aernout Mik in het Stedelijk en One Group Show van WassinkLundgren in Foam.

Minst betreurde afscheid: Ann Goldstein van het Stedelijk.

Meest betreurde afscheid: Sergio Herman van Oud Sluis.

Galerie-tentoonstellingen: Mother van Helen Verhoeven bij Galerie Stigter Van Doesburg; Flying Carpet Works van Cristina Lucas bij Tegenboschvanvreden; The Sun That Never Set van Persijn Broersen & Margit Lukács bij Akinci; Me Walking van Wim Claessen in Galerie Roger Katwijk; MWMW van Jan van der Ploeg bij Gerhard Hofland; Roger Hiorns bij Annet Gelink (en in De Hallen, Haarlem, als onderdeel van Dread: Fear in the Age of Technological Acceleration).

Kunst in de openbare ruimte: Tank Man van Fernando Sánchez Castillo, onderdeel van de kunstmanifestatie Call of the Mall in Hoog Catharijne.

barkie

Clip: Een Barkie van De jeugd van tegenwoordig.

Marketingcampagne: Lars von Triers Nymph()maniac en de zuivelpakkenactie van het Rijksmuseum.

Filmposter: de teaser voor Lars von Triers Nymph()maniac, gemaakt door het Deense reclamebureau The Einstein Couple.

SOLLEWITTl

Nederlandse filmposter: Sol Lewitt, gemaakt door Gijs Kuijper.

Theaterposter: Het Nationale Ballet, Corps, ontwerpen door Martin Pyper, fotografie Erwin Olaf.

Fotoboek: An Atlas of War and Tourism in The Caucasus van Rob Hornstra en Arnold Van Bruggen (The Sochi Project); Voedsel van Henk Wildschut

Game: Taxodus – mapping assets offshore van Femke Herregraven.

Achterkant_4_Sofie Knijff

Toneelstuk: De achterkant van de Warme Winkel. Ook heel bijzonder: Schwalbe zoekt massa van Schwalbe en Spectaculaire voorstelling van Oostpool.

Woord: selfie. (En absoluut níet sletvrees)

selfie-obama-soweto_m

Selfie: van de Deense premier Helle Thorning Schmidt met de Amerikaanse president Obama en de Britse premier Cameron tijdens de herdenkingsdienst voor Nelson Mandela.

Filmervaring: de wereldpremière van Borgman op het festival van Cannes. Iedereen was er. En iedereen maakte selfies en foto’s van elkaar op de rode loper. Laten we hopen dat we niet opnieuw 38 jaar moeten wachten…

Over bijna al deze onderwerpen is meer te vinden op mijn site. Op- een aanmerkingen, of eigen lijstjes? Reageer via de knop in de linker balk!

29

12 2013