jpekker

Toen een maand voor aanvang de selectie voor het festival van Cannes werd bekendgemaakt, belde ik met Lemming Film of ze wat meer informatie hadden over Amat Escalante’s Heli, die ze coproduceerden het Amsterdamse productiehuis maakte in samenwerking met het Mexicaanse Mantarraya, het Duitse Una Film en het Franse Le Pacte, dankzij een bijdrage van het Nederlands Filmfonds.

Dat hadden ze wel. Sterker: ik kon wel even koffie drinken met Escalante. Hij zat bij Filmmore aan de grading van zijn film te werken. Er werden mailadressen uitgewisseld. Hij was nog even bezig, maar begin van de avond konden we elkaar wel even treffen. Een paar uur later mailde Lemming dat het toch niet ging lukken; Escalante was druk, de Mexicaanse producent wilde geen afleiding. Of zoiets.

Voordat ik vandaag een groepsinterview met Escalante had, herinnerde ik hem even aan ons mailcontact. Dat pakte goed uit; ik kreeg net wat meer aandacht en ruimte om al mijn vragen te stellen over het naargeestige, uiterst indringende drugsdrama.

Het groepje voor het interview met Kore-Eda Hirozaku was gelukkig ook niet groot, maar dat was dan weer met een slechte tolk, wat veel tijd kost, die ook nog eens vrij onverstaanbaar Engels sprak, wat nog meer tijd kost, omdat ze alles een paar keer moest herhalen.

Het nieuws van de dag voor de Nederlandse enclave: Alex van Warmerdam is gearriveerd. “Cannes is iets minder low key dan de andere festivals waar ik was”, liet hij met gevoel voor understatement optekenen. En weg was hij weer.

Ook nog films gekeken: Jimmy P. van Annaud Desplechin is een wat looiige film over een psychoanalyticus annex antropoloog (Matthieu Almaric) die een Blackfoot-indiaan (de Mexicaan -!!- Benecio Del Toro) gaat behandelen die getraumatiseerd uit de oorlog is teruggekeerd. Morgen een interview met Amalric. In Grand Central van Rebecca Zlotowski is het niet zo zeer de driehoeksverhouding die aanspreekt maar de setting: een brommende kerncentrale. En Inside Llewyn Davis is een geweldige nieuwe film van Ethan en Joel Coen, over een singer-songwriter die er maar niet in slaagt door te breken. Met geweldige bijrollen van Carey Mulligan, Justin Timberlake en John Goodman. En een kat, die Ulysses heet. Maandag spreek ik de formidabele hoofdrolspeler Oscar Isaac en T-Bone Burnett, die verantwoordelijk is voor de heerlijke soundtrack.

Ter afsluiting van de dag nog even langs op een etentje dat distributeur eOne traditiegetrouw organiseert voor de Nederlandse journalisten. Na ‘Er staat een pik in de fik’ (op de wijs van ‘Er staat een paard in de gang’) weer een paar nieuw liedjes geleerd: ‘Borgman wint de Gouden Palm’ (op de wijs van Ajax wint de wereldcup’) en ‘Ari Folmann, zeropositief, zeropositief, op de wijs van – ja waarvan eigenlijk? En waarom? Ook geen idee…

Het Heli-feest was fijn, hoewel er slechts één bar was, waarachter slechts één meisje stond, met een beperkt assortiment, waardoor bijna iedereen heel lang moest nadenken wat hij dan moest bestellen. Omdat ik er rechtstreeks uit de late film arriveerde, was ik slightly underdressed, wat de aandacht trok van de overijverige bewakers. En toch was het leuk, met veel Mexicanen en een enorm contingent Nederlanders, want Lemming Film is coproducent van Heli (Escalante was twee weken in Amsterdam om postproductie te doen bij Filmmore) en het Filmfonds droeg 75 duizend euro bij.

2 uur thuis, 7 uur op, want iedere ochtend staat om half 9 de eerste film alweer op het programma. Vandaag was dat Le passé van de Iraanse Oscar- en Gouden Beer-winnaar Asghar Farhadi (A Revolution), een mooi, maar wat mij betreft net iets te geconstrueerd drama om mij echt te ontroeren. Maar Gouden Palm-jurylid Nicole Kidman was naar verluidt na afloop wél in tranen…

Tijdens de film bedacht ik me dat het vrijdag was, en dat de deadline voor mijn volgende stuk voor Het Parool dus niet de volgende ochtend was, maar binnen een paar uur. Nog even naar de persconferentie geweest van Jia Zhangke, en fluks naar mijn kamer om te tikken. Vervolgens welgemoed naar het Carlton voor een interview met Emma Watson. “Kom maar gewoon om een uur of 2, dan zet ik je wel ergens tussen”, had de publiciteitsmedewerker gemaild, die helemaal niks meer van haar agent had gehoord. Heb drie kwartier zitten wachten, maar het was de moeite waard.

Daarna The Selfish Giant gezien, een aardig Shane Meadows-achtig filmpje in de Quinzaine, en Like father, Like Son van de Japanse meester Kore-eda Hirokazu, een ontroerend familiedrama over een stel dat er na zes jaar achter komt dan hun zoontje is verwisseld bij zijn geboorte. De compilatiefilm A Story of Children and Film van Marc Cousins (The Story of Film) dan weer gemist. Je mist in Cannes meer dan je ziet. Veel meer.

Het meest intrigerende bericht van de dag: ‘Cannes overschaduwd door grote juwelenroof’. Uit een hotelkamer in de Franse badplaats zou voor bijna een miljoen dollar aan juwelen zijn gestolen uit een kluis in de hotelkamer van een medewerker van het Zwitserse horloge- en sieradenhuis Chopard, een van de hoofdsponsors van het festival. De roof werd gepleegd op het moment dat op The Bling Ring in wereldpremière ging, over een stel tieners die inbreken in de huizen van Paris Hilton en andere celebs. En de sierraden zouden op de rode loper worden gedragen door de sterren, aldus sommige berichten… Later bleek de roof wel echt, maar de meeste details niet.

Nog een bizar bericht: de openluchtstudio van Canal+ op de Croisette is ontruimd, omdat en 42-jarige man tijdens een interview met Daniel Auteuil en Christoph Waltz vanuit het publiek twee schoten afvuurde. Met een alarmpistool, maar dat was weggemoffeld in de meeste berichten.

Er zijn al sites die melden dat het Filmfestival van Cannes een ‘bijzonder incidentrijke editie’ beleeft.

“Het is altijd een eer én een feest om naar Cannes te komen. Maar deze film is hier volgens mij bijzonder goed op zijn plek.”

Sofia Coppola is terug in Cannes, waar alles draait om zien en gezien worden, waar dagelijks reuring ontstaat rond peperdure winkels als Miu Miu, Louboutins, Dior en Prada, omdat er binnen een ster zou zijn gesignaleerd. In 1999 was haar debuut The Virgin Suicides in Cannes te zien, in 2006 draaide haar Marie-Antoinette in competitie, gisteren presenteerde ze The Bling Ring, een vermakelijke zedenschets over vijf door glamour en roem geobsedeerde tieners uit Hollywood.

Als zij op internet ontdekken dat Paris Hilton in Vegas aan het feesten is, achterhalen ze met een enkele muisklik haar adres. Ze vinden haar huissleutel onder de deurmat, gaan haar kast van een huis binnen, en stelen merkkleding, schoenen, sierraden en andere persoonlijke bezittingen. Tijdens een van hun vele bezoeken willen ze zelfs haar chihuahua meenemen. Andere slachtoffers van de bling-bende waren Lindsay Lohan, Megan Fox, Rachel Bilson, Audrina Patridge en Orlando Bloom. De totale buit bedroeg meer dan 3 miljoen dollar.

De film is gebaseerd op ware gebeurtenissen, door Vanity Fair-redacteur Nancy Jo Sales beschreven in een artikel getiteld The Suspects Wore Louboutins. “Ik kende de zaak wel uit het nieuws, maar toen ik in het vliegtuig dat stuk las, was ik direct verkocht. We hebben de rechten geregeld, ik heb de schrijfster gesproken, haar research-tapes beluisterd, noem maar op, en nu zijn we hier.”

Coppola is een jaar bezig geweest de juiste acteurs te vinden voor de hoofdrollen. De jonge hoofdrolspelers bereidden zich vervolgens voor door het kijken naar Keeping up with the Kardashians en andere reality soaps. Emma Watson, die furore maakte in de Harry Potter-films vertelde hoe ze Israel Broussard, die de enige jongen in de bling-bende speelt, hebben geholpen met de uitspraak van alle modemerken. “Israel dacht dat het Dwáár was in plaats van Dior.”

Coppola grootste angst was dat haar film cartoonesk of ongeloofwaardig zou worden. “Sommige dingen waren ook zo bizar. Geen van de celebrities had een normaal werkend alarmsysteem. De kinderen braken in zonder handschoenen of maskers. Het bewijs zetten ze op Facebook, zonder ook maar één moment over de consequenties na te denken. Het ging ze ook niet om de kraak; in de huizen van de sterren konden ze een paar uur doen alsof ze zelf sterren waren. Soms gingen ze alleen maar om een feestje te vieren.”

Nog voor de film te zien was, heeft een aantal van de echte ‘Bling Ringers’ bezwaar gemaakt tegen de manier waarop ze worden geportretteerd. “Het heeft me niet verrast. Het maakt me ook niks uit. Ik heb geen documentaire gemaakt, het is een speelfilm. Ik heb ook niet voor niets hun namen veranderd. Ze wilden net zo beroemd worden als de sterren bij wie ze hebben ingebroken, ik wilde voorkomen dat mijn film daaraan zou bijdragen.”

Paris Hilton is even te zien in de film, ze stelde ook haar onvoorstelbare huis beschikbaar voor de opnamen. Aan de muren hangen ontelbare portretten en tijdschriftcovers met haar beeltenis. Op de zijden bank in de nachtclubkamer (met paaldanspaal) liggen kussens met haar portret. “Die kussens zijn gemaakt door een vriend. Ze heeft wel gevoel voor humor, anders had ze natuurlijk ook niet meegewerkt. De rondleiding door haar huis was een hoogtepunt, ik heb echt nog nooit zoiets gezien. Ze heeft ons trouwens niks in rekening gebracht.”

Kaart opgehaald voor het Alex van Warmerdam-feest op zondagavond. Het kost een vermogen, geselecteerd worden voor Cannes, vertelde producent Marc van Warmerdam eerder deze week op Radio 1. Alles bij elkaar zo maar een ton. Maar omdat het in het landsbelang is hoeft hij er niet alleen voor op te draaien; het geld is afkomstig van EYE en het Filmfonds. Daarmee wordt overigens niet alleen het feest bekostigd, maar ook een diner voor cast, crew en minister Bussemaker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, en diverse reclame-uitingen, zoals een enorme banner langs de Croisette.

Kwam pal voor de Borgman-banner Lucie Kalmer tegen, met wie ik jaren geleden in de jury van het Noordelijk Film Festival zat. De Franse producente heeft een Chileense film in het Atelier van het festival. En ze was ook betrokken bij Heli, en nodigde me uit voor het feest na de première (met geflambeerde worstjes?). Wanneer moet een mens dan slapen?

Interview met François Ozon moeten afzeggen, omdat ik zijn film niet heb kunnen zien. Die draaide namelijk tegelijk met The Congress van Ari Folman. En ik had eerder al een interview afgesproken met Robin Wright. Man, man, man, wat een gepuzzel. Ik schuif ook niet aan bij een lunch waarop producent Harvey Weinstein vijf korte animatiefilms presenteert. De speciale vertoning van Les Parapluies de Cherbourg gemist (in aanwezigheid van Agnès Varda, Michel Legrand, Rosalie Varda-Demy en Mathieu Demy). Interview met Michael B. Jordan ook afgezegd, want Fruitvale Junket heb ik ook niet kunnen zien.

Wat dan wel? Ari Folman’s The Congress (zo zo, maar mijn interview met Robin Wright was de moeite waard), Sofia Coppola’s The Bling Ring (vermakelijk) en Jia Zhange’s meesterlijke A Touch of Sin. Nog voor de begintitels is er een overval gepleegd door drie jongemannen met bijlen, heeft er een drievoudige moord plaatsgevonden en een ontploffing.

De verstilde arthousefilm lijkt zijn langste tijd gehad te hebben in Cannes.

“Nee.”

Zoveel woorden als de Nederlandse journalist nodig had om de situatie van de vaderlandse film te schetsen in zijn vraag, zo afgemeten was het antwoord van juryvoorzitter Steven Spielberg. Nee. Hij heeft nog nooit een film gezien van Alex van Warmerdam, de eerste Nederlander die kans maakt op de prestigieuze Gouden Palm sinds Jos Stelling in 1975. En nee, Spielberg zal zich ook niet op een bijzondere manier voorbereiden; hij gaat geen eerder werk bekijken en ook geen interviews lezen. “We leren de maker kennen door zijn film. Als de film ons daartoe uitnodigt, zullen we ons in hem verdiepen. Maar de film komt eerst.”

“Ik hoop dat we een film zullen zien, die maakt dat we elkaar na afloop aankijken en allemaal direct beseffen: dít is de Gouden Palm,” zei de Taiwanees-Amerikaanse regisseur Ang Lee tijdens dezelfde, drukbezochte persconferentie op de eerste middag van het festival van Cannes. “Ik zie het als een zwaktebod als we uren over de winnaar moeten gaan praten.”
Dat kan nog moeilijk worden; de leden van de sterrenjury komen uit alle hoeken van de wereld. En de Japanse regisseuse Naomi Kawase spreekt niet of nauwelijks Engels, zo bleek uit een ellenlange verhandeling over de grootsheid van Cannes. Spielberg zag geen bezwaar: “Er is één taal die ons bindt: de taal van de cinema.”

Met de Europese première van Bazz Luhrmanns extravagante boekverfilming The Great Gatsby is woensdagavond de 66e editie van het Festival van Cannes officieel geopend, het meest prestigieuze filmfestival ter wereld. De sterren – onder anderen Leonardo DiCaprio, Tobey Maguire, Carey Mulligan en vele, vele anderen – moesten over een doorweekte rode loper; het weer is bar en boos in Zuid-Frankrijk, maar het vuurwerk was er niet minder spectaculair door.

The Great Gatsby dingt in Cannes niet mee naar de prijzen. En hij draait al bijna een week in de Amerikaanse bioscopen – volgens afspraak met de machtige Amerikaanse studio Warner Bros. Het geeft aan hoe graag festivaldirecteur Thierry Frémaux The Great Gatsby wilde hebben. Het geeft tevens aan dat Frémaux trouw is aan zijn ontdekkingen (Luhrmanns debuut Strictly Ballroom draaide in 1992 in de tweede sectie Un certain regard; zijn Moulin Rouge! opende het festival in 2001), en waarschijnlijk ook hoe zeldzaam Luhrmanns mix van artistieke ambitie en Hollywoodsterren dezer dagen nog is.

De reacties op The Great Gatsby waren slecht tot gematigd. Maar Luhrmann maaide direct het gras weg voor de voeten van zijn criticasters. “Na de Amerikaanse première kwam er een vrouw me toe. ‘Ik ben helemaal vanuit Vermont naar New York gekomen, zei ze met een bibberig stemmetje, een beetje zoals Katharine Hepburn in On Golden Pond, om te zien wat u met mijn grootvaders boek hebt gedaan. Ik kan u geruststellen: ik denk dat Scott trots op uw film zou zijn geweest.”

Zijn Strictly Ballroom was ook niet al te best besproken, vervolgde Luhrmann, en de reacties op Moulin Rouge! waren ook niet alleen maar positief. “Het is niet zo dat het me niks doet, hoor. In tegendeel, ik ben gek op positieve recensies en erkenning, maar het zegt niet alles. Neem Fitzgerald. Aan het einde van zijn leven struinde hij boekhandels af om exemplaren van The Great Gatsby te kopen, zodat er tenminste nog enige verkoop aan de uitgeverij kon worden gemeld. De afgelopen week zijn er meer boeken verkocht dan tijdens zijn hele leven.”

Luhrmann vertelde dat hij tien jaar aan zijn film heeft gewerkt, in eendrachtige samenwerking met de acteurs; dat de tekst altijd leidend is geweest, en dat hij tientallen hoogleraren heeft geraadpleegd. Co-scenarist Craig Pearce voegde daaraan toe dat hij en Luhrmann het boek keer op keer aan elkaar hebben voorgelezen, om tot de ontdekking te komen dat het nog verbazingwekkend actueel is. “Scott Fitzgerald zag de beurskrach aankomen. Het huidige financiële klimaat is net als toen.”

DiCaprio vertelde dat hij The Great Gatsby, zoals iedere Amerikaanse tiener, op school had gelezen; dat hij het een mooi boek vond, maar dat een aantal jaar geleden, toen Luhrmann hem een eerste druk cadeau deed, de diepere betekenis pas tot hem was doorgedrongen. “Dat is de kracht van het boek. Iedereen die het leest, haalt er iets anders uit, elke keer opnieuw. Bij herlezing werd ik echt geraakt door Gatzby. Van een liefdesverhaal veranderde het boek voor mij in een tragedie over een nieuwe Amerikaan in een nieuwe wereld waar alles mogelijk was. In de roerige jaren twintig was hij op weg een soort Rockefeller te worden, maar onderweg was hij volkomen uit het oog verloren wat hij eigenlijk was. Als hij vrouw van zijn dromen in zijn armen heeft, jaagt hij nog steeds een droom na.”

Een week voor aanvang van het festival van Cannes kwam het eerste goede nieuws per mail: “Vous bénéficiez d’une carte d’accréditation pour le 66e Festival de Cannes de couleur rose avec pastille, qui vous permet un accès exceptionnel dans la limite des places disponibles aux séances de la journée du Grand Théâtre Lumière.”

Nog meer goed nieuws: mijn eerste interviews werden al voor aanvang van het festival per mail bevestigd. Wel zo duidelijk en het scheelt veel tijd. Maar niks bleek zeker. Een nominatie voor Sofia Coppola betekent nog geen interview. Coppola ging toch niet door, later kon ik hoofdrolspeelster Emma Watson interviewen over The Bling Ring. Weer later wilde Watsons agent eerst voorbeelden zien van interviews die in het Parool zijn verschenen. “Fingers crossed, hoop dat het allemaal lukt,” meldde de persattaché.

“You have been nominated for BLOOD TIES, but we have to place the first priorities and you’re one of the last nominations. We’ll let you know if anything changes,” meldde een andere publiciteitsmedewerkster. Toen ik nog eens in mijn schema keek, had ik al lang een afspraak staan met Clive Owen. “Mila Kunis won’t be in Cannes,” schreef ze ook. Helaas, vooral voor mijn dochter Lies, voor wie ik een handtekening had moeten vragen.

Heb inmiddels een enorme lijst interviews en er komt alleen maar meer bij. Terwijl er door de Nederlandse distributeurs enorm wordt geklaagd over de prijzen die betaald moeten worden (“En we moesten ze ook nog eens p.p. betalen ipv all-in”) en het aantal beschikbare plekken voor de vaderlandse pers.

De eerste festivalfilms waren prima: The Great Gatsby, die zijn Europese première beleefde in de stromende regen, is weliswaar meer Luhrmann dan Fitzgerald, maar een feest voor oog en oor. In 3D, dat af en toe oogt als een ouderwets pop up-boek. Heli van de Mexicaan Amat Escalante (Sangre, Los Bastardos), gecoproduceerd door het Nederlandse Lemming Film, is een aardedonkere wraakfilm over een brave jongen in een door en door corrupte samenleving, waar drugshandelaars gekleed gaan in politie-uniform en politieagentes hun borsten ontbloten als ze wanhopig om hulp wordt gevraagd. Het geweld is niet om aan te zien; in de meest afzichtelijke scène wordt een piemel in de fik gestoken. Full frontal. (Gevoelige) Nederlandse collega’s zongen na afloop ‘Er staat een pik in de fik’ op de maat van André van Duins carnavalskraker ‘Er staat een paard op de gang’.

Zaterdag staat een interview met Escalante op mijn programma.

“Iedereen weet wat chocola is, maar bijna niemand weet hoe het precies tot stand komt. De keten van cacaoboon tot consument is enorm; er zitten meer dan tien partijen tussen: boeren, opkopers, handelaren, transporteurs, mensen die voor de opslag zorgen, branders, walsers, afgieters, winkeliers… En iedereen moet iets verdienen. Wij houden alles in eigen hand, behalve de bonenteelt, natuurlijk, dat moeten de boeren doen, het is immers een tropisch product. Maar ook daar hebben we ook goed over nagedacht. Je krijgt namelijk alleen goede cacao als de boer er aandacht aan besteedt. En dat doet-ie als hij er een fatsoenlijke prijs voor krijgt. Dat klinkt logisch, maar het gebeurt weinig.”

Nadat Enver Loke en Rodney Nikkels afstudeerden aan de Landbouwuniversiteit, specialisatie ontwikkelingssamenwerking, zijn ze chocolademakers geworden. Chocolatemakers heet hun merk, dat wordt geproduceerd in Amsterdam-Noord, met antieke apparaten die ze overal vandaan haalden en zelfgemaakte machines. Loke: “Sinds twee weken draait onze lange wals, die we hebben laten maken op basis van de tekeningen van dhr. Lindt uit 1879.”

De bedrijfsvoering van Chocolatemakers is gebaseerd op zo min mogelijke uitstoot en afval. Het bedrijf streeft naar lokale oplossingen, de stroom is groen, eigen afval wordt zo veel mogelijk hergebruikt. Omdat aluminiumfolie vervuilend is, worden de verpakkingen gemaakt van vetpapier en bedrukt met bio-inkt. “Het is algemeen bekend dat aluminium slecht voor onze gezondheid is en toch verpakken we daar van alles in. Omdat het lang vers moet blijven; een reep in de supermarkt is vaak meer dan een half jaar oud. Omdat wij de distributie in eigen hand hebben, zijn die van ons hooguit twee, drie weken geleden gemaakt. Meestal maar één week. Dat proef je: verse chocolade is veel lekkerder.”

Alle repen die in de supermarkt worden verkocht, zijn volledig geoutsourced, aldus Loke, niemand maakt de repen daadwerkelijk zelf. “Alle chocolade komt uit dezelfde fabriek waar 70 procent van de Nederlandse chocola vandaan komt. Bijna alle merken zijn inmiddels fair trade, maar dat betekent nog niet dat de prijs voor de bonen de juiste is. Wij betalen de boeren het dubbele van de fair trade-prijs, omdat we de kwaliteit die ze leveren waarderen. Ook investeren we in kennisontwikkeling en infrastructuur. Het ontwerp van iedere reep begint per slot van rekening bij de oorsprong: de cacaoboon en de boer.”

Op 6 juni vaart het zeilschip ‘Tres Hombres’ de haven van Amsterdam binnen met een nieuwe lading: 5 ton cacaobonen en 2 ton cacaoboter, rechtstreeks afkomstig van een boerencoöperatie uit de Dominicaanse Republiek. Dat wordt gevierd met de introductie van een nieuwe reep van de Chocolatemakers, hun vierde: de Tres Hombres 75% met gebrande cacao-nibs. “De vraag naar onze producten wordt steeds groter. Omdat we goede kwaliteit leveren tegen een vrij scherpe prijs. Toch is ons marktaandeel miniem, en dat zal door onze manier van produceren ook zo blijven. Maar we maken wel een statement: je kunt hele lekkere, ambachtelijke chocola maken én tegelijkertijd bijdragen aan een betere wereld.”

De Chocolatemakers verzorgen do 16/5 een presentatie op de conferentie What Design Can Do!, die t/m 17/5 plaatsvindt in de Stadsschouwburg. De chocola is onder meer te koop bij Marqt.

“Toen ik aan de slag ging met het Leidseplein heb ik het meermaals bekeken vanaf het Ajaxbalkon van de Stadsschouwburg. Dan zie je precies wat er gebeurt en hoe het plein functioneert. Wat mij direct opviel, is dat geen toerist foto’s maakt van het plein zelf. Ik snap dat wel, het is ook zo ontzettend gefragmenteerd en verrommeld. Wat toeristen wel vaak fotograferen, zijn de fontein voor Americain en de leguanen in het Kleine-Gartmanplantsoen voor de City. Die moeten dus blijven. Op de artist’s impression heb ik de leguanen nu verspreid op de nieuwe bankjes. Maar ik heb al contact opgenomen met Hans van Houwelingen, de kunstenaar die ze heeft bedacht. Samen gaan we een plan voor een nieuwe context voor ze maken.”

Ruwan Aluvihare is senior hoofdontwerper bij de dienst Ruimtelijke Ordening (DRO) van de Gemeente Amsterdam. Hij is verantwoordelijk voor het Zuidplein, een deel van de ‘rode loper’, het gebied dat loopt van het Centraal Station tot de Ferdinand Bolstraat, en – sinds drie jaar – het Leidseplein.

Er wordt door Stadsdeel Centrum al meer dan tien jaar gewerkt aan een plan voor het Leidseplein, maar het is, aldus Aluvihare, nu eenmaal ‘een verschrikkelijk complex project’. “Het is de drukste voetgangersplek van Amsterdam, het drukste fietskruispunt en het op twee of drie na drukste ov-kruispunt van de stad. En elk ontwerp krijgt te maken met minimaal 250 personen, van de wethouder en de gemeentelijke diensten tot de ondernemers en bewoners.”

80 procent van de regels waarmee hij te maken heeft op het plein wordt bepaald door het verkeer, van de minimale breedte van de stoepen en rijwegen tot de verkeersveiligheid. Het verkeer valt echter niet onder DRO, maar onder de Dienst Infrastructuur, Verkeer en Vervoer.

Het is, wil Aluvihare maar zeggen, een enorme uitdaging om iedereen op één lijn te krijgen. “Maar we zijn al een heel eind. Omdat er continue overleg wordt gevoerd met alle betrokkenheden, en we niet in een ivoren toren een kant-en-klaar plan hebben gemaakt dat vervolgens wordt afgeschoten op een inspraakavond.”

De nota van uitgangspunten waarop Aluvihare’s ‘voorlopige ontwerp’ is gebaseerd, behelst onder meer dat het gemotoriseerde verkeer van het plein verdwijnt en dat de taxistandplaatsen worden verplaatst naar de Leidsebrug, zodat er meer ruimte ontstaat voor voetgangers. “Het Leidseplein moet een verblijfsplein worden, een plek waar de bezoeker zich welkom voelt. Nu zijn er bijna alleen maar geprivatiseerde plekken, waar je iets moet bestellen om te kunnen zitten. Op het Kleine-Gartmanplantsoen, waar nu alleen ‘kijkgroen’ is, komt daarom een openbare zitplek: twee hele lange banken, die tevens het hoogteverschil overbruggen.”

Er rest Aluvihare en zijn collega’s nog één belangrijke opgave: een oplossing vinden voor het fietsparkeerprobleem. “Meer fietspontons of dekschuiten zijn opties; maar dan kom je de UNESCO tegen. Een ondergrondse fietsenstalling is duur. Alle opties worden voorlopig open gehouden. Misschien moeten we het in een heel andere richting zoeken: na iedere uitgaansavond worden er honderden onbeheerde fietsen van het plein verwijderd – ook goeie fietsen. De helft daarvan wordt nooit opgehaald bij de Algemene Fiets Afhandel Centrale. Dat is toch ongelooflijk? Misschien kunnen we iets verzinnen zodat de hechting tussen fiets en eigenaar groter wordt. Maar dat is een ontwerpopdracht die buiten mijn portefeuille valt.”

What Design Can Do!, 16-17/5 in de Stadsschouwburg.

“Vleesvervangers liggen in de supermarktschappen vaak naast of tussen het vlees. Terwijl ze worden gegeten door mensen die geen vlees willen eten. Ze worden gemaakt van soja. Dat is een vormeloos product, je kunt het in iedere denkbare vorm gieten, en toch hebben vleesvervangers de vorm van vlees; het zijn balletjes, filets of burgers; gehakt, schnitzels, worsten, kroketten en frikadellen. Ik vind dat, om het voorzichtig uit te drukken, merkwaardig.”

Marije Vogelzang (Enschede 1978) is ‘eating designer’. Ze studeerde af als productontwerper aan de Design Academy in Eindhoven, maar koos er al snel voor om voedsel te gebruiken als belangrijkste materiaal. “Eten was helemaal geen onderwerp toen ik ermee aan de slag ging. Philippe Starck had pasta ontworpen, dat wel, maar mij gaat het niet om het vormpje. Het voedselvraagstuk is een van de nijpendste problemen van onze tijd, maar wordt volkomen over het hoofd gezien door de meeste ontwerpers.”

Vogelzang maakte een geheel witte begrafenismaaltijd als substituut voor koffie met cake en bedacht een lolly in de vorm van pistool om te laten zien wat suiker met je lichaam doet. En ze ontwerpt ‘faked meat’.

“Als mensen meer emotie voelen bij wat ze eten, zullen ze het ook eerder eten. Maar kom daar maar eens om bij Vivera-balletjes en vegetarische burgers. Dat zijn producten zonder een ziel; een slap aftreksel; surrogaat. Ik dacht: als je soja dan toch elke denkbare vorm kunt geven, dan kun je er ook zelf een dier bij verzinnen.”

De dieren die Vogelzang bedacht hebben een eigen habitat, leefwijze en dieet, die bepalend zijn voor de vorm en smaak van het product. De Ponti, bijvoorbeeld, is een muisachtig beestje dat in de vulkanen op Hawaii voorkomt. Hij voedt zich met neergedwarrelde as en gekoelde magma in de kraters, wat zorgt voor een ‘unieke, verfijnde rooksmaak’. Omdat de Ponti (de Latijnse naam luidt Pontikos volcanae) zijn staart gebruikt om holletjes te maken, is die erg sterk en daarom perfect te gebruiken als party snack; als je de stijve staart vasthoudt, kun je ervan knabbelen zonder dat je vingers vies worden.

Vogelzang bedacht de Herbast (met een rechthoekige romp, waardoor hij eenvoudig te verpakken en te transporteren is en gemakkelijk in gelijke parten kan worden verdeeld) en de Sapicu (‘het perfecte dessert-vlees’). Speciaal voor de kerst creëerde ze de Christpila, een dier dat leeft het noorden van Scandinavië en zich voedt met noten en cranberries. “Omdat zijn buikje vol zit, is hij eenvoudig te bereiden: je kunt hem in zijn geheel roosteren, als een gevulde kip.”

Vogelzang – die wordt ingehuurd door multinationals als Nestlé, Procter & Gamble en Albert Heijn om mee te denken over productontwikkeling – draait er niet omheen ze alles verzint. “De meeste fabrikanten draaien er omheen. Die zetten een vrolijke kip of een grazende koe op de verpakking, maar wat onder het cellofaan zit heeft een compleet ander leven gehad. Zie het paardenvleesschandaal; wij kopen wat ons wordt verteld. Ik ben geen uitvinder die nieuwe producten op markt wil zetten; ik zeg ook niet dat de Ponti dé oplossing is voor het voedselvraagstuk. Maar ik weet wel dat het belangrijk is om out of the box te denken als we écht iets willen veranderen.”

Marije Vogelzang is een van de sprekers op de conferentie What Design Can Do!, die 16-17/5 plaatsvindt in de Stadsschouwburg. Zij zal er ook Ponti serveren.

“Ik ben op mijn best als de mise-en-scène de indeling van het huis bepaalt en niet andersom. Draaien in een bestaand huis betekent voor mij een aaneenschakeling van concessies. Een lange gang is te kort, de kamers zijn altijd te klein en vooral ook te laag. Om nog maar te zwijgen van de indeling, die zelden overeenkomt met wat ik in mijn hoofd heb.”

Voor zijn film Borgman heeft Alex van Warmerdam in de bossen rond Bloemendaal een moderne villa laten verreizen. Je zou het niet zeggen, maar het is voor het grootste deel van multiplex. Met een (niet werkend) kookblok en een (echte) vleugel, een houten vloer, behang met Escher-achtige patronen en kunst aan de muur van de schilder Ysbrant. En buitenmuren waarop ‘de tijd is aangebracht’ in de vorm van roest, mos, vlekjes en lekwater.

In de villa woont een welgesteld Westers gezin, bestaand uit een hardwerkende vader, een schilderende moeder en drie kindertjes, samen met een Deense au-pair. “Alles is nep,” zegt Van Warmerdam terwijl ‘de set’ in gereedheid wordt gebracht voor opnames. “Er is geen wc in het huis en er is geen stromend water.”

Ook de oprijlaan met bocht is speciaal aangelegd, net als de vijver en de tuin, die in de film ingrijpende veranderingen ondergaan. Er staat een gastenverblijfje, een tuinhuis en een carport, een productiekantoor en een speciale tent waar de kinderen zich kunnen vermaken als er geen opnamen zijn.

Voor Abel en De Noorderlingen liet Van Warmerdam ook alle sets al bouwen in de studio, voor Kleine Teun liet hij een boerderij neerzetten, voor De laatste dagen van Emma Blank een huis. “Film is bouwen voor mij, dan heb je de illusie onder controle. Het is zoveel efficiënter, maar in Nederland gebeurt het zelden, omdat er natuurlijk een prijskaartje aan hangt. Maar wat dacht je van Ben Hur? Of van Hitchcock, die liet ook veel bouwen. Of Kubrick? Die filmt heel Vietnam in een buitenwijk van Londen.”

In de woonkamer wordt de flatscreen aangezet door 1st AD Willem Quarles van Ufford. Popeye verschijnt in beeld. “Ha, dat is leuk”, zegt Van Warmerdam. “Maar is het de goeie scène?” Cameraman Tom Erisman moet van de leren bak af, zodat de drie kinderen des huizes en het Deense kindermeisje voor de televisie kunnen plaatsnemen. “Moet je lachen?” vraagt Van Warmerdam aan een van de kinderen. ‘Nu mag je nog lachen, straks niet meer hoor.”

Hoofdrolspeelster Hadewych Minis – badjas, rubber laarzen – krijgt een glas wijn in handen gedrukt. “Willem, welke scène doen we eerst?” vraagt ze. “Je komt van buiten”, legt Van Warmerdam uit. “Maar waar laat ik mijn wijn dan als ik de deur dicht moet schuiven?” wil Minis weten. Van Warmerdam plaats de kinderen in de juiste positie op de bank en zegt: “Laten we het een keer grof doen, dan hebben we een idee”.

Zo geschiedt. “Stine, will you bring the children to bed?”, bitst Minis tegen het Deense kindermeisje (Borgman is een coproductie met Denemarken en België). “Yes, madam”, antwoordt de Deense actrice Sara Hjort Ditlevsen. “Maar we hebben onze ijsjes nog niet op”, protesteren de kinderen. Het helpt niet, achter elkaar marcheren ze de kamer uit. Als de Daltons. Buiten staat een windmachine te loeien. Van Warmerdam – handen in zijn zakken – kijkt stuurs naar de monitor.

“Jullie hebben het goed voor elkaar, hè”, zegt hij tussen de repetities tegen de kinderen die tevreden aan hun ijsjes likken. Dan, tegen niemand in het bijzonder: “De wind mag trouwens wel een tandje harder.” “Wie regelt de wind?”, vraagt Quarles van Ufford in zijn portofoon. Buiten het zicht wordt aan de knoppen gedraaid; met het nodige kabaal waait iets omver.

Even later is de rust in de tuin wedergekeerd. En wordt de scène razendsnel opgenomen – met Minis in een crèmekleurig jurkje en op rode hakken in plaats van een badjas en rubber laarzen, de juiste scène van Popeye op de flatscreen en precies de goeie wind achter de halfgesloten jaloezieën.

Borgman | Nederland, 2013 | Productie Graniet Film | Producent Marc van Warmerdam | Scenario en regie Alex van Warmerdam | Camera Tom Erisman | Montage Job ter Burg | Production design Geert Paredis | Muziek Vincent van Warmerdam | Sound design Peter Warnier | Kostuumontwerp Stine Gudmundsen-Holmgreen | Make-up Marike Willard-Hoogveld | Casting Annet Malherbe | Met Jan Bijvoet, Hadewych Minis, Jeroen Perceval, Sara Hjort Ditlevsen, Eva van de Wijdeven, Annet Malherbe, Tom Dewispelaere, Alex van Warmerdam | Kleur, ± 110 minuten | Distributie Cinéart | Te zien vanaf 29 augustus 2013 | Foto Bob Bronshoff